Felsefe yapma

Felsefe, ne alaka? 

Hadi gelin sizinle geçmişe doğru bir yolculuk yapalım ve DeLorean’ımıza atlayıp felsefe öncesi döneme gidelim... 2.500 yıllık bir yolculuk yapalım. 

O dönemde bize biri gelip, “duydun mu iklim krizi diye bir şey varmış” dese ilk tepkimiz ne olurdu? Veya biz gidip, o dönemden birine iklim krizini sorsak?

Elbette, “ne diyorsun kardeşim”, falan derdik ama aklımızı kurcalamaya da devam ederse dönemin ‘bir bileni’ne gidip bize açıklamasını isterdik. O da sağ olsun bizi kırmaz ve olayı anlatmak için en güçlü silahlarını çıkarır ve mitler, mitolojiler, ilkel dinsel ögelerle dolu bir bulamacı kafamıza boca ederdi. Biz de karşı çıkacak bir argümana sahip olmadığımızdan, el mahkûm kabul eder, giderdik.

[Meme'de typo var, ancak ana fikri anlatıyor!]

Peki felsefeyle ne değişti? 

Özgür, kuramsal, tutarlı, kanıtlanabilir veya yanlışlanabilir bilgi edinme dönemine geçildi. Çünkü - felsefeciler lütfen beni linç etmesin, istirham ederim- felsefe ile “doğru ve tutarlı akıl yürütme” dönemine giriş yapılmış oldu. 

“Eeee, tamam iyi hoş da bunun hâlâ iklim kriziyle ne alakası var” diyenleri duyar gibiyim. Genelden aldık, yavaş yavaş konuyu asıl meselemize getiriyoruz. 

Şöyle bir ilişkisi var; felsefe ve en yakın dostu mantık, bizi hatalı ve/veya çarpıtılmış akıl yürütmelere karşı koruyan temel kalkan görevini görüyorlar. Her ne kadar günümüzde mitler, mitolojik efsaneler veya ilkel dinler geçerliliğini sürdürmüyorsa da, başka bolca engel “doğru ve tutarlı akıl yürütmenin” önüne çıkmaya devam ediyor. 

Örneğin; safsatalar, komplo teorileri, troller ve ilk etapta farkına varamadığımız her tür manipülasyon. Veya vaktinizi, ilginizi ve alakanızı tabir-i caizse ‘çalmak’ için can atan 280 karakterli Twitter kahramanları, haber bültenleri, gazeteler, dergiler, yayınlar… Bu konuda güzel bir Washington Post makalesi vardı. 2014 yılında ABD’de yayınlanan bir rapora ilişkin gazetelerde yer verilen 30 başlığı sıralamışlar. Aynı rapordan bahsettiklerini kavramak bile imkânsız. Meraklısı için makalenin linkini buraya bırakalım. Bir de “post-truth” meselesi var ki, o konuya hiç girmeyelim. 

Konuya ve günümüze geri dönecek olursak 21. yüzyılda felsefe mevzusuna; “Bilim varken felsefeye ne gerek var. Onun modası geçeli çok oluyor” diyenler olabilir, gayet makul. Nitekim Stephan Hawking de “felsefe öldü” diyerek, felsefenin önceki dönemlerde olduğu hâliyle bilime öncülük eden yapısının aşındığını kast ederek, onu ışıklar içine yolcu etmiştir. 

İklim kriziyle felsefeyi bağlayacakken araya bilimi sokup işleri iyice karıştırdığımın farkındayım. Biraz daha sabır istiyorum bu noktada sizden. Evet günümüzde bilimsel bilgi ile pek çok alanı anlamak, sorular sormak, teoriler üretmek, doğrulamak ve yanlışlamak mümkün. Öte yandan, farklı farklı bilim dallarından beslenen iklim krizinin bütünsel olarak anlaşılması için tüm bu bilimlerin bir temelde birleşmesi gerekiyor. Bu temeli de felsefe oluşturuyor. Çünkü tek boyutlu düşünmenin imkânsız ve yetersiz olduğu bu konuda, felsefeyi aradan çıkarmaya kalkarsak, binanın temelini oturttuğumuz zemini de yok etmiş oluruz. 

Ya da şöyle diyelim; tanımlanması ve anlaşılması için pek çok alandan desteklenen ve pek çok farklı alana biz farkına bile varmadan etki eden bu olguyu felsefe tutkalından mahrum bırakırsak, bütünsel bir çözüm elde etmenin de balonu uçurmuş oluruz. 

Ya da olur muyuz? 

Bilemiyorum, benimki bir akıl yürütme. Bu konuda sizin fikirleriniz neler onları duymayı ve üstüne tartışmayı da çok isteriz.