Fransa ve İspanya’da yangınlar büyüyor: Tahliye edilenlerin sayısı 267 bin kişiyi aştı

Cuma günü Fransa’nın Atlantik kıyısındaki Cap Ferret yarımadasından tatilcilerle birlikte kalkan tekneler, bu yaz Avrupa’nın en çok paylaşılan görüntülerinden birine dönüştü. Duman altı iskelelerde gönüllüler, telaşla insanları teknelere yönlendiriyor; yüzlerce kişi alevlerin tek kara yolunu kesmesi ihtimaline karşı Arcachon Körfezi’nin karşı kıyısına taşınıyordu.

Birkaç gün içinde bu sahne, Fransa’nın gözde tatil beldesini aşarak Bordeaux’nun banliyölerinin ve Madrid çevresindeki köylerin de hikayesine dönüştü. Fransa hükümeti Bordeaux çevresinde tahliye edilenlerin sayısını 197 bin, İspanya İçişleri Bakanlığı Madrid’in batısındaki köylerden tahliye edilenleri 70 bin olarak açıklıyor. İki ülkede tahliye edilenlerin toplamı ise en az 267 bine ulaştı. Diğer ulusal ve uluslararası kurumların 200 binden 280 binin üzerine uzanan tahminleri, tabloyu daha da ağırlaştırıyor. ⁠ ⁠

Yangınlar nerede başladı, nasıl bu kadar büyüdü? 

Güneybatı Fransa’daki büyük yangın, Salı günü Bordeaux’nun yaklaşık 40 kilometre batısındaki Saumos köyü yakınlarında çıktı. Haftalardır aşırı sıcaklarla kuruyan kıyı çam ormanları, alevleri Atlantik kıyısına doğru taşıdı; önce Cap Ferret yarımadası, ardından Arcachon Körfezi çevresindeki yerleşimler tehdit altına girdi.

Gironde Valiliği, yangının “yoğun ve son derece öngörülemez” olduğunu söylerken alevler kısa sürede binlerce hektarı kül etti; Bordeaux’ya kadar uzanan geniş bir hat boyunca çok sayıda köy ve kasaba boşaltıldı. Fransız İçişleri Bakanlığı, Bordeaux çevresi ile Gironde ve Landes bölgelerinde tahliye edilenlerin bölgede sürekli yaşayanların yanı sıra kamp alanları, kiralık evler ve yazlıklarda kalan on binlerce tatilciyi de kapsadığını belirtiyor. ⁠

İspanya’da ise yangınlar Madrid’in batısındaki yerleşimler ile komşu Ávila'da yoğunlaştı. Madrid çevresindeki iki büyük yangının birleşmesiyle oluşan dev alev hattının Ávila’daki üçüncü bir yangınla da buluşabileceği uyarısı yapıldı. İçişleri Bakanlığı, başkentin batısındaki köy ve kasabalardan toplam 70 bin kişinin tahliye edildiğini, bazı yerleşimlerde ise halka evlerinden çıkmamaları ve pencerelerini kapalı tutmaları talimatı verildiğini açıkladı.

Madrid ve çevresinden tahliye edilen 70 bin kişi, spor salonları, belediye binaları, geçici barınma merkezleri ve yakınlarının evlerine yerleştirildi. Bazıları evlerinden yalnızca birkaç parça eşya, evcil hayvanları ve temel belgeleri alabilecek kadar zaman bulabildi. ⁠⁠

Fransa’da hangi bölgeler tahliye ediliyor? 

Fransa’nın güneybatısında tahliyeler için ilk etap, Saumos çevresindeki ormanlık alandı. Yangın buradan hem kıyıya hem de iç kesimlere doğru yayıldı. Cap Ferret, dar ve uzun coğrafyası nedeniyle baştan beri özel bir risk alanıydı. Yarımadayı anakaraya bağlayan tek ana yolun alevlerle kapanması hâlinde on binlerce kişinin karadan çıkışı imkânsız hale gelebilirdi.

^{Cap Ferret'den tahliye edilen tatilciler |  Fotoğraf: Romain Perrocheau/AFP/Getty}

Bu nedenle Gironde Valiliği, yalnızca karadan tahliyeyle sınırlı kalmadı. Valiliğin yıllar önce hazırladığı bölgesel acil durum planında öngörüldüğü gibi, denizden tahliye senaryosu devreye sokuldu. Cap Ferret’nin köy köy boşaltılması kararı alındı; iskelelerden kalkan tekneler, tatilcileri ve bölge sakinlerini Arcachon Körfezi’nin karşı kıyısına taşıdı. Fransız jandarması, tahliye, güvenlik ve trafik akışı için yüzlerce personeli görevlendirdi.

Ancak yangının yön değiştirmesiyle risk haritası genişledi. Cumartesi sabahı itibarıyla tahliye alanı Bordeaux’nun batısındaki bazı banliyölere kadar uzandı. Tahliye kararı verilen bölgeler arasında kentin havalimanının bulunduğu Mérignac çevresi de yer aldı. Duman, kent merkezine kadar ulaştı; bazı mahallelerde hava kalitesi ciddi şekilde bozuldu. Bordeaux çevresindeki tahliyelerin sayısı, farklı kaynaklarda 60 bin ila 110 bin arasında değişirken, hükümetin bölge geneli için verdiği toplam rakam 197 bini buldu. ⁠ ⁠

Yangın neden kontrol altına alınamıyor? 

Fransız yetkililere göre karşılarındaki yangın, “klasik” bir orman yangınından çok daha karmaşık davranıyor. Aşırı sıcaklıklarla kuruyan bitki örtüsü, alevlerin hızla büyümesine yol açarken yangının ürettiği ısı kendi hava hareketlerini ve rüzgar sistemini yaratıyor. Bu durum, meteorolojik tahminlerle sahadaki gerçek rüzgar davranışı arasındaki farkı büyütüyor.

Rüzgarın kısa süre içinde yön değiştirmesi, itfaiye ekiplerinin yangının hangi hatta ilerleyeceğini öngörmesini zorlaştırıyor. Alevlerin ana cephesinin önünde, havaya yükselen köz ve yanıcı parçaların düşmesiyle çok sayıda yeni tutuşma noktası oluşuyor; bu da haritada birden fazla “cephe” yaratıyor. 

• Landes Valisi Gilles Clavreul, Biscarrosse çevresindeki ikinci büyük yangın için “Yangının önünde çok sayıda yeni başlangıç var, durum son derece değişken ve elverişsiz” uyarısı yapıyor. ⁠

Gironde’daki yangınla mücadele eden itfaiyeciler, yer yer “alev duvarları” ile karşılaştıklarını, 10 metreyi aşan alev boylarının yerdeki ekiplerin doğrudan müdahalesini tehlikeli hâle getirdiğini anlatıyor. Bölgede yaklaşık 50 itfaiyeci yaralandı; Fransa genelinde bu yaz yanan alan 69 bin hektarı aşarak, uydu kayıtlarının tutulmaya başlandığı 2006’dan bu yana bir yıl içinde görülen en yüksek toplamı şimdiden geride bıraktı. ⁠

Fransa'nın asker gönderme kararı ve AB desteği

Fransa hükümeti, itfaiye ekiplerine destek vermek üzere bölgeye 500 asker daha gönderme kararı aldı; böylece yangınlarla mücadelede görevlendirilen askerlerin sayısı bine çıktı. Askerler, tahliyelerin düzenlenmesi, yolların güvenliği, lojistik destek ve yangın hatlarının oluşturulması gibi görevlerde kullanılıyor.

Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, kriz müdahale biriminin devreye girmesini isterken Avrupa Birliği Sivil Koruma Mekanizması’nın da aktive edildiğini duyurdu. Hırvatistan’dan Canadair yangın söndürme uçakları, Portekiz’den Air Tractor uçakları, Çekya ve Slovakya’dan ağır yük taşıyabilen Black Hawk helikopterleri Fransa’ya gönderildi. Aynı mekanizma kapsamında İspanya’ya da yangın söndürme uçakları ve helikopterler sağlanıyor. ⁠ ⁠

AB’nin bu mekanizması, bir üye ülkenin ulusal müdahale kapasitesinin büyük bir afet sırasında aşıldığı noktada devreye giriyor; hava araçlarından uydu tabanlı haritalamaya kadar ortak bir havuzdan destek sağlanmasını mümkün kılıyor.

İspanya'da ulusal acil durum

Madrid bölgesel yönetimi, aynı anda devam eden yangınların bölgenin kendi müdahale kapasitesini aşabileceği uyarısıyla merkezî hükümetten yardım istedi. Bunun üzerine İspanya hükümeti, Madrid ve Ávila’daki yangınlar için ulusal acil durum ilan etti. Bu, ülkede bir orman yangını nedeniyle alınan ilk ulusal acil durum kararı olarak kayda geçti.

^{Ávila'daki Cebreros kasabasında evlerinden tahliye edilen insanlar, bir spor merkezinde geceyi geçiriyorlar. Fotoğraf: Manu Fernández/AP}

• İspanya’nın özerk yönetim sisteminde orman yangınlarıyla mücadele normal koşullarda yerel hükümetlerinin sorumluluğunda. Ulusal acil durum ilanı ise merkezî hükümete, farklı bölgelerde yürütülen operasyonların genel yönetimini ve koordinasyonunu üstlenme yetkisi veriyor. Askerî Acil Durum Birimi (UME) bu tür durumlarda kilit rol üstleniyor. Aynı yetki, daha önce yalnızca 2025 Nisan’ında ülke çapında yaşanan büyük elektrik kesintisi sırasında kullanılmıştı. ⁠

Başbakan Pedro Sánchez, yangın bölgesini ziyaretinde önceliğin “can kayıplarını önlemek ve yerleşim yerlerini korumak” olduğunu söyledi; sıcaklıklar yer yer düşmüş olsa da rüzgarın seyrine dair belirsizlik nedeniyle “önlerinde zorlu saatler” bulunduğunu vurguladı.

Yangınların çıkış nedeni belli mi? 

Fransa ve İspanya’daki bütün yangınların çıkış nedenleri henüz netleştirilmiş değil. Büyük yangınların başlama noktasında, yıldırım düşmesi, elektrik hatları, tarımsal faaliyetler, ağır makineler, ihmal ya da kasıt gibi farklı etkenler rol oynayabiliyor.

İspanya’nın kırsal bölgelerinde görev yapan Guardia Civil, Ávila’nın Burgohondo belediyesindeki yangınla bağlantılı olarak bir kişinin gözaltına alındığını, bir kişinin de soruşturulduğunu duyurdu. İlk bulgular, yüksek yangın riski nedeniyle getirilen ağır makine kullanma yasağına uyulmamış olabileceğine işaret ediyor; makinelerden çıkan kıvılcımların yangını tetiklemiş olabileceği değerlendiriliyor. Ancak bu iddia hâlâ soruşturma aşamasında.

Fransa’da ise Gironde ve Landes’teki yangınların kaynağına ilişkin soruşturmalar sürüyor. Yetkililer önceliği, yangınların ilerleyişini durdurmak ve yeni tutuşma riskini azaltmak için orman ve kırsal alanlardaki faaliyetleri sıkı biçimde kısıtlamaya vermiş durumda.

İklim krizi yangın riskini nasıl artırıyor? 

Çoğu orman yangını insan faaliyeti, ihmal, kasıt ya da doğal nedenlerle başlıyor. Ancak bilim insanları, bu kıvılcımların neden günlerce süren, kontrol edilmesi zor dev yangınlara dönüştüğünü açıklarken iklim krizine işaret ediyor.

Avrupa son yıllarda küresel ortalamanın yaklaşık iki katı hızla ısınıyor. Daha sık ve uzun süren sıcak hava dalgaları, toprağı ve bitki örtüsünü kurutuyor; kuraklık, yangın sezonunu uzatıyor; düşük nem ve şiddetli rüzgar, bir kez başlayan yangınların büyümesini ve hızla yayılmasını kolaylaştırıyor. 

• Avrupa Komisyonu’nun ve Avrupa Orman Yangını Bilgi Sistemi’nin verileri, AB ülkelerinde yanan alan miktarının son yıllarda 20 yıllık ortalamaların üzerine çıktığını gösteriyor. ⁠⁠

Fransa ve İspanya’daki yangınların yüz binlerce insanı yerinden edecek ölçekte bir felakete dönüşmelerine zemin hazırlayan da ısınan iklimin karakteristik bir sonucu olan sıcak, kuru ve rüzgarlı ortam.

Bundan sonra ne olacak? 

Cumartesi itibarıyla Fransa ve İspanya’daki büyük yangınların hiçbiri tamamen kontrol altına alınmış değil. Bazı bölgelerde sıcaklıkların düşmesi, itfaiyecilere sınırlı bir rahatlama sağlasa da rüzgarın yönü ve şiddeti hâlâ en büyük belirsizlik. 

• Alevlerin Bordeaux’nun daha yoğun nüfuslu kesimlerine ya da Madrid çevresindeki yeni yerleşimlere yönelmesi hâlinde tahliye edilenlerin sayısının artması bekleniyor.

Bu yüzden yetkililer, artık yalnızca yangının ulaştığı yerleri değil, ulaşma ihtimali bulunan bölgeleri de önceden boşaltıyor. Strateji, giderek daha fazla “yangının önünden insanları çekmeye” dayanıyor. Cap Ferret’de birkaç valizle teknelere binen tatilciler için geride bırakılan şey yarıda kalan bir yaz. Bordeaux’nun banliyölerinde, Landes’ın köylerinde ve Madrid’in batısındaki yerleşimlerde yaşayanlar içinse bekleyiş daha ağır: Döndüklerinde evlerini, tarlalarını ve ormanlarını bulup bulamayacaklarını henüz bilmiyorlar.