Geleceğin Ulaşım İdeali Hyperloop Artık Uzak Bir Hayal mi?

Ulaşım sektörü tekerleğin icadından itibaren pek çok formda var oldu fakat temelde hiç değişmedi. Hâlâ dört tekerin üzerinde uzun yolları arşınlıyoruz. Her dönemin klasik gelecek tasviri olan uçan arabalar ise uzak bir hayal olarak tarihin tozlu sayfalarında yerini aldı. Peki ileri seviye altyapı sistemiyle fütüristik bir ulaşım ideali sunan Hyperloop da uzak hayaller listesinde yerini almak üzere mi?

Sıradaki durak, taşımacılığın geleceği. 

Hyperloop’a özlem

Yaklaşık 1000 sene sonrasını hayal eden Futurama’da şehir içi ulaşım tasviri, New York’un dört bir yanını saran tüplü ulaşım ağlarıydı. İnsanlar bu tüplerin içinden geçerek istedikleri yerlere kolayca seyahat edebiliyordu. Bu ideali daha geniş çapta, araçlı ve şehirlerarası bir forma sokmak isteyen herkes için hyperloop teknolojileri bir ulaşım rüyası vadetti. Hatta 1870'lerde bir test sistemi, Manhattan'ın altındaki insanları Warren Street'ten Murray Street'e “göndermek” için pnömatik bir vakum tüpü kullandı.

Yıllar geçti, teknoloji gelişti ve bu alanın öncüleri bize tülerin içinde hızlı ulaşım sözü verdi. 2010’lara geldiğimizde vakumlu tüp teknolojisinin gelişmiş bir versiyonuyla karşımıza geldi. Gelişmiş hyperloop teknolojisi artık insanları birkaç blok değil, şehirlerarası ve hava yolculuğuna rakip hızlarda manyetik olarak havaya kaldırarak taşıyabilecekti. Üstelik saatte 600 milin (965 km) üzerinde bir hızla. Kemerlerimizi bağlayalım.

Ulaşımın geleceğinde ışık gören şirketler Hindistan, Hollanda, Suudi Arabistan ve ABD’de farklı projelere büyük yatırımlar yapsa da, hyperloop teknolojisi hâlâ bizim için bir özlem objesi olmaya devam ediyor. Peki bunca hype’a rağmen, neden henüz hayata geçirilemedi? Hele ki neredeyse ışınlanmayı konuşmak üzereyken. 

Virgin Hyperloop’un (Hyperloop One) Öngörülemez Çöküşü

Daha sonra Hyperloop One olarak anılan Virgin Hyperloop, 2020’in başlarında bu teknolojiyi ilk hayata geçiren şirketti. Las Vegas dışındaki test tesislerinde, iki çalışan 500 metrelik bir test pistinde saatte 107 mil (172 km) hızla tam ölçekli bir vakum tüpünde seyahat etti. Her ne kadar saatte 600 mil vaadinden çok uzak olsa da, şirketin vadettiği koşullarda sistemin çalışabileceğini tüm dünyaya kanıtlandı diyebiliriz.

Hatta şirketin o dönemki CEO’su Jay Walder “100 yılı aşkın bir süreden sonra ilk defa yeni bir toplu taşıma şeklini deniyoruz. Test yolcuları olarak gerçek insanların tercih edilmesi de güvenlik açısından hangi noktada olduğumuzu açıkça ifade ediyor.” ifadesiyle araca ve ekibine olan güvenini açıkça belirtmişti.

Sonra ne mi oldu? Roller coaster’ın tepesine ulaşan ve bizim beklentilerimizi de beraberinde götüren şirket vites düşürerek hayallerini küçültmeye başladı. Önce 2022 Ocak ayında personelinin yarısını işten çıkaran Virgin Hyperloop, rota geliştirmelerini askıya alarak rotasını kargo taşımacılığına çevirdi. Haberleri biz de okuyup paylaşmamış olsak uyduruyoruz diyeceğiz, ancak asıl gerçek geleceğin ulaşım aracını geliştiren bir şirketin teslimat sektörüne keskin dönüşünden bir adım ötede değil. En azından otonom teslimat falan olsaydı da hakkında üç beş bir şey karalayabilseydik, sağlık olsun.

Tünelin ucuna varmak neden bu kadar zor?

Ulaşım analistleri; yaşadığımız hayal kırıklığı, şirketin küçülmeye gitmesi ve odağını daha kârlı bir alana kaydırmaları konusunda bazı yorumlarda bulunuyor.

Los Angeles California Üniversitesi Ulaştırma Araştırmaları Enstitüsü müdür yardımcısı Juan Matute, teknolojik yeniliklerin çok fazla yatırım çektiğini ve yaşanan hype süresince fazla kâr edilebileceğini ifade ediyor. Ve bu açıklamaların peşinden bir fikir her ne kadar ilgi çekici olsa da sıra uygulanabilirliğine geldiğinde tüm süksesinin kaybolduğunu anlayabiliyoruz… Genelde teknolojinin en büyük sorunu tamamen yeni bir altyapı oluşturmaya dair teknik sorunları öngörememesi olarak karşımıza geliyor. Aynı insan hayatındaki gibi, büyük hayallerimiz var fakat o hayallere giden yollar?

Bunu şu şekilde de açıklamak mümkün. Örneğin elektrikli araçlar da geleceğin ulaşım ağının bir parçası olarak görülüyor. Ancak bu araçların kullanacağı yollar bizim yıllardır üzerinde tekerlek çevirdiğimiz, kontak çalıştırdığımız yollar. Yani herhangi bir ek işlem gerekmiyor. Söz konusu yeni bir araç sistemi oluşturmak olduğunda ise üzerinde yer alacağı altyapıyı her şeyden önce düşünmek şart. Yol sistemine kolayca entegre edilebilecek elektrikli araçlar gibi alternatifler mevcutken, hükûmetleri kilometrelerce uzunlukta tüp ve istasyon sistemleri için ikna etmek düşünürken bile insanın gözünde büyüyor. Üstelik hem işlevsel bir tasarım oluştururken hem de yasal düzenlemelere ve güzergahlardaki ekolojik dengeye sadık kalmak ikircikli sürecin bir parçası.

Analistlere göre altyapı sorunları buzdağının üstesinden gelinebilir kısmı. Düzenleyici, finansal ve politik engellerin bir ulaşım rüyasına giden yolda daha büyük sorunlar çıkarabileceği endüstri yatırımcıları tarafından belirtiliyor. Tüm bu olumsuzlukların gölgesinde biz teknolojiye inanıyoruz, start-up bolluğunda eminiz ki yaratıcı çözümlerde her şeyin üstesinden gelebilecek bir cengaver çıkacaktır. Sonuçta 100 yıldan sonra gelen yeni bir sistemden bahsediyoruz, hiçbir değişim sancısız gelmez. Ah sermayemiz olacaktı…