Hayallerin Gücü Adına!

Sanat ne içindir, sorusuna dalmadan önce; sanat nedir diye bir düşünmek, temeli sağlam oturtmak için gerekli sanki. Sanat, hayal gücünü yaratma, etkileme ve tanımlama aracıdır diyebilir miyiz, bence diyebiliriz. Böyle bakınca da sanat, öyle kişinin sadece içsel süreçlerine denk gelen bir alan olmaktan çıkıp; toplum ve kültürle yakın temasta bulunan güç haline geliyor. Peki bu gücün temelinde ne var? Yaratıcılık ve algı! (Biliyorum lafı uzattım ama inanın bir yerlere geliyorum.) 

Bu iki bileşen de aslında, iklim krizinin yıkıcılığının ortaya konulmasında ve neler yapılması gerektiği konusundaki ikna çalışmaları için çoook büyük önem arz ediyor. Çünkü bir mesajı alıcıya ulaştırmak için; kimin söylediği ve nasıl söylediği; en az ne söylediği kadar önemli. Ve sanat ile sanatçının rolü de tam da bu nokta başlıyor.

“Çoğunlukla insanların duygularına, kalbine ve zayıflıklarına ama nadiren aklına hitap edin” Lord Chesterfield

Aktivizmin Kalbine Giden Yol Sanattan Geçer!

Sanat ve doğa etkileşimi uzun yıllardır süregelen bir birliktelik aslında. Sanatçılar, doğadan etkilenerek gördüklerini, hissettiklerini bir sanat eseri olarak; kelimeleriyle, resimleriyle, heykelleriyle vs. yeniden üretirler.

Bu etki gücü yüksek eserler, belki de iklim krizine karşı olan mücadelemizde en güçlü silahımız. Çünkü genç iklim aktivisti Quinn MacAskill’in TED konuşmasında da belirttiği gibi; “Uzun süredir bilimsel gerçekleri dinliyoruz ancak istatistiksel veriler insanlarla duygusal düzeyde bağ kurmayı sağlamıyor”.  

Bu durumu fark eden pek çok sanatçı konuyla ilgili olarak ellerini taşın altına koyup, farkındalık ve hareket yaratmak için kendi isimlerini, hayal güçlerini ve eserlerini kullanmaya başladı. Mesela Björk ve David Bowie’nin de aralarında bulunduğu 350’den fazla sanatçı 2015 yılında Paris İklim Anlaşması’nı desteklemek için bir araya geldi. Sadece pragmatist bir yerden bile baksak, ‘insanlarla bağ kurma ve onları etkileme listesi’ yapacak olsak, politikacılar ve bilim insanlarını geride bıraktıkları çok açık.

Tina Spiro - Yamima / Kaynak 

IKSV der ki; “Ekolojik Dönüşüm İçin Kültür ve Sanat”

Son yıllarda iklim kriziyle ilgili çalışmalar yapan sanatçıların sayısında ciddi bir artış yaşanmaya başladı. IKSV’nin “Ekolojik Dönüşüm İçin Kültür ve Sanat” başlığıyla 2021 yılı başlarında yayınladığı kapsamlı raporda neler var, neler.  Hadi biraz bu rapordan bahsedelim. Rapor “Kültür-sanat aktörleri için ekolojik sorunlar ile ilgili sosyal bilimlerin birikimini ve çevre hareketinin tecrübelerini, gezegenin limitleri ve iklim adaleti süzgecinden geçirerek ortaya koyuyor.” (IKSV, 2021; 13)

Ve bu bağlamda iki temel role; ‘kültür sanat kurumları ve sanatçıların ekolojik ayak izlerini azaltma’ ile ‘sanatçı ve kültür sanat insanlarının yaratım ve etki güçleri’ vurgu yapıyor.

Ben bu rollerden ikincisine, etki gücü ya da diğer bir deyişle ‘aktivizm’e odaklanmayı seçiyorum. Çünkü ekolojik dönüşüm için emeklerini ortaya koyan pek çok sanatçı için anlatılması gerekenler sadece kültür ve sanatla sınırlı değil. Aynı zamanda ekonomi, siyaset, toplumsal ve yapısal sorunlar başta olmak üzere çok geniş bir alanı kapsıyor.

Minimum Monument - Nele Azevedo 

Nedir Bu Kesişimsellik?

Kesişimsellik; ekonomi, ırk, etnik köken, toplumsal cinsiyet ve cinsel yönelim kaynaklı eşitsizliklerin iç içe geçerek adaletsizliği perçinlediğini ifade eder (IKSV, 2021). Bir başka söyleyişle, iklim kriziyle ilgili çalışmak sadece iklim krizi üzerine çalışmakla başarıya ulaşamaz, der. Bu krizi etkileyen ve ondan etkilenen diğer bileşenlerin de işin içine katılması gereklidir ki;bu da bizi aslında aktivizmin güçlü ve itaatsiz sesine kulak vermeye götürür. Örneğin, kendini bu yolda tanımlayan bir sanatçı fosil yakıt destekçisi bir sponsorla çalışmayı da reddetmektedir.

“…ormana gittim çünkü bilinçli yaşamak istiyordum, hayatı tatmak ve yaşamın iliğini özümsemek istiyordum, yaşam dolu olmayan her şeyi bozguna uğratmak için ve ölüm geldiğinde aslında hiç yaşamamış olduğumu fark etmek için.” Henry David Thoreau