Sevgili Derin ve canım hemşirem Naz,Derin’in geçen haftaki mektubunda sorduğu soru üzerine epey düşündüm, tekrar okudum, sonra tekrar düşündüm. “Farklı farklı yerleri görüp, kültürler tanımadıkça, insan hikayelerini içselleştirmedikçe, doğayı gözlemlemedikçe gerçekten sürdürülebilirliği içselleştirmek mümkün mü?” diye sormuştu Derin.Ben de "Sürdürmek istediğimiz şey ne? Yaşam mı, sistem mi?" diye başlamak istiyorum. &nbsp;Önce bu konuda bir netlik sağlamak gerek diye düşünüyorum. Kendime&nbsp;"sürdürülebilirlik nedir?", diye sorduğumda kelime olarak aklıma gelen anlamla, kelimenin sistem içindeki karşılığının ne kadar farklılaştığını fark ettim. Benim için sürdürülebilirlik, ekolojik olanın korunması ve gelecekte de var olabilmesinin sağlanması. &nbsp;Öte yandan sürdürülebilirliğin ne olduğuna bakınca üstüne uzun uzun makaleler yazılan, tartışılan bir kavram olduğunu da biliyorum. Sosyal, ekonomik ve çevresel olarak bir bütün şeklinde inceleniyor. Bu üç konsepti aynı cümle içinde kullanınca -bana göre- işler tamamen karışıyor. Bu üç kavrama; ister sürdürülebilirliğin sacayakları, temelleri, bileşenleri, boyutları, bakış açıları deyin; isterseniz bunları sürdürülebilirliğin amaçları olarak alın bazı kavramlar yan yana gelince tekilde sağladıkları gücü ve yitiriyorlar. &nbsp;Ekoloji ve ekonomiyi yan yana getirince ortaya çıkan “sürdürülebilir&nbsp;seyahat" kavramı açısından da böyle bir etki oluyor bende.<img src="https://images.aposto.com/2022/8/4/1662629690948.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.75" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"> Sonra kendime seyahat ne demek, diye sordum. İdealimdeki seyahat, kaygısızca gittiğim yeri keşfetmek, yürümek, insanları gözlemlemek -belki- yeni insanlarla tanışmak demek. İhtiyacım olan ise; tüm yıl çalışıp yaz gelince de ‘stres ve yorgunluğumu atmak için’ deniz, kum, güneş ve yeşil barındıran bir yerde yavaşlamak, dinlenmek ve eğlenmek. Ama çokça yaptığım -ve &nbsp;çevremde de gözlemlediğim- &nbsp;bir sürü blog okuyup, araştırma yapıp, “neresi in” diye bakıp, YouTube’dan öneriler izleyip, sonra da uzun bir yapılacaklar listesini ele alarak bir yere gitmek. İnsanın kabul görme, beğenilme, takdir edilme ihtiyacı her an peşinde sanki. Kimsenin bilmediği ya da seyahat için seçmeyeceği bir yere gitmek istemiyor gibiyiz.<img src="https://images.aposto.com/2022/8/4/1662629617337.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.00" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">İdeal olanıma dönünce o yolda olmanın verdiği merak, öğrenme, keşif süreci çok heyecanlı. Başka hiçbir şekilde elde etmenin mümkün olmadığı bir deneyim. Yani Derin’in önceki mailinde anlattığı videodaki amca gibi. Şimdi o amcanın Japonya’ya gitme imkânı olsa muhtemelen o cümleleri kurmayacaktı. Gidip görmek, o havayı solumak, oranın yağmurunu deneyimlemek, yemeklerini yemek muhteşem. Telaşsızca, her gördüğüme bir çocuk merakıyla gözlerimi kocaman açarak bakıp, cep telefonu hatta saat bile olmadan sokaklarda kaybolarak orayı yaşamak düşüncesi çok çekici. Ama bunu yapmak -özellikle de ailecek tatile gittiyseniz- epey zor. Hatta maddi açıdan bakınca bugünlerde imkansıza yakın bir şey.Ama seyahat etmek bugünlerde yolda olmak değil de bir check-list ile yol yapmak gibi. Hatta -yüksek müsaadenizle biraz daha ileri gideyim- belli sıcaklığa sabitlenmiş, sahte pencereleri ve yapay ışıklandırmalarıyla ofislerimize geri döndüğümüzde “arkadaşlarımıza” anlatacağımız ya da Instagram'da ne kadar “like” alacağımız üzerinden kurguladığımız bir paket gibi. (Nasıl da herkesi aynı çuvala koyup önyargılarımla iğneledim ama, yazık oldu yaptığım onca şefkat çalışmasına).<img src="https://images.aposto.com/2022/8/4/1662629647923.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.68" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Demeye çalıştığım pazarlanan bir ideal seyahat rotası ve konsepti var. Ve bu rotada seçebileceğiniz belli başlı ‘destinasyon’lar var. Çektiğiniz fotoğrafların bolca ‘like’ alacağı manzaralar, lüks ve rahat garantili tesisler, size bir ‘kimlik/etiket’ sağlayan şehirler ya da bir gruba dahil olmanıza alan yaratan mekanlar. Yani düşünsenize kaçımız hafta sonunu şehrin yeşil ya da deniz barındırmayan bir yerinde geçirmek istiyoruz? Bunu hem dinlendirici olmadığı için tercih etmiyoruz hem de şehrin periferi çok çekici olmadığından.İster yıllık izinlerde çıkılan seyahatler ister günlük geziler olsun, bence bunu pek sürdürülebilir yaptığımız söylenemez. Düşünsenize, gerçekten doğa içinde bir yere gitmek istersem Bahçelievler’den toplu taşıma ile öyle bir yere ulaşmam gidiş dönüş ortalama 3 saatimi alabilir ve konforlu da değil. Kendi aracımla tek başıma gitmem de sürdürülebilir değil. Ya da hepimiz toplanıp Salda Gölü’ne gidersek bu neyi sürdürür? Ya da hep beraber Doğu Ekspresi’ne binip, sırf güzel bir kare fotoğraf çekebilmek uğruna vagonumuzun pencerelerini süsleyecek muhtelif objeler alırsak bu neyin sürdürülebilirliği olur?<img src="https://images.aposto.com/2022/8/4/1662629525654.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" alt="photo by burcu arslan" ratio="0.75" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;photo by: burcu arslanGeçenlerde kaldığım otelden şöyle bir mail aldım; “dünyamızı kurtarmak için yanınızda termoslarınızı getirmeyi unutmayın çünkü pet şişe ile su satmıyoruz”. Maili ilk gördüğümde aklımdan, ne kadar düşünceli bir hizmet politikası, diye geçti. Sonra “dünyayı kurtarmak” sözünün içerdiği aşırı iddialı tutumun beni rahatsız ettiğini fark ettim. Elbette tek kullanımlık pet şişeler yerine sebiller çok önemli bir adım ama kabul edelim dünyayı değil, günü kurtarıyoruz. Bir tarafta her gün çöpe giden bir sürü yiyeceğin olduğu açık büfe furyası, öte yanda sebille su. Sürdürülebilir seyahat değil de sürdürülebilirlik üzerinden prim yapmaya çalışan turizm endüstrisi görüyorum. İçim acıyor gerçekten. Sanki sadece kendimizi kandırdığımız bir fanusun içinde yaşıyor gibi hissediyorum.Benim gibi tedirgin bir ruh için, bazı şeyleri bilmek ya da tek başıma uygulamak rahatlatıcı olmuyor maalesef. Çünkü biliyorum ki, benim kaldığım yerel işletmenin ve benim özen gösterdiğim şeylerin hiçbirine, 2 kilometre ötedeki &nbsp;çok yıldızlı işletme aynı özeni göstermiyor. &nbsp;Ve bu beni delirtiyor.&nbsp;Sonra kendime; “sen kontrol edebileceklerine ve etki edebileceklerine odaklanmalısın. Elimden geleni yapmayı seçmeliyim" diyorum. &nbsp;Yapamadıklarıma ya da kontrol edemediklerime üzülmüyor değilim. Bununla birlikte sadece üzülüp kendi içsel kaynaklarımı israf etmek yerine; “başka ne yapabilirim” diye sormanın daha anlamlı ve işe yarar olduğunu öğrendim. Çünkü son dönemde, tek başıma ne yapabilirim ki diye kendime her sorduğumda “yalnız değilsin” diyen güzel insanlar var. Ve bu bana güç, cesaret, azim ve daha bir sürü güzel his veriyor. O nedenle seyahat ile ilgili de sürdürülemeyene değil de sürdürebildiklerime odaklanıp, en azından bana iyi gelen, gezene de minimum zarar veren bir yolu seçmek en doğrusu sanki.Siz ne dersiniz?Sevgiler selamlar esenliklerMerve&nbsp;

Cevabımdan çok sorum ve tespitim var. Ve bunlar kendime söylediklerimden fazlası değil. 

Ayrı dünyaların insanları mıyız?

Son dokuz senedir her yaz Marmaris’e bağlı küçük bir koy olan Bördübet’e gidiyoruz.&nbsp;Hatta bana soracak olursanız orası “bizim yazlık evimiz”. Orman, deniz ve doğayla iç içe geçen birkaç gün bile, yılın geri kalanında ne zaman içim daralsa hatırlayıp yüzüme gülümseme kondurmaya yetiyor.&nbsp;Ancak Bördübet’te çıkan yangınları duydukça yüreğim ağzıma geliyor. İçimi korkunç bir ürperti kaplıyor. Yanan ağaçlara, hayvanlara, böceklere kısacası bütün bir ekosisteme dair acıya, geçmiş ve gelecek anılar da ekleniyor. Bu duygunun ya da halin ne olduğunu anlamaya çalışırken çıktı karşıma solastalgia ve ekolojik keder terimleri.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Solastalgia</h2>Solastalgia kelimesinin nereden geldiğini araştırırken, 2007 tarihli, Gleen Albrecht’in yazdığı <a fr-original-style="" href="https://www.researchgate.net/publication/5820433_Solastalgia_The_Distress_Caused_by_Environmental_Change" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">“Solastalgia: The Distress Caused by Environmental Change”</a> adlı makaleye kadar uzandım. Kendisi The University of Newcastle’da felsefe profesörü. Ve Solastalgia’yı anlatırken “kişinin sevdiği bir yerin; fiziksel bir saldırı altında olması, kimlik bağlamında bir yere ait olma hissinin oranın yaşadığı dönüşüm nedeniyle tehdit altında olması ve bunun yarattığı psikolojik sıkıntıdan bahsediyor. “Kişi o güvende olma ve rahatlık hissinin devam etmesini arzularken, bir yandan da ‘ev’ dediği yerin kendisi hala evdeyken bir özleme dönüşme” biçimi olarak tanımlıyor. . Yani geçmişe dönüp ‘hey gidi günler’ şeklinde bir özlemden farklı olarak şimdiki anın kaybına duyulan acıyı barındırıyor bu kelime.&nbsp;Kendisinin TEDxSidney'de yaptığı "Environment Change, Distress &amp; Human Emotions Solastalgia" başlıklı konuşmasının linkini de aşağıya koyuyorum. Vaktiniz olursa, açar izlersiniz.&nbsp;<a data-type="embed" fr-original-style="" href="https://www.youtube.com/watch?v=-GUGW8rOpLY" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank"><img src="https://embed.apos.to/assets/2022/6/2022-07-28T13:04:45.297Z.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.77" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"></a>Sizi bilemiyorum elbette ama bana acayip romantik geldi bu tanımlama. Bir yandan da özellikle yaşadığımız dönemi düşündüğümüzde, taşları yerine oturtan bir bakış açısı. Yine de eksik kalan bir şeyler var gibi hissetmeye devam edince biraz daha araştırdım ve bu kez karşıma “ekolojik keder/yas” terimi çıktı.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ekolojik Yas</h2>İlk etapta birbirlerine yakınsayan terimler gibi dursalar da aslında başka yerlere dokunuyorlar. &nbsp;American Psychological Association <a fr-original-style="" href="https://dictionary.apa.org/mourning" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yası</a> kısaca “sevilen birinin kaybından sonraki dönem” şeklinde tanımlıyor. 2021 yılında Environmental Research and Public Health dergisinde yayınlanan “<a fr-original-style="" href="https://www.mdpi.com/1660-4601/18/2/734/htm#B9-ijerph-18-00734" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Ecological Grief as a Response to Environmental Change: A Mental Health Risk or Functional Response?”&nbsp;</a>adlı makalede Ekolojik Yas; “çevrede meydana gelen ani ya da kronik değişim nedeniyle türlerin, ekosistemlerin ve doğal güzelliklerin kaybı dahil olmak üzere, gerçekleşmiş ya da gerçekleşmesi beklenen kayıplara ilişkin yas” şeklinde tanımlanıyor. Yani aslında insan ve diğer diğer canlıların, hayvanların otlama alanlarının yok olması, insanların yaşam biçimlerinin değişmesi, içinde yaşanılan doğa ile kurulan ilişki gibi maddi olmayan kayıpları tanımlamak için de kullanılıyor.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2022/6/4/1659010051248.png" width="550" height="368" style="width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.49" fr-original-style="width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Resim: Perrin Ireland http://www.experrinment.com/Cunsolo ve Ellis’in Nature Climate Change dergisinde yayınlanan makalesinde ekolojik yası üç ana başlık altında topluyor. Bunlardan birincisi; Fiziksel ekolojik kayıplarla ilgili yas. Burada kastedilen bir doğal afet ya da orman yangını sonrasında o bölgedeki türlerin, ekosistem, doğanın kaybına ilişkin yas. Bu yas sadece yaşanan ani değişimlerle sınırlı değil. Aynı zamanda süreç içinde gelişen değişimleri de kapsıyor.&nbsp;İkinci tür olarak tanımlanan ise; Yaşanılan ortama dair bilginin kaybına ilişkin yas. İklim krizi nedeniyle mevsimlerde ve hava koşullarındaki değişimlere bağlı olarak, nesiller boyu aktarılan bilgilerin ortadan kaybolmaya başlaması bu tür yasa örnek verilebilir.&nbsp;Sonuncu olarak tanımlanansa, Gelecekteki kayıplara dair yas. &nbsp;Burada da kişinin gelecekte yaşanacak kayıp ve zararlara dair yaşadığı keder duygusu önplana çıkıyor. Bu kısım eko-kaygıyı da en çok tetikleyen yer olabilir. Çünkü eko-kaygının içinde de iklim krizi nedeniyle ilerleyen günlerde bizleri nelerin beklediğine ilişkin bir korku ve endişe hissi mevcut.&nbsp;“Offf ya Merve içimiz karardı. Hani iyi olmak için rehber falan yazmıştın başta, huu huuu?” dediğinizi duyar gibiyim.&nbsp;Haklısınız.&nbsp;Okumaya devam.&nbsp;

İklim krizi ve onun olumsuz etkileriyle birlikte hava, doğa, anılarımız ve daha pek çok şey değişiyor. Bazı insanlar evlerinden oluyor; yangın, sel gibi felaketler nedeniyle canlar yitiyor. Peki bu kayıp hissinin karşılığı var mı?

Solastalgia ve Ekolojik Yas

Geçen yıl Beyhan Budak ile de eko-kaygı üzerine konuşmuş ve önerilerini almıştık. İstersen o bölümümüze de aşağıdaki linkten ulaşabilirsin.&nbsp;Bu bölüme ne kadar çok atıf yaptık.&nbsp;Australian Psychological Society&nbsp;tarafından hazırlanan “<a fr-original-style="" href="https://psychology.org.au/getmedia/cf076d33-4470-415d-8acc-75f375adf2f3/coping_with_climate_change.pdf.pdf" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Coping with Climate Change Distess”&nbsp;</a>çalışmasında 4 tip baş etme mekanizmasından -duygusal, davranışsal, ilişkisel ve bilişsel- bahsediliyor. Hadi gelin şimdi bunlara biraz daha yakından bakalım.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Davranışsal</h2><ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Harekete geç! Bu hareketin illa ki büyük bir hareket olması gerekmiyor. (Gidip kendinizi petrol şirketlerinin kapılarına zincirlemenize gerek yok). Elinden gelen küçük şeyleri yapmak da gayet yeterli. Büyük bir sorunun tamamıyla baş etmeye çalışmak insana kendini çok küçük ve güçsüz hissettirebilir.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kendi yakın çevrendeki kişilerle konuşarak, neyi yapamadığına değil birlikte yapabileceklerinize odaklan.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Problemle uğraşırken kendine küçük molalar için izin ver. Bir konu üzerine her zaman kafa yormak bir süre sonra sizde yorgunluk ve umutsuzluk yaratabileceği için kendine nefes alma zamanları tanı. Örneğin; iklim krizi ya da orman yangınlarıyla ilgili devamlı Twitter akışını yenileyip bakma. Emin ol, sen bir gün akışı kontrol etmedin diye dünya büyük bir kayıp yaşamayacak.&nbsp;</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Eğlenmek ve iyi olmak için kendine izin ver. Unutma; sen iyi değilsen, bırak dünyayı balondaki menekşeye bile iyi bakamazsın. Daha huzurlu ve mutlu olman için biraz mizah, bolca oyun ve neşeye yer aç..&nbsp;</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">“Sağlam kafa, sağlam vücutta bulunur” demiş Atamız. Sen de kendine sağlıklı olmak ve sağlıklı kalmak için bir rutin oluştur. Hareket et, yürüyüş yap, sağlıklı beslen, doğada olmayı ve tabii yine neşe ve oyunu ihmal etme.</li></ul><img src="https://images.aposto.com/2022/6/4/1659013754510.png" width="550" height="538" style="width: 100%; max-width: 550px; vertical-align: middle; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.02" fr-original-style="width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;Resim: Perrin Ireland http://www.experrinment.com/<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bilişsel</h2><ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Yargıları ve varsayımları bir kenara bırak! Yargılar ve varsayımlar seni, kendini ya da diğerlerini dövmekten öteye götürmez. Suçlamak, suçluluk duymak ya da öfkelenmek günün sonunda sorunun çözümü için işlevsel değil. Bunun yerine gözlemde kal. Hangi davranışını, nasıl değiştirebileceğine odaklan.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Değişimin zaman alacağını unutma. Hiçbir şey bir anda olmaz! &nbsp;Önceki yıllarda iklim kriziyle ilgili bu denli bir farkındalık olmadığını ancak geldiğimiz noktada yapılan işleri ve bilinçlenmeyi hatırla.&nbsp;</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Umudunu devamlı taze tut ve kaybetme. Umutsuzluğa kapılmak, uçan balonunun ipini bırakmaktan farksız olur. Umutsuzluk ve korku bulaşması en kolay salgınlardan. Umuduna sıkıca sarıl!</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kendinize mental olarak yatırım yap. Bu hareket etmek olur, terapiye gitmek olur, yoga yapmak, meditasyon, dua etmek, paylaşım gruplarına katılmak, hobi edinmek… Sana uyan hangisiyse onu seç ve yap.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Umudunu canlı tut, demiş miydim?&nbsp;</li></ul><h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Duygusal&nbsp;</h2><ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Duygularınızı fark et. Bunu yapmak gündelik koşturma içinde zor olsa da kendine nefes araları vererek o anki duygu durumunu yoklamayı ihmal etme. Zihninin ve bedeninin neye ihtiyacı olduğunu fark etmeye çalış.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bedeninle farkındalıklı bir ilişki kurmayı dene. Bedeninin aslında “ev”in olduğunu hatırla. Onunla temasta olmak duygularını fark etmek için çok destekleyici olacaktır.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Duygularını iyi ya da kötü olarak etiketlemeden önce, fark edip isimlendirmeye çalış. “Şu an öfkeliyim”, “şimdi neşeliyim”, “biraz hayalkırıklığı hissediyorum” gibi. Unutma, hiçbir “olumlu”, “olumsuz” ya da “nötr” duygu sonsuza kadar devam etmez, duygular gelir ve giderler, bulutlar gibi.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kendine ve diğerlerine şefkatle yaklaşmayı dene. Bazı sorunlar yaşıyor veya iklim krizi nedeniyle acı çekiyor olabilirsin. Bu acıyı kendini harap etmeden, denge içinde yaşamayı da seçebilirsin. O acı sana bir şey anlatmaya çalışıyor olabilir. Ve bu şekilde onun sesini duyarak kendine yardım etmiş olursun.</li></ul><h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">İlişkisel</h2><ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="text-align: left;" style="text-align: left; box-sizing: border-box;">Yaşadığın bu zorlanmayla tek başına mücadele etmek zorunda olmadığını hatırla. Seninle benzer şeyler düşünen insanlarla bir araya gel. Bu bir destek grubu, çember, dernek ya da birkaç arkadaşınız olabilir. Burada önemli olan endişelerini paylaşabildiğin ve yargılanmadığın bir ortamda olmak.&nbsp;</li><li dir="ltr" fr-original-style="text-align: left;" style="text-align: left; box-sizing: border-box;">Sadece iklim kriziyle ilgili dertlerin konusunda değil, onlardan bağımsız olarak da dostlarla birlikte olmak &nbsp;çooooooook önemli. Arkadaşlar, dostlar veya aile ile birlikte geçireceğin neşe, oyun ve kahkaha dolu bir gün sana kesinlikle iyi gelecektir. İlla ki, kahkaha da olmasına gerek yok, sıcak bir sarılma ve gülümse bile çooook kıymetli.</li></ul><blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 206, 20); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 206, 20); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">Unutma, sen iyi olmazsan dünyaya da iyi gelemezsin.</blockquote>Yani oksijen maskesini önce kendine takmayı unutma.

Doğal afetler ve iklim krizi kaynaklı olarak bu afetlerin sıklığı ve yoğunluğunda yaşanan artış hepimizde korku, endişe, stres, çaresizlik, kötümser bir hava, öfke, suçluluk ve benzeri pek çok duyguya neden oluyor. Burası çoooook açık ve net olarak ortada.  Peki biz bu duygularla ne yapıyoruz? Nasıl başa çıkıyoruz?

Ekolojik Yas ve  Psikolojik İyi Olma Becerileri

Bu genel resmin sonrasında yazıyı nasıl devam ettireceğimi çok düşündüm. Bu sabah asansöre bindiğimdeyse cevabı tam karşımda buldum: "Go Green" başlığı altında “Dünyayı” nasıl kurtaracağımızı anlatan &nbsp;afiş.Afişteki ilk &nbsp;madde “recycle and reuse”&nbsp;yani “geri dönüştür ve yeniden kullan”&nbsp;diyor. Aslında bunun burada yazması bana epey ironik geliyor. Çünkü, yaklaşık 250 dairenin, yüzme havuzunun, spor salonun, oyun alanlarının olduğu kocaman binada bilin bakalım ne yok? Tahminleri alalım? &nbsp;Evet bildiniz, bir tane bile çöp ayrışma kutusu yok! Yani eğer siz atıklarınızı ayrıştırmak konusunda "hassassanız" kendiniz atıklarınızı ayrıştırıp, evin içinde biriktirip sonra da eve en yakın atık ayrıştırma alanına kendiniz götürmek durumundasınız. Bu ayrıştırma yerleri de öyle adım başı olan yerler değil, bunun için fosil yakıtla çalışan arabanızla, epey bir mesafe kat etmeniz gerek.&nbsp; <img src="https://images.aposto.com/2022/4/4/1653555769480.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.75" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"> Bu da bizi ikinci adıma götürüyor; emisyonu azaltmak! Bu başlık altında yapılan öneri ise, yürümek, bisiklete binmek ve mümkün olduğunca araç paylaşımı yapmak. Valla uzaktan bakınca çok tatlı öneriler, yemin ederim. Ama tahmin edin bu önerilerle ilgili en büyük sorun ne? Birincisi, yürümeye bayılan benim gibi biri için bile Mayıs-Eylül ayları arasında hava dışarıda yürümek için fazla sıcak (ortalama olarak 40℃ ). İkincisi, hava sıcak olmasa da rüzgarın olduğu günler kum fırtınaları yüzünden -özellikle alerji, astım ve bronşiti olanlar için- &nbsp;dışarıda yürümek ciddi bir sorun. Üçüncüsü, bisiklet yollu sadece parklarda var ve trafikte bisiklete bisiklet kullanmayı seçmek sadece cesurların(!) yapabileceği bir tercih. Peki bu öneriler yerine, gerçekte olan nedir, diye sorarsanız, yüksek beygir gücüne sahip muhtelif SUV ve 4*4’lerin yolları kapladığı bir ulaşım mantığı. Alışveriş yapmak -ki burada bahsettiğim market alışverişi- için bile 10 dakikalık araba yolculuğu yapmanızın gerektiği mesafelerde marketler. Çok zayıf bir toplu taşıma ağı, yapımı halen devam metro ve kısıtlı otobüsler. Haaa bir de unutmadan, bu tablo nedeniyle, pek çok ailenin iki arabası var. Elektrikli ya da hibrit araç kullanmak alım gücü olarak çok büyük sorun yaratmasa da trafikteki kocaman araçların ortasında büyük bir güvensizlik yaratıyor. Ayrıca bakım ve yedek parça açısından sorun yaratması da ufak bir detay olarak kalıyor. Kısacası sistem sizi fosil yakıtla çalışan, kocaman araçlar kullanmanız için "teşvik" ediyor. Bu arada şu bilgiyi de vermeden geçmek istemiyorum; 2.9 milyona yaklaşan nüfus olmakla birlikte Katar'daki kayıtlı araç sayısı 1.7 milyon ve artmaya devam ediyor.&nbsp;Sonraki madde ise,&nbsp;su kullanımı; damlayan muslukları kapatmayı, küvette keyif yapmak yerine duş almayı ve son olarak da bulaşık ve çamaşır makinesini dolmadan çalıştırmamayı öneriyor bize asansördeki afiş. Ve yine bireysel kullanıcının insafına kalmış sistem söz konusu oluyor. Çünkü bazı evlerde -bu şaka değil- bulaşık makinası yok. Hatta mutfaklarda bulaşık makinası koymak için yer bile yok. Çok tatlı değil mi? :) Bunların dışında dış mekan yeşil alanlarının sulama zorunlulukları da var. &nbsp;Çünkü yılda sadece bir iki kez - o da denk gelirse- yağmur yağdığı düşünüldüğünde yeşil alan yaratmak için yapay sulama yöntemleri kullanılıyor.&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://en.wikipedia.org/wiki/Doha#/media/File:Doha_West_Bay_Skyline_Qatar_Jan_2020.jpg" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank"><img src="https://images.aposto.com/2022/4/4/1653553796281.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" alt="Thameur Belghith - Own work" ratio="1.51" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"></a>Neyse biz bir sonraki madde ile devam edelim;&nbsp;gereksizse söndürün, klimaları 24℃’ye ayarlayın ve son olarak da&nbsp;elektronik gereçleri kullanmadığınız zamanlarda çalışır durumda bırakmayın. Şahsen itiraz edebileceğim tek bir nokta yok. Amaaaa (ben bu ama’ları çok seviyorum) ev içi klimaları belli bir dereceye sabitlemek çok mantıklı olsa da yeterli olup olmadığı açısından ciddi soru işaretlerim var. Çünkü, rezidans tarzı binalar dışındaki pek çok binada yalıtım çok kısıtlı. Eğer büyük bir binada yaşıyorsanız binanın kendi sistemi genelde 17-19 derece arasına sabit oluyor. Yok eğer merkezi sistem olmayan olmayan bir yerde yaşıyorsanız tek bir klimayı 24℃’de sabitlemek size hiçbir şekilde serinlik sağlamıyor cehennem sıcaklarında ve bu nedenle pek çok evde oda sayısına eş ya da daha fazla sayıda klima var. Kişisel konutları geçtik diyelim ortak alanlar olarak kullanılan yerlerde (okul, hastane, AVM vs.) zaten hırka ile dolaşmak durumunda kalıyorsunuz çünkü klimalar çoğunlukla 16 dereceye ayarlı. Bu arada, soğutmalı otobüs duraklarını zaten geçiyorum. Soğutma dışında da elektrik kullanımının tasarruflu yapıldığını söylemek &nbsp;çok güç, çünkü şatafatlı aydınlatmalar maalesef her yerde.<img src="https://images.aposto.com/2022/4/4/1653556222567.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" alt="Place Vendome Mall" ratio="1.79" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Son maddeye geldiğimizde,&nbsp;yiyecek israfının önlenmesi tavsiyesi ile karşılaşıyoruz. Bu belki de bireysel olarak yapmanın en çok mümkün olduğu madde gibi görünüyor. Bununla beraber restoranlardaki büyük porsiyonlar, evde yemek yapman insan sayısının az olması ve eve siparişin yoğunluğu, bu siparişlerle ortaya çıkan paketleme atıkları ve taşıma sırasında kullanılan enerjiyi düşününce yine insanda ciddi bir huzursuzluk yaratıyor. Bunun önemli sebeplerinden biri meyve sebze fiyatlarının yüksek oluşu ve dışardan yemek söylemenin -bazı durumlarda, özellikle yalnız yaşayanlar için- daha ekonomik olması. Tüm bunların yanında yerel üretimin kısıtlı olduğunu belirtmeme gerek var mı, bilemiyorum. Pek çok tarımsal ürün başka ülkelerden geliyor ki, artık şu noktada bunların taşınmasının yarattığı etkiyi hesaba bile katmıyorum.Şimdi bu maddelerin hepsini alt alta yazıp toplayınca Doha maalesef sürdürülebilirlik konusunda sınıfta kalıyor. Bu arada yüz ölçümü ile orantısız miktardaki AVM’yi, Dünya Kupası için yapılan ve yapılmaya da devam eden stadyumları, büyük pahalı otelleri saymadım daha. Onlara girdiğimiz anda işler iyice içinden çıkılmaz bir hale geliyor.&nbsp;Ezcümle,&nbsp;"Go Green" hareketi burada bir sistem ya da içselleştirilmiş bir kültür olarak yer almıyor. Sadece günümüzün “kabul gören akımı” şeklinde ele alınıyor. &nbsp;Yani bireysel olarak ne yapabilirseniz, elinizden ne gelirse içinizi o kadar rahat ettirebiliyorsunuz.&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://www.iloveqatar.net/news/education/qatargas-go-green-carbon-footprint-calculator-qatar-students" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank"><img src="https://embed.apos.to/assets/2022/4/2022-05-26T09:14:20.101Z.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.19" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"></a>

Bugün 23 Mayıs Pazartesi, sıcaklık 37℃ hissedilen ise çok daha fazla. Dışarıda sabah 9’dan sonra yürüyüşe çıkmak için koca bir çılgın olmak gerek. Bunun tek nedeni hava sıcaklığı değil; kıyafetlerinizin içine bile kum doldurabilen rüzgar. Rüzgar her zaman hayatı zehir etmese de Eylül ortasına kadar insanı hayattan bezdiren sıcaklar artık başladı.

Dünyanın en sürdürülemeyen şehri: Doha

İklim adaleti konusu seçerken bu konunun beni bu denli zorlayacağı aklımın ucundan geçmemişti. Evet, çocuklara karşı her zaman yumuşak bir karnım vardı, anne olmamla birlikte bu durum epey de arttı- ama bu yazı ile şunun farkına vardım ki; ben bu yumuşak karnım hakkında düşünmekten kaçıyorum. Çünkü; çocuk konusunu düşününce aynı ilkim krizi alanında olduğu gibi kendimi küçük, güçsüz ve çaresiz hissediyorum. Açıkçası dostlar; bu yazı iklim krizi adaletsizliğinin çocuklar üzerindeki etkisi gibi yazı olmayacak baştan belirteyim. Bu yazı; çocuklar arası eşitlik açısından iklim krizini ele almak şeklinde olacak. Ve son olarak belirtmek isterim ki, bu yazı fazlaca kişisel yorum, atar-gider ve öfke içerir.<h1 dir="ltr" fr-original-style="" style="font-size: 2em; margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Çocuk ne değildir?</h1>Önce çocuk ne değildir ona bir bakalım. Çocuk: ortalıkta gezinen kısa boylu insan değildir; insan özeti değildir, kamu zararlısı değildir; hiçbir şeyden anlamayan canlılar değildir, “amann o ne bilsin canım …… duygusunu” diyebileceğimiz duygusuz varlıklar değildir. Peki kimdir çocuk? Çocuk; insan deyince ne anlıyorsak tam olarak odur. Yani; duyguları, ihtiyaçları, hakları, düşüncesi, fikri, hayalleri olan bir bireydir. Çocuk; hayvan, bitki, uzaylı gibi insandan farklı bir tür değildir. Sadece ihtiyaçlarını fark, ifade ve elde etmek için yetişkin varlığına gereksinimi olan insandır. Ne eksiktir ne de muhtaç. Çocuk insandır. Bu konuda anlaştıysak devam edelim; anlaşmadığımızı düşünüyorsanız gerekçeleriyle birlikte yazarsanız duymak isterim.UNICEF’in Ağustos 2021’de yayımladığı çocuklar hakkında yapılan ilk kapsamlı iklim krizi risk analizi raporu<a fr-original-style="" href="https://www.unicef.org/turkey/bas%C4%B1n-b%C3%BCltenleri/unicef-uyar%C4%B1yor-bir-milyar-%C3%A7ocuk-y%C3%BCksek-iklim-krizi-riski-alt%C4%B1nda" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">&nbsp;“İklim Krizi Bir Çocuk Hakları Krizidir: Çocuklara Yönelik İklim Riski Endeksi)”</a> adı altında yayımlandı. Şimdi koskoca UNICEF’e muhalefet yapan deli kadın olma riskini göze alarak şunu belirtmek istiyorum; temel insan hakları açısından çocukları ayrı bir kesim olarak ele almak; “çocuk” kelimesinin pek çok insanın üzerinde yarattığı “hafifletici” etki nedeniyle riskli buluyorum. Kaç ülkede, pratikte “Çocuk Hakları” doğru düzgün işliyor da iklim krizini bir çocuk hakları krizi diye nitelediğimizde daha çok dikkat çeksin? Sanmıyorum, kendimizi kandırmayalım. Ne diyelim peki? Direkt, iklim krizi insan hakları krizidir diyebiliriz ya da iklim krizi çocukların insan hakkı krizidir, diyebiliriz bence.<h1 dir="ltr" fr-original-style="" style="font-size: 2em; margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Çocuğun da adı yok</h1>Sonra gelelim sayılara… Evet, işte yine karşımızda o çooooook sevimli, tatlış, ilk görüşte insanın gözlerini kocaman kocaman açmasına neden olan ama etkisi de bir o kadar kısa sürede geçen; sayılar. Hem de öyle üç beş gibi falan değil; milyar düzeyinde sayılar. Rapora göre;&nbsp;“yaklaşık bir milyar çocuk”&nbsp;yüksek riskli&nbsp;sınıflandırılan 33 ülkeden birinde yaşıyor. Ne kadar kolay değil mi söylemesi; yaklaşık bir milyar çocuk. Patates falan değil- ki patatese de üzülebilir insan- çocuk! Bakın aklım almıyor benim cidden, bu çocukların isimlerini yazmaya kalksak (Google’a göre; Standart kenar boşlukları, tek boşluk ve 12 yazı tipi boyutuna sahip bir belgede , bir sayfaya yaklaşık 500 kelime sığdırabilirsiniz.) 2.000.000 sayfa gerekli. Ve ben sadece adlarını yazarsak diye düşündüm,’ad-soyad’ falan değil. Sayıya indirgenen hiçbir şey insanın kalbine dokunmuyor. Üstelik, aynen alıntılıyorum; “İklim krizinden etkilenme riski son derece yüksek olan 33 ülkenin tamamı küresel CO2 emisyonlarının sadece yüzde 9'undan sorumluyken, en yüksek salımı yapan 10 ülke, küresel emisyonların yaklaşık yüzde 70'ini oluşturuyor. Bu ülkelerden sadece biri endekste iklim krizi açısından 'son derece yüksek riskli' sınıfında yer alıyor.”<a fr-original-style="" href="https://d.docs.live.net/66a71b0de2d20386/Desktop/iklim%20adaletsi%C4%9Fiz.docx#_ftn1" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">[1]</a><h1 dir="ltr" fr-original-style="" style="font-size: 2em; margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Muhatabı belirsiz Çağrılar</h1>Bu gerçeklik karşısında insanın saçını başını solası geliyor, sinirden böyle yerimde zıplıyorum. Bir tarafta, hiçbir şekilde konuyla alakası sıfıra yakın olan çocuklar var; öteki tarafta ise tüm bu olacaklardan sorumlu devletler, şirketler ve insanlar var. Ve UNICEF,&nbsp;“devletleri ve iş dünyasını”&nbsp;çocukları koruyacak işler yapmaya&nbsp;çağırıyor.&nbsp;Lisansta siyaset bilimi ve uluslararası ilişkiler çalıştım ve uluslararası ilişkiler kadar benim canımı sıkan çok az konu var. Eş, eşit ve egemen devletlerin üstünde herhangi bir kurum yok, yaptırım uygulasanız da devletin kendi içinde vatandaş ile arasında olan suç-ceza sistemi gibi değil. Adalet ihtiyacınız genelde kursağınızda kalıyor. Ve uluslararası kuruluşlar; büyük toplantı ve organizasyonlar düzenleyerek bu sistem içindeki aktörleri ‘göreve çağırma’ çağrısı yapabiliyorlar sadece. Hatta bazen canları isterse ‘kınama’ falan da verebilirler. Hadi neyse bu kısımları geçelim ve UNICEF’in çağrılarına bir bakalım.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Temel insani gereksinimlerin karşılanabilmesi ve çocukların iklimin değişmesinin yarattığı kötü etkilerden korunması. (Gayet güzel)</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Sera gazı emisyonlarının azaltılması yönünde çağrı. (Çok tatlı)</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Çocuklara iklim değişimi eğitimi ve doğa dostu beceriler kazandırılması. (Şahane)</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Karar alma süreçlerine çocuk ve gençlerin dahil edilmesi. (Ne kadar da katılımcı)</li></ul><h1 dir="ltr" fr-original-style="" style="font-size: 2em; margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Seyirci Etkisi</h1>Şimdi bakınca bunlar kâğıt üzerinde çok güzel gelişmeler ve pratikte uygulanması halinde bize büyük ilerleme sağlayacak hamleler. Amaaaa işler böyle öznesi belirsiz çağrılar yapmakla yürümüyor. “Bystander Effect” – Seyirci Etkisi- diye bir kavram bir sosyal psikolojide. Bu kavramın çıkış noktası; Kitty Genovese adlı kadın evine dönerken bir erkeğin silahlı saldırısına uğraması sırasında, çevrede yaşayan 38 kişinin kadının çığlıklarını duymasına rağmen hiçbirinin yardıma gitmemesi ve polisi de aramaması durumudur. Olayı seyredip kimsenin kılını kıpırdatmamasının nedeni ise, kötü insanlar olmaları, duyarsız olmaları falan değil; bir başkasının aradığını düşünmeleridir. Seyirci ne kadar fazla ise olaya müdahale etme ihtiyacı da o kadar azalmaktadır. Bu açıdan baktığımızda devletlerin de “kime söylendiği” belli olmayan bu tavsiye niteliğindeki çağrılara hevesle cevap vermeyi isteyeceklerini sanmıyorum.<h1 dir="ltr" fr-original-style="" style="font-size: 2em; margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ezcümle</h1>Ortada bir iklim krizi gerçeği var ve bu gerçekliğin asıl mağduru çocuklar oluyor ve olmaya devam edecek ama biz yan apartmanlarda bu cinayeti “ne de olsa biri bir şey yapar” kafasıyla seyrediyoruz. Ve bu bana çok dokunuyor. Çünkü; bu çocuklar isimleri tek tek yazılmasa da birer gerçek insan. Ve belki de iklim iletişimine buradan yeniden başlamak ve bu çocukların tek tek hikayelerini anlatmak gerekiyor. Ne de olsa sayılar ruha işlemiyor.

İklim adaleti konusu seçerken bu konunun beni bu denli zorlayacağı aklımın ucundan geçmemişti. Evet, çocuklara karşı her zaman yumuşak bir karnım vardı, anne olmamla birlikte bu durum epey de arttı- ama bu yazı ile şunun farkına vardım ki; ben bu yumuşak karnım hakkında düşünmekten kaçıyorum. Çünkü; çocuk konusunu düşününce aynı ilkim krizi alanında olduğu gibi kendimi küçük, güçsüz ve çaresiz hissediyorum. 


Masum değiliz, hiçbirimiz 

İçinizden kafasına bozuk yumurta atmak mı geçer?&nbsp;Yoksa Yeşilçam filmlerinde olduğu gibi karşısına geçip “N’alçak, nasıl yaparsın bunu? İkiyüzlü! Ortamlarda iklim krizi diye takılıyorsun” mu dersiniz?&nbsp;Hayal kırıklığına uğrayıp, kandırıldığınızı mı hissedersiniz?&nbsp;“O bile iklim krizini bu kadar sallamıyorsa, ben ne yapabilirim mi?” dersiniz.&nbsp;Ya da üstüne 3 kere düşündükten sonra ihtiyacı olduğuna karar verdiği şeyi alan ve termosunu evde unuttuğu için susayınca vicdanı sızlayarak pet şişede su alan biri olduğunu mu düşünürsünüz?İklim krizinin her yerimizi saran bir konu olduğu ile ilgili hiçbirimizin -en azından bu satırları okuyanlar arasında- şüphesi yok artık. Bununla beraber hepimizin kafası o kadar karışık ki, ne yapacağımızı, nasıl yapacağımızı bilemez haldeyiz. Zamana karşı yarıştığımızın farkındayız ve elimizden geleni yapmak – hiç değilse- vicdanımızı rahatlatmak ve gece başımızı yastığa koyduğumuzda kâbus görmemek istiyoruz.Amaaaaaaa… (yazılarımızın olması olmazı bir ama ile daha karşınızdayız). Her kafadan bir ses çıkıyor ve her “iyi niyetle” yaptığımız şeye &nbsp;“kulp” bulan çıkıyor. Çıksın da bu konuyla ilgili sorunum yok. Çünkü -bence- ilerleme tam da böyle bir şey. Ben bir şey derim, başkası hiç bakmadığım bir yerden başka bir şey der. Düşünürüz. Sonra bambaşka bir şey çıkar ortaya, falan filan. Daha iyiyi bulmaya giden yol böyle böyle şekillenir. Şu an olduğumuz noktaya da bu şekilde geldik. Burada benim takıldığım nokta; iyi niyetle bir şeyler yapma çabasındaki insanların, ne yaptıklarından çok, ne niyetle yaptıklarının haşince eleştirilmesi oluyor.Biraz karışık oldu, şimdi toparlıyorum. Önce şunu ortaya koymamda yarar var, ben kurumlardan çok insanlara inanırım (yani tercümesi; kurumlar bana daha “sinsi” gelir zaten tüm bu sayı da bu sinsilik üzerine aslında). Bu nedenle kendi halinde sıradan bir insanın, iklim krizine karşı davranışlarının sözleriyle ne kadar tutarlı olduğuna bakarken, “aaa sen geçen gün iklim krizi fena geliyor diyordun, şimdi neden kağıt bardakta kahve içiyorsun? Hayırdır?”&nbsp;demekten kendimi korumaya çalışırım. Çünkü bu, bence aşırı manasız ve yersiz ve incitici ve saçma bir eleştiri olur. Elbette şunu demiyorum; hepimiz kâğıt bardakta kahve içmeye devam edip, talebin azalmasına ve böylece de üretimin azalmasına giden yolu sabote edelim. Böyle bir niyetim yok. Demeye çalıştığım, bir insanın benimsediği hayat felsefesinin içinde bir anlık davranışını yakalayıp, oradan hektarlarca orman yakmış bir caniymişçesine kafa göz dalmak adil midir, işe yarar mıdır?Yani aslında sorum şu; “iklim krizi ikiyüzlülüğü nerede başlıyor?”Bireysel çabamız mutlak gerekli olmakla birlikte bütünün içinde bakıldığında çok da işlevsel değil. Zaten iklim krizinin duygusal ve maddi faturasını bireyin üstüne yıkmaya çalışan şirketler sayesinde epey yıpratıldık. Belki de temelde amaç da buydu; dikkatimizi kendi yapacaklarımıza odakladığımızda büyük şirketlerin ikiyüzlü politikalarını fark edecek enerjimiz kalmayacaktı, kendi karbon ayak izimizi hesaplarken büyük şirketler aradan sıyrılacaklardı, bilemiyorum.&nbsp;Bana göre tanınan ya da tanınmayan insanların sözleri ve davranışlarının arasındaki açığı yakalamaya çalışmaktan ziyade, objektifimizi kapitalizme çevirmemiz gerekiyor. Çünkü sorun aslında sistemsel bir sorun. Bireysel karar ve reformlarla elbette kazanım sağlayabiliriz ama asıl büyük kazanımı, sistemin değişmesi yönünde yapacağımız çaba ve baskı ile sağlayabileceğimizi biliyorum. Bu sebeple de ünlü, ünsüz herkese bu yolda ihtiyacımız var. Birbirimize, kesici delici eleştiri okları ile saldırmayı bir kenara bırakıp; birbirimizi nasıl daha çok destekleyebiliriz sorusuna odaklanmanın zamanı geldi. Birbirimizle uğraşarak daha fazla vakit kaybetmenin gereği yok, sanki? Ne dersiniz?“Yararlı ikiyüzlülük” olur mu?Bülten için ‘Greenwashing’ başlığını belirleyince ben de kendi çapımda araştırma yapmaya başladım. Konuya, nasıl farklı bir yerden bakabiliriz, diye merak ettim ve<a fr-original-style="" href="https://d.docs.live.net/66a71b0de2d20386/Desktop/assesing%20the%20impact%20of%20the%20climate%20change.png" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">&nbsp;“helpful hypocrisy”</a> adında bir terimle karşılaştım<a fr-original-style="" href="https://d.docs.live.net/66a71b0de2d20386/Desktop/%C4%B0klim%20krizinin%20ikiy%C3%BCzl%C3%BCl%C3%BCk%20ile%20imtihan%C4%B1.docx#_ftn1" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">[1]</a>.2019 yılında yayımlanan makalenin yazarları, kurumsal ikiyüzlülük konusuna bambaşka bir yerden bakıyorlardı. Diesel’in &nbsp;Global Warming Ready kampanyasını merkeze aldıkları çalışmada sosyolog Nils Brunsson’dan alıntı yaparak, “ikiyüzlülük aslında bizim modern organizasyonlardan tam da beklediğimiz şekilde görünüyor; eğer biz şirketleri kendi çıkarları ile çatışan talep ve normlara maruz bırakır ve onların bunları karşılamasını beklersek, bu durumda onlardan ikiyüzlülük de beklemeyiz.” diyorlar.<img data-fr-image-pasted="true" src="https://lh3.googleusercontent.com/tyyEXiXOqRtujVvQu1GMyEmyhVsLKma63HvKhJ-pONBoHUnkG2m7Lms9KMSHSk-lVIjjj6dQZlxsrXH-IKtbwXeYZ9oUMJAoNh_LOXQstSzZ_X-cWpUw4iXRb1Bs0GxAPrfCPEbc" width="550" height="399" style="width: 100%; max-width: 550px; vertical-align: middle; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.38" fr-original-style="width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Ve de görmüş olduğunuz kampanya fotoğraflarına gönderme yaparak, “İroninin, insanların fikirlerini değiştirmek ve toplumu iyileştirmek amacıyla toplumun çelişkilerine ve kusurlarına işaret eden bir 'yardımcı ikiyüzlülük' aracı olarak görülebileceğini” ileri sürüyorlar.<img data-fr-image-pasted="true" src="https://lh5.googleusercontent.com/RAeSNMjdw6Tk3zaYNQIFTnMJNOh7yIYZ3vQXGP3EtIcctxzczoPaUt2TsMWR9ozYCjT7MaZxofXhfvGO_nywl8Cl6ZD-GLO4ntU4lcve1pDewxDJcqdOAr1nmzbJxXAuGQyI3fow" width="550" height="272" style="width: 100%; max-width: 550px; vertical-align: middle; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="2.01" fr-original-style="width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Makaleyi ilk okuduğumda böyle bir an sarsıldım. Evet yani, biz aslında şirketlerden olmadıkları gibi davranmalarını istiyoruz. Satış ve kâr elde etme amaçlı kurumlardan ‘Kızılay’ ruhu beklemek, aslında manasız olan. Ve onların taleplerimizi karşılamak ve bize “duyarlı oldukları” göstermek için bunları yapmaları da ikiyüzlülük bile olsa, konuya geniş kitlelerin dikkatini çekmeyi sağlayan “yardımcı ikiyüzlülük” olabilir. Çok mantıklı. Sonuçta bu şirketlerde çalışanlar da dünyayı yok etmeye çalışan uzaylılar ya da şeytan falan değil -en azından umarım değillerdir- gayet insan türünün evlatları ve dünyanın sonunun gelmesini elbette ki istemezler.&nbsp;Afferin ya Diesel(!).Açık konuşmak gerekirse benim burada kafam karışıyor. Kâr amacı güttüğünden zerre kadar şüphemizin olmadığı bir şirketin, geniş kitlelerin farkındalığı için hazırladığı bu kampanyanın fotoğraflarındaki ironi falan gayet güzel, hakkını vermek gerek. Benim, burada 3 yıl yazsam, ulaşamayacağım kadar geniş kitlelere pat diye, hem de görsel bir şekilde, daha hızlı ve etkili bir şekilde ulaşıyorlar mı? Kesinlikle evet. &nbsp;Niyetlerini de bilemem elbette, ama hissettiğim şey; “burada bir sinsilik olduğuna yemin edebilirim ama kanıtlayamam” modu.&nbsp;Greenwashing’in washing’i çabası gibi.Yani demem o ki; bu kampanyalara tamamen çamur atmak da pamuklara sarıp sarmalamak da doğru değil. İyi işe, iyi iş derken de şüpheciliği aklımızın bir kenarında tutmakta fayda var. Ve biliyorum, devamlı tetikte olmak, güvensizlik vs. de çok yorucu. Bu nedenle kendimizi çok zorlamadan, enseyi aşırı karartmadan, rahat ama farkındalığı açık bir halde yaşamaya devam diyorum. Dünyayı korumaya çalışırken kendimiz kaybetmeyelim. Dengenize kuvvet diliyorum!

Geçen gün iklim krizi ile ilgili kafanızı şişirip; plastiklere savaş açtığını evde kompost yapmaya başladığını, bir şey alacakken üstüne 3 kere 5 kere düşündüğünü söyleyen arkadaşınızı, alışveriş merkezinden elinde birkaç poşet ve pet şişeyle çıkarken gördüğünüzde ne hisseder, ne düşünürsünüz?

İklim krizinin ikiyüzlülükle imtihanı 

Hal böyle olunca da bizim anlattığımız pek çok şey maalesef out'a gidecek. Bu sebeple iklim iletişimi konusunda çalışırken hedef kitlemizi iyi tanımak ve yerel örnekler üzerinden gitmek gerekli. Türkiye örneğini düşündüğümüzde 2021 yılında yaşanan orman yangınının travmasını hala hissediyoruz. Ve ne yazık ki bu yangın gibi başka yangınların gelecek yıllarda da kapımızı çalacağını -üzülerek- biliyoruz. İnsan olarak maalesef mesafeler uzadıkça empati kurma becerimiz, acıya ortak olma ve bir şeyler yapma motivasyonumuz aynı kalmıyor. Avustralya’daki yangınlara hepimiz üzüldük, içimiz yandı ama kabul edelim&nbsp;(ya da en azından benim için) bir yangının ne kadar iç yakıcı olduğunu geçen yıl tam anlamıyla idrak ettim. Doğa için bizim yapay sınırlarımızın hiçbir anlamı ve hükmü yok. İklim krizinin de ‘burayı es geçeyim, burada yaşayan insanlar çok şeker’&nbsp;gibi bir mantığı &nbsp;yok. Ancak biz ölümlüler sorunun ne denli devasa olduğunu yakınımızda yaşadığımızda tam anlamıyla kavrayabiliyoruz. Bu sebeple iletişimi kurarken de yerel örnekler üzerinden gitmek, ulaşmak istediğimiz insanların daha kolay empati yapmasını sağlayacaktır.&nbsp;İklim iletişiminde yerelleşmenin bir diğer avantajı da bölgesel hareketleri canlandırma potansiyeli. Sokak, mahalle, semt, ilçe gibi alanlarda iklim krizi konusunda yapılacak bilgilendirme, saha çalışması ve sivil toplum örgütlenmelerinin yarattığı baskı gruplarının olumlu sonuçlar elde etmesi çok daha olası. Görece &nbsp;küçük yerlerde insanlar ortak hareket ederek; taleplerini, isteklerini o bölgenin ihtiyaçlarına yönelik ifade edebilirler. &nbsp;Bu da yetkililerin -artık kimse onlar- daha somut adımlar atmaları için teşvik edebilir. Sonuçta hepimiz "ilk okuldan beş, orta okuldan beş, liseden beş, mahalleden beş kişiyi toplasak" çift kale maeaçkdnva... Sağlam bir şeyler yapmak için güzel bir adım atmış oluruz. Neden olmasın?

Yerel mi global mi? Daha önceki postalarımızda bahsettiğimiz gibi iklim krizini bir hiper nesne olarak ele alabiliriz. Bu ne demek, ilk bakışta gördüklerimizin çok ötesinde bir etkiye sahip demek. Ancak biz iklim krizinin geniş anlamdaki etiketlerinden ve neler yapmak gerektiğinden sabahtan akşama bahsetsek de hedef kitlemiz kendi yaşadıklarına bakacaktır. 

İklim İletişiminin Yerelleşmesi

İletişim için mesajı gönderen, mesajı alan, mesajın kendisi, iletildiği ortam falan çok önemli. Bunları biliyoruz zaten. Peki, her mesaj alıcıya ulaşıyor mu? Elbette ki hayır! Çünkü bir mesajın hedefe ulaşması için hem alıcısının bunu duymaya açık olması gerek, hem de mesajın alıcının yüreğine dokunması gerek. Yukarılarda da bahsettik, bilim çok güzel ama tek başına sayı - ne yazık ki- alıcıda arzu edilen karşılığı bulamıyor. Çünkü, insan olarak hepimiz duygu arıyoruz, bir şeyler hissetmek ve bağlantı kurmak istiyoruz.<img src="https://images.aposto.com/2022/1/3/1644439127767.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.65" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; No-one is listening by Jon KudelkaBir semire gittiğinizi hayal edin, size ilginizi çeken konuyla ilgili bir sürü bilgi veriliyor. Her geçen dakika öğrendiklerinizle ufkunuz açılıyor, aydınlanıyor ve yeni bağlantılar bularak adeta mest oluyorsunuz. İki gün sonra seminerde edindiklerinizi arkadaşınıza anlatıyorsunuz ve anlattığınız; seminerde duyduğunuz bir hikaye oluyor. Neden?&nbsp;Çünkü hikayeler sizi dört bir yanınızdan kuşatır. Tüm duyularınıza hitap eder. “Hafif serin, bir yandan da güneşin yüzünü göstermeye başladığı bir nisan sabahı, toprak kokusuyla uyanıyorsunuz. Rüzgarın hışırdattığı yaprakların ve kuşların sesi şarkılar mırıldanıyor. Başucunuzda taze demlenmiş mis gibi sıcacık bir bardak çay. Bir yudum alıyorsunuz, çayın boğazınızı hafif yakarak izlediği yolu keyifle fark ediyorsunuz. Ama iklim krizi yüzünden, çok da uzak olmayan bir gelecekte, bunlar sadece bir hayalden fazlası olamayabilir.” şimdi bu amatör hikaye girişinin sizi etkilemiş olması gerek -en azından gözünüzün önünde bir şeyler canlanmış olsun lütfen :) - Görme, işitme, dokunma, tat alma koku duyularınızın hepsini birden devreye sokmaya çalıştım. Böylece size daha kestirmeden ulaşmam mümkün çünkü.&nbsp;Reklamları düşünün, çoğunlukla bilimsel veriler belli bir hikayeyi desteklemek için reklamlara konu olur. Tek başına bilimsel verilere dayalı reklamlar görmeyiz. Bilgi, kitlelerin iknası ve onları harekete geçirmek için kullanılan destekleyici yöntemlerden sadece biridir. Asıl olan o bilginin arkasındaki hikayeyi anlatmak.&nbsp;IPCC’nin bilim insanlarına yönelik hazırladığı “iklim iletişimi kitapçıkları”nda da bu konu özellikle vurgulanıyor. Sayıların ardındaki insanların gerçek hikayelerinin, yüzlerinin, neden ve nasıl çalıştıklarının görülmesi -özellikle komplo teorilerine inanan- insanların iknası için çok kıymetli. Bu iş için gecesini gündüzüne katarak, dünya için, doğa için bir şeyler yapmaya çalışan insanların sadece makalelerin üstündeki isimler olmaktan öte; ete kemiğe, duyguya, aileye sahip insanlar olduklarını görmek bizi daha çok ikna ediyor.Bilim insanlarının kendi hikayeleri kadar, iklim krizinden etkilenen ya da etkilenecek olan insanların hikayeleri de ayrıca mühim. Belki de bu nedenle sadece iklim krizini değil, balıkçıların, tarım emekçilerinin, göçmenlerin, kadın ve çocukların öykülerini anlatmak da gerekiyor atık.&nbsp;Ve ne kadar berbat bir yere gidiyor olsak da; umuttan, bugün ne yapabileceğimizden, inançtan, hayallerden, gelecekten, çocukların gülüşlerinden de bahsetmek gerekiyor. Tabii ki bilimin yol gösterici ışığını yanımıza alacağız ancak bu yolculukta bize ayakta durma, devam etme gücünü de bu hikayelerin vereceğini &nbsp;unutmamalıyız.&nbsp;

Hikaye anlatmak ve hatta güzel bir hikaye anlatmak isterseniz yapmanız gereken belli şeyler var; heyecan verici bir kurgu, ilgi çekici bir konu, aşk, entrika ve tüm bunları karşı tarafa iletmek için gereken sihirli sözcükler. 

Peki hikaye anlatmak neden önemli? İnsan için hikayeyi değerli kılan nedir?

Bana bir masal anlat baba…

Öncelikle bu yazı aşırı derece öznel bakış açısı içerir.Eğitim denince aklınıza ne geliyor? Benim aklıma ilk etapta okul geliyor. Okula kimler gider, öğrenciler. Öğrenciler de çoğunlukla, çocuk ve gençtir. Peki biz iklim krizi eğitimi dediğimizde bu eğitimin kime verilmesinden bahsetmiş oluruz bu durumda? Tabii ki, çocuk ve gençlere. İşte burada çok ciddi sorun var.İlkokul üçüncü sınıfa giderken; Ozon tabakası inceldi, yok yok delindi, diye konuşmaların yapıldığı dönemde okula bir geri dönüşüm kuruluşu gelmiş. Bugünden baktığımda o dönem için devlet okulunda görülmesi şaşırtıcı bir olay. Her neyse, bize geri dönüşümün öneminden, ne demek olduğundan falan bahsetmişlerdi. Ben acayip etkilenmiştim. Sonuçta, dünyadaki tüm çöplerden kurtulamayacak olsak da sayılarını azaltabilirdik. Ve o günden sonra büyük bir hevesle çöpleri ayrıştırmaya başlamıştım. Ama tabii ayrışan çöpleri nereye götürmek gerektiği kısmıyla ilgili kimse bilgi vermemişti. Evde ayrılan çöpler&nbsp;akşam olunca herkesi her şeyi sustup aynı kutuda&nbsp;buluşuyorlardı. Bugün bile İstanbul’un pek çok mahallesinde geri dönüşüm için atık üniteleri yeterli değil. Bunun için çabalamanız gerekiyor. İki yıl önce cam şişe kumbarası yapılması için belediyeye başvurduğumda aldığım cevabı başka bir zaman anlatırım.Üçüncü sınıfta geri dönüşümle taşınıp halen çöplerini ayrıştıran kız şu an size Esmiyor Post’ta bu yazıyı yazıyor. Demek ki, eğitim pek de işe yaramaz bir şey değilmiş, diye düşünebilirsiniz. Ama yukarda da dediğim gibi, aslında burada da büyük sorun var.Hadi gelin şimdi o sorunlara bir bakalım.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bizim büyük ikiyüzlülüğümüz&nbsp;</h2>Önce şunu bir netleştirelim; asla ve asla iklim krizi ve/veya ekoloji konulu derslere veya ders içeriklerine karşı değilim. Bu dersler elbette müfredatta yerini alsın. Tabii müfredatta yerini almasıyla da iş bitmiyor; dersleri kimin vereceği, nasıl vereceği ile başlayan teorik ve pratik pek çok soru ve sorunu da beraberinde getiriyor. Ama ben bu kısımla da ilgilenmiyorum. Geneli çok matah olmayan eğitim mantığının içinde bu kısma odaklanmak devede kulak bir mevzu gibi geliyor. Benim derdim başka. Derdim ve korkum ve endişem; bu eğitimi çocuklara vererek acaba kendi sorumluluğumuzun bir kısmını ya da tamamını üstümüzden attığımızı düşünüyor olabilir miyiz? Sadece soruyorum. Sonuçta uzun vadeli sonuçları tahminlemede çok da başarılı olmayan üstüne üstlük ‘bana dokunmayan yılan bin yaşasın’cı gibi gündelik çıkarları önemseyen pragmatist canlılar olduğumuz göz önüne alınırsa, çocuklara öğretelim de onlar dünyayı kurtarsın, gibi bir şey diyor olabilir miyiz? Bence diyor olabiliriz. İklim Krizi sonu kıyamet temalı Hollywood yapımlarını izleme süresi dışında, ne kadar büyük bir sorunun içinde olduğumuzu gerçekten kaçımız düşünüyor. İstatistiksel verileri kontrol etmemiş olsam da 2000 sonrası kuşağın iklim krizi için çırpındığı kadar çırpınmıyoruz Y kuşağı olarak.Eğer bir iklim krizi eğitiminden bahsedeceksek bunun, şu anda bu renkleri solmaya yüz tutan gezegende yaşayan herkesi kapsaması gerektiğini düşünüyorum. Bu sorumluluğu sadece genç nesillere yüklemek bence hiç adil değil.Bir diğer sorun da şu;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Eğittik diyelim, ya sonrası?</h2>Hadi biz çocukları ve gençleri eğittik. Onları doğanın ve dünyanın kıymetini bilen, iklim krizinin farkında bilinçli insanlar olarak yetiştirdik, sonra? Eğitmekle iş bitiyor mu? Farkında olan gençlerin taleplerini karşılayacak sürdürülebilir bir gelecek sunabiliyor muyuz an itibariyle? Valla ben hiç sanmıyorum. Sürdürülebilirlikten anladığımız, mevcudu sürdürmek bence; dünyanın ve doğanın değil. Halen bile tartışmasız olarak kabul etmemiz gereken iklim krizinin “komplo teorisi” olmadığını kanıtlamak zorunda olduğumuz birtakım güruhlar var. Ha diyebilirsiniz ki; eğitim iyi olsaydı zaten böyle bir sorumuz olmazdı. Haklı olabilirsiniz ama bu işten böyle akla gelen ilk cevapla sıyrılamazsınız. Eğitimi okul ile sınırlandırıp, artık benden geçti bakış açısının kimseye faydası yok. Elimizden ne geliyorsa yapmamız gereken noktadayız. Siyasi baskı yaratabilmek için sivil toplum dayanışması olur, bireysel emek ve dönüşüm olur, en yakınlarına anlatmakla başlanabilir. Kısacası illaki bir yol vardır.Yukarıda bahsettiğim çöp ayrıştırma meselesini hatırlayın. Ben yapıyorum ama hiçbir işe yaramıyor, diyen bir çocuğun gözleriyle bakın dünyaya. Nasıl? Yalnız, güçsüz ve kandırılmış hissetmez misiniz? “-mış gibi” yaparak ne tek evimiz dünyaya faydamız olur, ne de gelecek nesillere iyi örnek oluruz.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ezcümle</h2>Bu nedenle, eğitim şart ve gerek olmakla birlikte yeterli değil. Eğitimi hem okul duvarlarının ötesine taşımamız gerek. Ve sadece kuru bilgi değil; sevgi, şükran, dayanışma, adalet gibi değerleri de içine alan bir bütün olarak görmemiz gerek. Dünyayı kurtarmanın -bence- başka yolu yok.

Eğitim ve öğretim denen “şey” ile ilgili evvelden beridir çok ciddi sorunlarım oldu. Şimdi de çok farklı değil. Hatta eğitim  sisteminden çıkar gibi olduğum  için daha net görebiliyorum bazı şeyleri. Bu sebeple de diyorum ki; bizden birkaç önceki nesille başlayıp artık kontrolden çıkan iklim krizinin “eğitilme” faturasını neden sadece çocuklara kesiyoruz?

İsyanım var!

<h1 dir="ltr" fr-original-style="" style="font-size: 2em; margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ayna ayna, söyle bana!</h1>Hazırsanız, hayallerinizi yıkmaya başlıyorum.&nbsp;Amerikan Plastik Cerrahi Derneği’nin 2018 verilerine hızlıca bir bakıp gülümseyelim:<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">313,735 göğüs büyütme operasyonu (önceki yıla oranla %4 artış),&nbsp;</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">258,558 liposuction işlemi (önceki yıla oranla %5 artış),&nbsp;</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">1,3 milyon kimyasal peeling işlemi, ve</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">7,4 milyon botoks işlemi (2004 yılı verilerine göre bu işlem 2,8 milyon).</li></ul>Naaptınız ya?&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2021/11/4/1640258853795.png" style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="0.80" width="550" fr-original-style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Aynı kurumun 2004 verilerine bakınca sadece botoks işleminin 2,8 milyon olduğunu söylemekle yetineceğim. Ama derdim sizinle bu sayıları paylaşmak değil tabii ki. Çoğu insan hayalindeki ideal vücuda kavuşmakla mutlu olacağını düşünüyor. Ancak araştırmalar güzelleşmek için estetik operasyon olanların operasyon sonrası görünümünden dolayı -gerçekten de- mutlu olduklarını ancak bu mutluluğun uzun sürmediğini gösteriyor. Burnunu ya da göğüslerini yaptıran biri her sabah uyandığında burnuna ya da göğsüne bakarak, “ahh ne kadar güzel oldu” diye düşünüp mutlu olmuyor.&nbsp;Bu mutluluk geçici! Tükeniyor…&nbsp;<h1 dir="ltr" fr-original-style="" style="font-size: 2em; margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">“İşte biz o gün tükeneceğiz”</h1>Hikayemizdeki ikinci kısma gelelim: Aşk.&nbsp;Âşık olmak sizi kesinlikle mutlu ediyor. Midenizde kelebekler uçuşuyor, -40 derece soğuk suda bile yüzebilecek noktaya geliyorsunuz, dünya tüm pisliklerinden arınmış şahane ötesi bir yer oluyor. &nbsp;Esmiyor’u, postayı, iklimi miklimi bir kenara bırakın. Aşık olmak gerçekten çok efsane bir olay.&nbsp;Yapılan bilimsel çalışmalar da benzer sonuçlar veriyor. Ama (tahmin ettiğiniz gibi, kocaman bir ama geliyor) AMAAAA aşkın ilk zamanlarındaki tutkulu hali ve yüksek enerjisi zamanla, yavaş yavaş sönen bir balon gibi, (ortalama olarak 2 yıl) düşüyor ve siz öz hakiki mutluluk seviyenize geri dönüyorsunuz. Yani; tükeneceğiz.&nbsp;Şimdi bir sonraki maddeye gelelim; kahve. Onun verdiği mutluluk hiç bitmez…&nbsp;<h1 dir="ltr" fr-original-style="" style="font-size: 2em; margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">“Para Para Para”</h1>Şaka bir yana kazandığınız büyük ikramiye kısmına geldiğimizde de elde ettiğimiz sonuç pek değişmiyor. 1970’lerde yapılan klasikleşmiş çalışmaya göre büyük ikramiyeyi kazanan şanslı kişilerle, ödülden bir sene sonra görüşme gerçekleştiriliyor.&nbsp;Piyango talihlilerinin sıradan insanlardan daha mutlu olmadıkları hatta böyle bir olay yaşamayanlara göre televizyon izlemek, yemeğe çıkmak gibi sıradan aktivitelerden bile daha az keyif aldıkları görülmüş.&nbsp;Yani, bir kez daha: Tü-ken-miş!.Bunu ilk kez okumadınız. Ama tahmin ediyoruz ki aklınızdan “ehe ehe, tabiiiii canııııııım, ver bana zibilyon milyon dolar, bak nasıl mutlu olurum” gibi bir ifade geçti.&nbsp;İlginç bir örneği referans gösterelim. Biz bunu yazarken dünyanın bir numaralı ağır siklet boksörü Tyson Fury. Hayatını biraz dinlemek, okumak, izlemek faydalı olabilir. Dünya yıldızıyken depresyon ile çöküş, ve sonra inanılmaz bir geri dönüş.&nbsp;Bakın ne diyor:&nbsp;<a data-type="embed" fr-original-style="" href="https://www.youtube.com/watch?v=iVwF5oKQ7kY" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank"><img src="https://embed.apos.to/assets/2021/11/2021-12-23T07:16:57.579Z.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.77" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"></a><h1 dir="ltr" fr-original-style="" style="font-size: 2em; margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Peki ben bu kadar şeyi neden anlattım?</h1>Çünkü bu örneklerin hepsi psikolojide; hedonik uyum/ adaptasyon, olarak geçiyor. Yani; insan dediğimiz canlı türü, yaşadığı olumlu -ilk etapta mutluluk getiren- olaylara uyum sağlar ve bir süre sonra ilk anda aldığı haz ve mutluluk kaybolur. Püfff! Bye!Tüketimde de -barınma, yeme, içme, güvende olma gibi temel ihtiyaçlar dışında (ki bu kısım bile kişiden kişiye göre çoooookça değişir)- ilk etapta ihtiyaç olarak gördüğümüz, delice isteyip aldığımız bir eşyanın bize verdiği haz ve mutluluk çok kısa bir süre görünmez hale gelir. Ve insan, bazen sadece yeni bir şeye sahip olma hazzını yaşamak için tekrar tekrar almak ister.Bazense tüketim, kontrolden çıkmış bir alışkanlık haline gelebilir (günümüz ülke şartlarında bu çok mümkün olmasa da kapitalizmin denizinde yüzerken çok “normal”). Düşünün ki, sabahın ilk ışıklarıyla girdiğiniz ve gecenin bir vakti çıktığınız bir plazada, pek de hoşlanmadığınız bir işte çalışıyorsunuz. Para kazanmak için günün geçişini, mevsimlerin değişimini fark etmeden yaşıyorsunuz. Ve diyorsunuz ki; madem bu kadar çalışıyorum, kendimi ödüllendirmeliyim. Yerinizden bile kalkmadan, madde olarak elinize alıp dokunmadığınız paranızı; kafa karıştırıcı, sonsuz sayıda ürünün satıldığı internet sitelerinde, kendinizi ödüllendirmek / şımartmak için harcıyorsunuz. Ve bir de bakıyorsunuz ki, aslında ihtiyacınız olmayan hatta belki de kullanmayacağınız pek çok şey almışsınız. Yani hipnotize olmuş gibi, kontrolsüzce &nbsp;tüketmişsiniz.Tüketim ve insan davranışı; son dönemde ekonomi alanında daha sık çalışılmaya başlayan bir konu haline geldi. Ama reklamcılar bu alanı çoooook daha önce fark edip, insani zaaflarımızdan ya da bug’larımızdan -ne derseniz artık- girerek tüketmek ve daha çok tüketmek konusunda bizi ziyadesiyle teşvik ettiler. “Sen buna değersin”, “Sen en iyisini hak ediyorsun”, “Daha fazlasını iste” ve daha niceleri, tanıdık geldi mi?&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2021/11/4/1640258857449.png" width="550" height="651" style="width: 100%; max-width: 550px; display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="0.84" fr-original-style="width: 100%; max-width: 550px; display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center;" fr-original-class="fr-draggable">Bir kısmımız adeta Charlie ve Çikolata Fabrikası’ndaki Veruca Salt gibi; ayaklarımızı yere vurup, “İstiyorum! İstiyorum! İstiyorum” diye diretirken; kalanlarımızsa Charlie gibi elindekilerden mutluluk devşirmeye çalışıyor.&nbsp;Burada niyetim “hiçbir şeyimiz olmasa da mutluyuz” tarzı Yeşilçam cümleleri kurmak değil asla. İlla çift taraflı b.kunu çıkartmaya gerek yok. Yani ya tüketimde boğulayacağız ya da ayakkabısız yürüyeceğiz gibi bir kafa yok. Yok arkadaş! Bunu ne olur bir kabul edin ya, her şeyin bir ortası olabileceğini bir kabul edelim. DENGE!&nbsp;Tüketmek, tükenmek eşyanın tabiatında mı vardır; yoksa günümüz dünyasının bir sonucu mudur, bilemiyorum. Tek bildiğim; böyle deliler gibi, bilinçsiz bir şekilde tüketmeye devam edersek, dünyanın daha fazla dayanamayacağı ve 6. yok oluşa doğru yokuş aşağı gitmeye devam edeceği.&nbsp;Neyse efenim sözü fazla uzattım. Yukarıda bahsettiğim konular ilginizi çektiyse daha detaylı okumalar için; Dan Ariely ve Sonya Lyubomirsky kitaplarını tavsiye edebilirim.&nbsp;

Sabah uyandınız, bir de baktınız ki; vücudunuz hep istediğiniz forma kavuşmuş, saçlar deseniz ahenkle dans ediyor, dişleriniz bembeyaz gülüşünüz ayna çatlatıyor. Sonra birden kapı açılıyor ve muhteşem uyum yakaladığınız harika partneriniz elinde sıcacık yeni demlenmiş bir kahve fincanıyla odaya giriyor. Size baktığı anda gözlerinin içi aşkla parlıyor. Tam o sırada telefon çalıyor ve telefondaki ses; yaptıkları çekiliş sonucunda size büyük ikramiyenin çıktığını haber veriyor. Muhteşem bir sabah! Çok mutlusunuz! Peki bu mutluluk ne kadar sürebilir?

Tüketerek mutlu olunur mu?

Bunlar size tanıdık geldi mi? Bu ve benzeri yaşantılar son dönemde özellikle gençler arasında yaygınlaşan eko-anksiyetenin özellikleri. Çevresel faktörler ve geleceğe dair yaşanan kaygı eko-anksiyetenin bir kısmını oluşturuyor. Ancak insanların yaşam tarzlarından ve yaptıkları hareketlerden (veya yapmadıklarından) yaşadıkları utanç ve kaygı da eko-anksiyete olarak değerlendirilebiliyor.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2021/11/3/1638974793658.png" width="550" height="699" style="width: 100%; max-width: 550px; vertical-align: middle; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="0.79" fr-original-style="width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">“Benim derdim, senin derdini döver” vs. “Herkesin derdine kimse karışamaz”</h2>Öncelikle iyi haber; eko-anksiyete (daha Türkçe haliyle Eko-kaygı) “<a fr-original-style="" href="https://www.pandora.com.tr/kitap/dsm-5-tani-olcutleri-basvuru-el-kitabi/319889" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">DSM-5 Tanı Kriterleri Başvuru El Kitabında</a>” bir bozukluk olarak yer almıyor. Aklı başında, mantıklı ve sağduyulu bir insan olarak bu konuda kaygı duymak da son derece normal.Hatta bu konuda kaygı yaşamayı bir patoloji olarak tanımlamak, sorunların çözümü için olması gereken kaygının bile “anormal” kabul edilmesine yol açabilir. Bizce bu kısım daha tehlikeli olur çünkü, gezegenin geleceği konusunda kaygılanmak “düzeltilmesi” gereken bir şey haline gelmiş olur bu durumda.&nbsp;Uf, ne dediiiiiii… Bir dakika, bir dakika.&nbsp;Hızlı bir giriş oldu farkındayım.&nbsp;Az geri sarıp, anksiyete ya da kaygı nedir ona bakalım. TDK’ye göre; “Genellikle kötü bir şey olacakmış düşüncesiyle ortaya çıkan ve sebebi bilinmeyen gerginlik duygusu.” Bu duygunun uzun süre ve çok yoğun yaşanması; kolay yorulma, odaklanmada güçlük, kolay öfkelenme, kas gerginliği, uyku bozukluğu ve huzursuzluk gibi belirtilerle birleşirse buna yaygın kaygı bozukluğu deniyor. Ve eko-anksiyete yaşayan bireylerin mental hallerini tanımlamak için kullandıkları anlatımlara baktığımızda da sıklıkla karşımıza; çaresizlik, yas, panik, suçluluk gibi duygular çıkıyor. &nbsp;Kendimizden örnek verelim. Esmiyor ekibinde eko-kaygı daha çok uyku bozukluğu ve öfke kontrolünde güçlük olarak kendini gösterdi, gösteriyor.&nbsp;Ya zaten dertler olmuş derya, bir de eko-kaygı çıkarma başımıza, diyor olabilirsiniz. Haklısınız da şu ekonomik, politik ve karanlık (yazar burada aydınlanamayan sabahlara gönderme yapıyor) günlerde her anımız tedirginlik içinde geçerken bu kaygı “lüks” geliyor olabilir. “Aman efendim, ülkede onca dert var, sen gidip ekolojiyi, doğayı, çiçeği, böceği mi dert ediyorsun?” diyebilirsiniz. Bunu diyen çok bu arada. Bununla beraber, kaygının ya da genel anlamda duygunun lüksü olur mu, diye sormak istiyoruz. Çünkü; - bizce - “herkesin derdine kimse karışamaz”.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Dertler piramidi</h2>Şaka bir yana, düşünsenize 8 milyar insan var, herkesin aynı dertlerle hemhal olmasını beklemek anlamsız ve imkânsız. Sonuçta, hepimizin üstünde anlaştığı ve sıraya koyacağı - neye göre “öncelik” sırası yapacağız, o da ayrı mesele - bir iki tane sorun yok. Elbette ki; barınma, yiyecek ya da temiz su ihtiyacını karşılayamayan bir insanın iklim için endişelenmesi mümkün değil.&nbsp;Bununla beraber bu konuda kaygı ve korku yaşayıp, bunlarla motive olan insanların ellerini taşın altına koyması ve bir şeyler yapmasına da “hariçten gazel okuyarak” engel olmanın alemi yok. Çünkü, iklim kriziyle birlikte gençlerin geleceğe dair; belirsizlik, güvensizlik, tedirginlik, kontrolsüzlük hislerinde büyük bir artış yaşanmakta. &nbsp;2021 yılında doğan bir kişi için IPCC raporlarındaki 2100 grafikleri gerçekten yaşanacak olası senaryolar.&nbsp;O kırmızılıktan bordoya / mora dönmüş 2100 yılında biten çizgiler var ya; COP26’da zırt derece ısınacak, pırt derece ısınacak diye işkembeden sallanan rakamlar; onları 2021 yılında doğan bir kişi büyük ihtimal yaşayacak.&nbsp;Geliyorken gelmekte olan, o geleceğe dair plan yapmak mümkün mü? Geriyor insanı bu tarz şeyler.&nbsp;<a data-type="embed" fr-original-style="" href="https://twitter.com/zedonarrival/status/1067783355876429826?s=20" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank"><img src="https://embed.apos.to/assets/2021/11/2021-12-08T15:18:04.157Z.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="2.12" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"></a>Ve bunlarla başa çıkmak için de yapılacak şeylerin başında da bu konuda çalışmaya başlamak, var. &nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Havalar nasıl olursa olsun, sizin havanız yerinde olabilir mi?</h2>Eğer bizimle yakın yaşlardaysanız şu cümleyi duymuşsunuzdur; “havalar nasıl olursa olsun, sizin havanız yerinde olsun.” Bu cümleyi kurmak artık uzak bir ihtimal. Çünkü, iklim krizi ve mental hastalıklar arasındaki ilişkiye yönelik yapılmaya başlanan çalışmalar, durumun pek de iç açıcı olmadığı yönünde bizi uyarıyor.&nbsp;İklim değişikliğinin mental sağlık üzerindeki etkisi kısa vadeli, uzun vadeli; dolaylı veya direkt olarak ortaya çıkabilir. İklim değişikliğine hiper-nesne olarak baktığımızda yaşanan sorunları berrak bir şekilde analiz etmek epeyce zor bir iş. Ancak, sıcak hava dalgalarını, sel, yangın gibi aşırı hava olaylarını, kuraklık ve göç gibi durumları göz önüne aldığımızda karşımıza; post-travmatik stres bozukluğundan depresyona, anksiyeteden intihar oranlarındaki artışa kadar geniş yelpazedeki sorunlar silsilesinden oluşan karanlık bir tablo çıkıyor.<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 206, 20); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 206, 20); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">Büyük bir doğal felaketten sonra insanlar için yalnızca doğa ile başbaşa olmak fikri bile zor olabiliyor. Biraz tehlikeliymiş gibi geliyor.</blockquote><blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 206, 20); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 206, 20); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">Derrick Sebree Jr., PsyD.</blockquote><a fr-original-style="" href="https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fpsyt.2020.00074/full" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">2020 yılında Cianconi ve arkadaşlarının</a> gerçekleştirdikleri meta-analiz çalışması konuyu kapsamlı bir şekilde ele almış. Bu meta analiz çalışmasından bazı bilgileri paylaşmak istiyoruz sizinle. Bu kısım - maalesef - ciddi anlamda iç karartıcı, bu nedenle okuyup okumamakta özgürsünüz. Ama bizce okuyun. Ama özgürsünüz. Ama okumanız iyi de olur. Ama bakın sizi sıkmıyoruz hee. İsterseniz bu kısmı geçip aşağıdaki daha renkli başlıklara göz atabilirsiniz. Ya da bizimle &nbsp;kalıp önce içinizi karartmamıza sonra da size umut vermemize ortak olabilirsiniz.&nbsp;Çalışmayı yapan araştırmacılar, duygu durum bozuklukları, depresyon, intihar, saldırgan davranışlar, mevcut durumun kaybından dolayı yaşanan yas, umutsuzluk gibi patolojik bozukluklarla iklim değişikliğinin ilişkisine bakmışlar. Çalışmayı, sıcaklık artışı, seller, kasırgalar, kuraklık, yangınlar, ormansızlaşma gibi pek çok başlık altında gerçekleştirmişler.Elde ettikleri verilere göre de sıcaklık artışları ve sıcak hava dalgalarının; stres, duygu durum bozuklukları ve kaygı ile ilişkili olduğuna dair veriler elde etmişler. Bununla beraber, mental rahatsızlıkları olanların sıcak hava dalgalarından diğer popülasyona göre daha fazla etkilendiğini hatta ölüm oranının 3 kat fazla olduğuna dair sonuçlarla da karşılaşmışlar.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bitti mi? Daha bitmedi.</h2>Kırılganlığı yüksek grupların etkilenme riskinin daha yüksek olduğu da görülmüş. Yani pek çok konuda da olduğu gibi, kadınlar, çocuklar, yaşlılar, düşük sosyo ekonomik seviyeye sahip olanlarda riskin artış gösterdiği de görülmüş aynı zamanda. Son olarak da artan sıcaklıkların intihar eylemlerini, intihar düşüncesini, agresif düşünce ve eylemleri, düşmanca hisleri arttırdığı da görülmüş.Yukarıdakiler sadece hava sıcaklığının artması ile gerçekleşen ve bu artış devam ettikçe oranlarının yükselmesi beklenen sorunlar. Bunun bir de sel, yangın, kasırga kısmı var. Sel sonrasında da, post travmatik stres bozukluğu, yas ve psiko-sosyal stres artışı görülüyor. Hatta sel mağdurlarının, selden bir yıl sonra incelendiği bir çalışmaya göre; depresyon oranları %20, anksiyete oranlarının %28, travma sonrası stres bozukluğu oranlarının ise normal popülasyona göre %36 yüksek olduğu görülmüş. Kasırga yaşanan bölgelerde ise, intihar eylem ve düşüncesinde artışla beraber her altı mağdurdan birinde travma sonrası stres bozukluğu görülmüş.2021 yazında ülkemizi sarsan orman yangınlarının yarattığı / yaratacağı etkiyi henüz net olarak bilmiyoruz ama yakın zamanda yangınlarla karşı karşıya kalan ülkelere baktığımızda (Avustralya, Kaliforniya ve Yunanistan için) travma sonrası stres bozukluğu, psikosomatik rahatsızlıklar, depresyon, anksiyete, paranoya gibi sorunların arttığı görülmekte.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">İşin bir de çocuklara yansıması kısmı var tabi…</h2>Çocuklar orman yangını gibi felaketlerden en çok etkilenen grup. Çocuklarda da travma sonrası stres bozukluğu, kaygı sorunları, panik bozukluk, uyku sorunları, akut stres sorunları gibi rahatsızlıklar görülüyor.Bu saydıklarımız -görece- kısa vadede ortaya çıkan sorunlar olarak ele alınabilir. Uzun vadede özellikle ormansızlaşmanın yaratacağı olumsuz etkilere de kısaca bakalım. Aslında şöyle de düşünebilirsiniz; ormanların insan psikolojisi için sağladığı faydaların hepsini toplayın ve bunların zaman içinde yavaşça ortadan kalktığını hayal edin. Kısaca; korkunç! &nbsp;Mesela, ormanda tüm gerginliğinizi yok edip sizi yenileyecek yürüyüşlerin olmayacağını ya da çocuğunuzun yeşil alanlardan edindiği gelişimsel ve duygusal kazanımların çok azalacağını ya da kalmayacağını düşünün. Kesinlikle sinir bozucu.<img src="https://images.aposto.com/2021/11/3/1638974793604.png" width="550" height="761" style="width: 100%; max-width: 550px; vertical-align: middle; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="0.72" fr-original-style="width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">"Eee? Hiç mi iyi bir şey yok?", diyorsanız yanıldığınızı söyleyebilirim. Evet tablo aşırı kötü, karanlık ve çirkin. AMA, yine çalışmalar gösteriyor ki; birliktelik, topluluk olma, dayanışma gibi faktörler bizi yıkılmaktan koruyor.&nbsp;Ayrıca, olumlu psikolojik kaynakların kullanımını arttırmak da çok önemli.Ne demek istiyorum?&nbsp;Şunu demek diyorum aslında; cesaret, hayal gücü ve umudu canlı tutmanın çözüm için çok kıymetli kaynaklar olduğunu hatırlamak ve bunları kullanmaya başlamak gerek. <a fr-original-style="" href="https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2667278221000018" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Stanley ve arkadaşları tarafından Avustralya’da yapılan 2021 yılının Mart</a> ayında yayımlanan çalışmaya göre; eko-öfke yaşamanın sağlıklı bir zihinsel yapının göstergesi olmasının yanı sıra, iklim yanlısı aktivizme daha yüksek katılım ve kişisel çaba açısından da daha olumlu bir etki sağladığını bulunmuş. Bununla beraber eko-kaygı veya eko-depresyon olarak tanımlanan hallerin benzer bir etkisinin olmadığı görünmüş.&nbsp;Bakınız burası çokomelli, yazar diyor ki; öfkenizin sizi harekete geçirecek itici güç olmasına izin verin ve öfkenizi yaratıcı işler yapmak için dönüştürün. Kendinizden başlayarak küçük küçük değişime katkıda bulunun, aktivistleri destekleyin, psikolojik dayanıklılık için yakınlarınızdakilerle birbirinizi motive edin. Sonuçta şöyle de düşünebiliriz, eğer ekoloji için kaygı duymuyor olsaydık şu an ne siz bunları okuyor olurdunuz ne de biz bunları yazıyor olurduk. Demek ki neymiş; eko kaygı bizi felç edebileceği gibi harekete geçirme gücüne de sahipmiş.&nbsp;Biz ikinci şıkkı kendimize daha yakın buluyoruz. Yoksa oturup bekleyerek bir şeyin değişeceği yok…&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2021/11/3/1638974793799.png" width="550" height="513" style="width: 100%; max-width: 550px; vertical-align: middle; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.07" fr-original-style="width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">

Şöyle bir diyalog düşünün. Bir psikoloğa gidiyorsunuz ve diyorsunuz ki; “Gezegenimizin, kendimin ve çocuklarımın geleceğini düşünmekten uyuyamıyorum. Her an büyük bir korku ve kaygı ile yaşıyorum. Dikkat ve konsantrasyon kapasitem düştü. Uçağa bindiğim her an suçluluk duyuyorum.” 

Hadi şu eko-anksiyeteyi bir parçalarına ayıralım, sonra içine bakalım. 

<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">‘Koca, Yaşlı, Şişko Dünya’da’&nbsp;Durum Nedir?</h2>Pek çok araştırma iklim krizine karşı ulusal ve uluslararası düzlemlerde heterojen bir yapı olduğunu gösteriyor. Özellikle uluslararası düzlemde bakacak olursak dünyanın diğer kesimlerine göre Latin Amerika ve gelişmekte olan Asya ülkelerinde görece yüksek düzeyde bir kaygının var olduğunu söylemek mümkün.&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://reutersinstitute.politics.ox.ac.uk/sites/default/files/2020-06/DNR_2020_FINAL.pdf" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Reuters Institute Digital News Report (2020)</a> verilerine göre küresel bazda 10 kişiden 7’si (%69) iklim değişikliğinin “endişe verici ya da çok endişe verici bir sorun” olduğunu düşünüyor.&nbsp;AMA, bakınız burada kocaman bir ama var; Amerika Birleşik Devletleri, İsveç (evet, genç iklim aktivisti Greta’nın memleketi) ve Avustralya’da göz ardı edilmesi zor bir azınlık buna itiraz ediyor. Bu itirazın sahiplerinin demografisine bakınca, yaşlı ve sağcı olduklarını görüyoruz. Bununla birlikte İsveç, Norveç ve Hollanda’nın verilerine göre katılımcıların sadece yarısı (veya daha azı) iklim değişikliğinin ciddi bir sorun olduğunu düşünüyor.&nbsp;Elbette ki, hiçbir konuda olmadığı gibi bu konuda da,&nbsp;“ahan da işte sebep bu!”&nbsp;diye gösterebileceğimiz tek neden yok. Algılanan ve/veya maruz kalınan risk miktarı, kültürel değerler, çevreye verilen önemin miktarı, politik bakış açısı, medyanın etkisi gibi pek çok faktörün bir araya gelerek oluşturdukları kokteyl etkiler bunlar. Ama biz konuyu çoook da dağıtmadan bunlardan birine, yani politik atmosferin yarattığı kutuplaşmaya odaklanalım ve ne gibi etkileri olabiliyormuş, kısaca göz gezdirelim.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">“Solcular Mars’tan, Sağcılar Venüs’ten mi?”</h2>Aynı araştırmada, siyasi tutumların da iklim krizine bakış konusunda ilişkisel bir veri sunduğunu ortaya koymuş. Tahmin etmenin çok da zor olmadığı bir şekilde, spektrum sola yaklaştıkça iklim krizine dair şüpheci yaklaşımların azalması, sağa kaydıkça da artması söz konusu. Marjinal bir örnek olarak Amerika Birleşik Devletleri’nde kendini solda tanımlayanların %89’u, sağda tanımlayanlarınsa sadece %18’i iklim krizi konusunda ciddi bir endişe duyduklarını dile getiriyorlar. Donald Trump düşülünce çok da beklenmedik bir durum değil sanki? Amerika Birleşik Devletleri’ni anladık diyelim ama İsveç’te kendini sağ görüşlü olarak tanımlayanların sadece %26’sı iklim krizinin “endişe verici ya da çok endişe verici” olduğunu söylüyor. Bu durumda sağ tandanslı internet sitelerinin, iklim krizi gibi fikir birliği sağlanmış konulara karşı çıkmada önemli bir rol oynadığını da görüyoruz. İşte bunu mahalle kahvesinde açıklamak epey zor oluyor.Benzer şekilde <a fr-original-style="" href="https://www.pewresearch.org/global/2015/11/05/1-concern-about-climate-change-and-its-consequences/climate-change-report-16/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">PEW Research 2015&nbsp;</a>verilerine göre de Kanada, Almanya ve Birleşik Krallıkta da muhafazakâr parti taraftarları, liberal ya da yeşil partilerin taraftarlarına göre kendilerinin iklim krizinden daha az etkileneceğine inanıyorlar. Aynı zamanda Kanada ve Avustralya’daki muhafazakâr parti tarafları, gelişmiş ülkelerin gelişmekte olan ülkelere göre daha fazla şey yapması gerektiğini daha az düşünüyorlar.&nbsp;Şimdi bunları alt alta koyup bakınca sanki şöyle bir tablo çıkıyor karşımıza; gelişmiş ülkelerin sağcı kesimi, iklim krizini önleme çalışmaları konusunda kendi üstlerine düşen önemli görevleri yerine getirmekten kaçıyorlar. Bu salında anlaşılabilir. Çünkü çok kaba bir ayrımla bakınca bile sağcılığın temel özelliklerinden birinin “mevcut durumu koruma” olduğunu biliyoruz. Kendi konumlarını muhafaza etme amacıyla gelişmekte olan ülkelerin “Dünya elden gidiyor” çığlıklarına kulak tıkamaları da bu açıdan bakınca anlaşılabilir ancak asla kabul edilemez bir yaklaşım olarak karşımıza çıkıyor.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Peki Bizde Durum Ne?</h2><blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 206, 20); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 206, 20); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Türkiye Evlatlarına kendinden başka bir şeyle meşgul olmak imkânı vermiyor.”</blockquote><blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 206, 20); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 206, 20); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">Ahmet Hamdi Tanpınar</blockquote>Bizdeki duruma baktığımızda son dönemde ciddi anlamda artan bir iklim krizi endişesi olduğunu söylemek, sezgisel olarak bile, mümkün. Konda’nın yapmış olduğu<a fr-original-style="" href="https://www.iklimhaber.org/wp-content/uploads/2020/11/konda-arastirma-rapor-2020s.pdf" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">&nbsp;“Türkiye’de İklim Değişikliği Algısı 2020”</a> raporuna göre “çok endişeliyim ve endişeliyim” diyenlerin toplamı %69,3, bir başka deyişle ‘her on kişiden 7’si’ iklim krizinden endişe ettiğini dile getiriyor. Bununla beraber “endişeli değilim ve hiç endişeli değilim” diyenlerin oranı ise %17,2. &nbsp;Ayrıca, bence, azımsanmayacak oranda %13 kararsız bir kesim bulunuyor. Bu iki kesimi birleştirince tablonun ilk baştaki sevimli hali ortadan kalkıyor gibi.&nbsp;Araya girip küçük bir parantez açmakta da fayda görüyorum. Şöyle ki; sorular “iklim krizi” şeklinde değil “iklim değişikliği” olarak sorulmuş. “Eeee , ne var yani bunda?” diyebilirsiniz. Ama “değişiklik” aşamasını geçelinin çoook zaman olduğunu hepimiz biliyoruz. Üstelik ‘kriz’ ve ‘değişiklik’ kelimeleri de verilen cevapları etkileme açısından önemli bir “ayrıntı”.“İklim değişikliğini konusunda endişeli misiniz? Ne kadar endişelisiniz?” sorusuna &nbsp;verilen cevaplara siyasi partiler bazında baktığımızda, tablonun aşağıdaki gibi olduğunu görüyoruz. Genel olarak bakıldığında, ülkemizdeki derin sosyal ve politik kutuplaşma da göz önüne alınınca, hiç de fena olmayan bir tablo diyebilir miyiz? &nbsp;Emin değilim..&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2021/9/4/1635419388792.png" width="550" height="271" style="width: 100%; max-width: 550px; vertical-align: middle; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="2.03" fr-original-style="width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><a fr-original-style="" href="https://www.iklimhaber.org/wp-content/uploads/2020/11/konda-arastirma-rapor-2020s.pdf" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Türkiye’de İklim Değişikliği Algısı 2020</a>Çünkü toplumun çoğunluğu doğayı koruma ve çevreciliği ideolojik bir tercih olarak görmüyor. Genel olarak doğa ve yeşile dair büyük bir “sevgi” ve “özlem” olmakla birlikte bilinçli bir ekoloji algısı olduğunu söylemek maalesef güç. Durumun vehametin, kişisel gözlemler ve yeşil alanların azalması bağlamında değerlendiren bir kitle söz konusu. Her şeye rağmen bu verilerin ‘umutsuz’ olduğunu söylemek de haksızlık olur.&nbsp;&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2021/9/4/1635419388813.png" width="550" height="229" style="width: 100%; max-width: 550px; vertical-align: middle; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="2.40" fr-original-style="width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><a fr-original-style="" href="https://www.iklimhaber.org/wp-content/uploads/2020/11/konda-arastirma-rapor-2020s.pdf" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Türkiye’de İklim Değişikliği Algısı 2020</a>Böyle ‘bardağı dolu’ tarafından gören yorumlar yapıyor gibi görünsem de bu duruma temkinli yaklaşmak gerektiğinin de altını çizmek istiyorum. Çünkü, mevcut ve yerleşik çevre örgütlerinin çoğunun sola yakınsayan bir politik kimliğe sahip olması, politikaya bakışımızın takım tutar gibi parti tutmaktan çok da uzak olmayışı ve toplumun kaygan zemini göz önüne alınca bu sonuçlara güvenmenin önemli ancak yeterli olmadığını düşündürüyor.&nbsp;Özellikle konuya kutuplaşma ekseninde daha karamsar bakan akademisyenlerin varlığı göz önünde bulundurulunca iklim krizi ile ilgili belirlenecek olan iletişim dilinin çok çok önemli olduğu orta. Bu dilin ayrıştırıcı değil birleştirici olması ve yaş, cinsiyet, eğitim gibi değişkenlerin farkında bir kapsayıcılığa sahip olması gerektiğini düşünüyoruz. Özellikle lider etkisinin güçlü olduğu grupların da desteğini almak için iletişim ve medya kilit bir öneme sahip. .&nbsp;Biz de bunu deniyoruz. Ama bilmiyorum oluyor mu?&nbsp;***Not: Kullandığımız grafikler, kaynak raporun internette yer alan PDF kopyasında düşük çözünürlüklüydü. Gözleri yorduysak, kusura bakmayın :-)Not 2: Yuvam Dünya Derneği’nin KONDA Araştırma ve Danışmanlık Şirketi ile yapmış olduğu <a fr-original-style="" href="https://cdn.shopify.com/s/files/1/0553/7939/4752/files/Yuvam_Dunya_Konda_iklim_degisikligi_rapor_ciktilari.pdf?v=1632833875" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Türkiye'de İklim Değişikliği Algısı 2021</a> Eylül ayında yayımlandı. Ancak bu Esmiyor Post!'un konusu olan politik kutuplaşma ile ilgili olarak 2021 yılı raporunda detaylı veri (politik parti bazında kırılım) yer almadığı için, 2020 tarihli raporun verilerini kullandık.&nbsp;

21. yüzyılın başından itibaren tüm dünyada hâkim olan bir kutuplaşma söz konusu. Özellikle son on yılda bu kutuplaşma daha gözle görülür elle tutulur hale geldi neredeyse. Eee, peki bu ayrışmanın iklim kriziyle nasıl bir ilişkisi ve iklim kriziyle mücadeleye nasıl bir etkisi var? Bakın burası çokomelli. Çünkü zebralar, siyah üstüne beyaz çizgili midir yoksa beyaz üstüne siyah çizgili midir, sorusu üzerinden bile ayrılmaya müsait bir zemin söz konusuyken, iklim krizi gibi kocccamaaaannn bir konuda ayrışmamak mümkün mü ya da mümkünse bu nasıl olabilir? Hadi gelin dünyada ve memlekette durumlar nedir birlikte bakalım. Genelden özele gidelim ve önce dünyada neler oluyor, bir görelim.

Kutuplaşan Dünya’da İklim Krizi Ne Yana Düşüyor?

Sanat ne içindir, sorusuna dalmadan önce; sanat nedir diye bir düşünmek, temeli sağlam oturtmak için gerekli sanki. Sanat, hayal gücünü yaratma, etkileme ve tanımlama aracıdır diyebilir miyiz, bence diyebiliriz. Böyle bakınca da sanat, öyle kişinin sadece içsel süreçlerine denk gelen bir alan olmaktan çıkıp; toplum ve kültürle yakın temasta bulunan güç haline geliyor. Peki bu gücün temelinde ne var? Yaratıcılık ve algı! (Biliyorum lafı uzattım ama inanın bir yerlere geliyorum.)&nbsp;Bu iki bileşen de aslında, iklim krizinin yıkıcılığının ortaya konulmasında ve neler yapılması gerektiği konusundaki ikna çalışmaları için çoook büyük önem arz ediyor. Çünkü bir mesajı alıcıya ulaştırmak için; kimin söylediği ve nasıl söylediği; en az ne söylediği kadar önemli. Ve sanat ile sanatçının rolü de tam da bu nokta başlıyor.<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 206, 20); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 206, 20); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Çoğunlukla insanların duygularına, kalbine ve zayıflıklarına ama nadiren aklına hitap edin” Lord Chesterfield</blockquote><h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Aktivizmin Kalbine Giden Yol Sanattan Geçer!</h2>Sanat ve doğa etkileşimi uzun yıllardır süregelen bir birliktelik aslında. Sanatçılar, doğadan etkilenerek gördüklerini, hissettiklerini bir sanat eseri olarak; kelimeleriyle, resimleriyle, heykelleriyle vs. yeniden üretirler.Bu etki gücü yüksek eserler, belki de iklim krizine karşı olan mücadelemizde en güçlü silahımız. Çünkü genç iklim aktivisti Quinn MacAskill’in <a fr-original-style="" href="https://www.youtube.com/watch?v=zJp4_BXmv8w" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">TED konuşmasında</a> da belirttiği gibi; “Uzun süredir bilimsel gerçekleri dinliyoruz ancak istatistiksel veriler insanlarla duygusal düzeyde bağ kurmayı sağlamıyor”. &nbsp;Bu durumu fark eden pek çok sanatçı konuyla ilgili olarak ellerini taşın altına koyup, farkındalık ve hareket yaratmak için kendi isimlerini, hayal güçlerini ve eserlerini kullanmaya başladı. Mesela Björk&nbsp;ve David Bowie’nin de aralarında bulunduğu 350’den fazla sanatçı 2015 yılında Paris İklim Anlaşması’nı desteklemek için bir araya geldi. Sadece pragmatist bir yerden bile baksak, ‘insanlarla bağ kurma ve onları etkileme listesi’ yapacak olsak, politikacılar ve bilim insanlarını geride bıraktıkları çok açık.<img src="https://images.aposto.com/2021/9/4/1634201078731.png" width="550" height="641" style="width: 100%; max-width: 550px; vertical-align: middle; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" alt="Tina Spiro - Yamima" ratio="0.86" fr-original-style="width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Tina Spiro - Yamima /&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://artistsandclimatechange.com/2019/08/07/fifty-years-of-creating-climate-conscious-art/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Kaynak&nbsp;</a><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">IKSV der ki; “Ekolojik Dönüşüm İçin Kültür ve Sanat”</h2>Son yıllarda iklim kriziyle ilgili çalışmalar yapan sanatçıların sayısında ciddi bir artış yaşanmaya başladı. IKSV’nin “Ekolojik Dönüşüm İçin Kültür ve Sanat” başlığıyla 2021 yılı başlarında yayınladığı kapsamlı <a fr-original-style="" href="https://www.iksv.org/tr/raporlar/ekolojik-donusum-icin-kultur-ve-sanat" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">raporda</a> neler var, neler. &nbsp;Hadi biraz bu rapordan bahsedelim. Rapor “Kültür-sanat aktörleri için ekolojik sorunlar ile ilgili sosyal bilimlerin birikimini ve çevre hareketinin tecrübelerini, gezegenin limitleri ve iklim adaleti süzgecinden geçirerek ortaya koyuyor.” (<a fr-original-style="" href="https://www.iksv.org/tr/raporlar/ekolojik-donusum-icin-kultur-ve-sanat" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">IKSV, 2021; 13</a>)Ve bu bağlamda iki temel role; ‘kültür sanat kurumları ve sanatçıların ekolojik ayak izlerini azaltma’ ile ‘sanatçı ve kültür sanat insanlarının yaratım ve etki güçleri’ vurgu yapıyor.Ben bu rollerden ikincisine, etki gücü ya da diğer bir deyişle ‘aktivizm’e odaklanmayı seçiyorum. Çünkü ekolojik dönüşüm için emeklerini ortaya koyan pek çok sanatçı için anlatılması gerekenler sadece kültür ve sanatla sınırlı değil. Aynı zamanda ekonomi, siyaset, toplumsal ve yapısal sorunlar başta olmak üzere çok geniş bir alanı kapsıyor.<img src="https://images.aposto.com/2021/9/4/1634201078478.png" width="550" height="439" style="width: 100%; max-width: 550px; vertical-align: middle; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" alt=" Minimum Monument art installation by Nele Azevedo in Chamberlain Square, Birmingham UK" ratio="1.25" fr-original-style="width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Minimum Monument - Nele Azevedo&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Nedir Bu Kesişimsellik?</h2>Kesişimsellik; ekonomi, ırk, etnik köken, toplumsal cinsiyet ve cinsel yönelim kaynaklı eşitsizliklerin iç içe geçerek adaletsizliği perçinlediğini ifade eder (IKSV, 2021). Bir başka söyleyişle, iklim kriziyle ilgili çalışmak sadece iklim krizi üzerine çalışmakla başarıya ulaşamaz, der. Bu krizi etkileyen ve ondan etkilenen diğer bileşenlerin de işin içine katılması gereklidir ki;bu da bizi aslında aktivizmin güçlü ve itaatsiz sesine kulak vermeye götürür. Örneğin, kendini bu yolda tanımlayan bir sanatçı fosil yakıt destekçisi bir sponsorla çalışmayı da reddetmektedir.<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 206, 20); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 206, 20); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“…ormana gittim çünkü bilinçli yaşamak istiyordum, hayatı tatmak ve yaşamın iliğini özümsemek istiyordum, yaşam dolu olmayan her şeyi bozguna uğratmak için ve ölüm geldiğinde aslında hiç yaşamamış olduğumu fark etmek için.” Henry David Thoreau</blockquote>

Şu soruyu okul yıllarından kesin hatırlıyorsunuzdur; “sanat toplum için midir; sanat, sanat için midir?”. Uzun ders saatleri boyunca doğru cevabı olmayan bu soruyu cevaplamaya çalışırken yaptığımız beyin jimnastiğinin bir başka versiyonunu hadi gelin burada yapmaya çalışalım; “sanat iklim aktivizmi için midir; iklim aktivizmi sanat için midir?”

Merve Apaydın

Ayrı dünyaların insanları mıyız?