İklim olağanüstü hâli, neden?

2020, Dünya Meteoroloji Örgütü yıllık iklim raporuna göre 2016’nın ardından ölçülen en sıcak ikinci yıl; tarih boyunca görülmüş en sıcak 3 yıldan biri olarak kayda geçti. Ek olarak Avrupa Birliği Kopernik İklim Değişikliği Servisi, dünyanın 2020’de şimdiye kadarki en sıcak kasım ayını; Avrupa’nın da en sıcak sonbaharı yaşadığını duyurdu. İklim riskleriyle mücadele etmek için birçok aktör uyarıda bulunuyor ve orta ve uzun vadeli planlarını yoğunlaştırıyor. Türkiye’de de “şiddetli kuraklık” riskinin arttığının açıklanması iklim krizinin etkilerinin daha da görünür hâle geldiğini gösteriyor.

• 3 derece: 2020 yılına ait sera gazı emisyonlarını değerlendiren Birleşmiş Milletler (BM) Enerji Programı (UNEP) raporunda 2015’te imzalanan Paris İklim Anlaşması'nda küresel ısınmanın 2 derecenin altında tutulması hedeflenmesine rağmen 3 derecenin üzerine çıkacak şekilde arttığı belirtildi. UNEP tarafından yapılan açıklamada, 2020'nin en sıcak yazın yaşandığı yıl olarak kayıtlara geçtiğine dikkat çekilmesinin yanı sıra pandemi nedeniyle karbon emisyonundaki %7’lik düşüşün 2050’ye kadar sıcaklığı sadece binde 1 derece düşüreceği belirtildi. Ek olarak UNEP, dünyanın en zengin %1 diliminde yer alanların yaşam tarzı ve tüketim alışkanlıklarının en yoksul %50'nin toplamının yol açtığı karbon emisyonunun iki katından daha fazlasına sebep olduğunu açıkladı. 
   
• Çarpıcı gerçekler: Ulusal Çevre Bilimi programının Yeryüzü Sistemleri ve İklim Değişikliği Merkezi tarafından yapılan analize göre Avustralya'da 2020 ilkbaharının, “insan kaynaklı iklim değişikliği faktörü olmasaydı 500 bin yılda bir karşılaşılacak derecede sıcak” bir ilkbahar olduğu bildirildi. Diğer yandan, WMO raporu Sibirya’da haziran sonunda sıcaklıkların 38 dereceye kadar yükseldiğini ve Kuzey Kutup dairesinin kuzeyinde şimdiye kadar kaydedilen en yüksek sıcaklık olduğunu bildirdi. Communications Earth & Environment dergisinde yayımlanan bir araştırmada, Grönland'da 2019 yılında 532 milyar ton buzulun eridiği ve bu oranın yağan kar oranından %80 fazla olarak rekor bir seviyede olduğu belirtildi. Öte yandan, Lancet Geri Sayım Sağlık ve İklim Değişikliği 2020 raporu, iklim krizinin aynı zamanda insan sağlığına ilişkin tehditlerine dair veriler ortaya koydu. Rapor, 2000-2018 yılları arasında aşırı sıcaklara bağlı yaşamını kaybeden yaşlı nüfusun %54 arttığını ve 2018 yılında tüm dünyada 65 yaş üstü 296 bin kişinin aşırı sıcaklar nedeniyle hayatını kaybettiğini açıkladı. 
   
• İklim olağanüstü hâli: BM Genel Sekreteri António Guterres, Paris İklim Anlaşması'nın beşinci yıl dönümünde düzenlenen İklim Zirvesi’nde dünya liderlerine ülkelerinde karbon nötr sağlanana kadar "İklim Olağanüstü Hâli" ilan etmeleri çağrısı yaptı. Şimdiye dek 38 ülkenin iklim OHAL'i ilan ettiğini söyleyen Guterres, G20 ülkelerini salgın toparlanma fonlarını düşük karbonlu enerjiye kıyasla fosil yakıtlar için %50 daha fazla harcadıkları sebebiyle eleştirdi.
   
• Zirvedeki iklim hedefleri: Zirvede, 45 ülke kısa vadede emisyonları azaltma sözü verirken 24 ülke net sıfır emisyona ulaşma planlarını belirledi. Birleşik Krallık 2030’a kadar karbon salımının %68; Avrupa Birliği de %55 oranında azaltılmasının planlandığını duyurdu. Hindistan, yakında yenilenebilir enerji hedefini iki katından fazla artıracağını; Çin, fosil olmayan yakıtların birincil enerji tüketimindeki payını 2030'a kadar yaklaşık %25'e çıkaracağını açıkladı. Ayrıca, dünyadaki küresel karbon salımının %28'inden sorumlu olan Çin, 2060'a kadar karbon nötrü hedeflediğini tekrarladı. 
   
• Kimler sınıfta kaldı? Yüksek emisyona sahip 57 ülkeyle AB'nin iklim değişikliğiyle mücadelesini değerlendiren İklim Değişikliği Performans Endeksi'ne (CCPI) göre ülkelerin çoğu iklim değişikliğiyle mücadelede Paris Anlaşması hedefleriyle uyumlu bir yol izlemiyor. İsveç listenin başında yer almaya devam ederken Portekiz ve Yeni Zelanda endeksteki en hızlı yükselişi gösterdi. ABD 61'inci sırayla Suudi Arabistan’ın arkasında kalarak sıralamanın sonuna yerleşti. Türkiye ise yenilenebilir enerji alanındaki gelişmeler sayesinde 42'nci sıraya yükseldi. 
   
• Türkiye: Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün eylül ve kasım ayı dâhil kuraklık haritalarına göre Türkiye’nin önemli bölümünün yağış almadığı ve “olağanüstü, çok şiddetli ve şiddetli kuraklık” yaşadığı görülüyor. Küresel ısınma, ölçüsüz tarımsal sulama kullanımı, evsel atıklar ve sanayi atıkları gibi bilinçsiz tüketimler sonucu kirletilen tatlı su kaynaklarının ve göllerin hızla yok olmaya başladığı ve son zamanlarda azalan yağışlarla büyük bir kuraklık tehdidinin ortaya çıktığı belirtiliyor. Türkiye’de yaklaşık %80’lik kısmın meteorolojik kuraklık riski taşıdığını ve buna ek olarak aşırı oranda hidrolojik ve tarımsal kuraklık da yaşandığını belirten Türkiye Tabiatını Koruma Derneği Bilim Danışmanı Dr. Erol Kesici, ülkede son 60 yılda yaklaşık 70 doğal gölün kuruduğunu ifade ediyor.