İlaçta kriz sürüyor

Sağlık Bakanlığı, ilaç şirketlerine sabit bir döviz kuru üzerinden ödeme yapıyor. Şubat ayında yapılan %37’lik artışla ilaçta avro kuru 4,5786 liradan 6,2925 liraya yükselmişti. Avronun piyasa değerinin neredeyse üçte biri oranındaki bu fiyatlandırmayla ilaç şirketlerinin ve eczanelerin Türkiye’deki satışlarından kar elde etmesi mümkün olmuyordu. Bu da ilaca erişimde sorunlar doğuruyor, kanser, tansiyon, şeker, kalp gibi hayati hastalıkların ilaçları bile büyük oranda bulunamıyordu.

İyileştirmeye rağmen kimse memnun değil

Temmuz ayında yayımlanan karar ile ilaç fiyatını belirleyen avro değeri %25 daha artırılarak 7,86’ya yükseltildi. Karar ile eczacı kârlarında da artışa gidildi. İlaçların depocuya satış fiyatının 100 liraya kadar olan kısmı için eczacı kârı %25'ten %28’e, 100-200 lira arasında olan kısmı için %16’dan %18’e ve 200 liranın üstünde kalan kısmı için %12’den %13'e çıkarıldı.

Bu değişikliğin ardından Ankara Eczacı Odası Başkanı Taner Ercanlı “uygulamanın halkın ilaca ulaşmasındaki sorunları çözeceğini düşünmediklerini, atılan adımın günü kurtarmak adına bir pansuman niteliği taşıdığını” söyledi. Ercanlı, “kura dayalı sistemden vazgeçilmesi, insanların mesleğini devam ettirebileceği bir sisteme geçilmesini, fiyat güncellemesinin yılda iki veya üç kere yapılarak yıl içine yayılmasını” talep etmiş, yerli ilaç sanayisinin güçlendirilmesinin, “halkın tedavi hakkının elinden alınması anlamına gelen” ilaçta ve ilaç hammaddesinde ithalata bağlılığın azaltılmasının önemini vurguladı.

Farklı illerin sektör temsilcileri de “değişen bir şey yok, batıyoruz” minvalinde açıklamalarda bulundu, ilaç kıtlığının bitmesi için avro kurunun güncel ve ekonomik gerçeklere uygun hale getirilmesini talep etti. Türk Eczacıları Birliği heyetinin Sağlık Bakanı Fahrettin Koca ile yaptıkları görüşmede Bakan Koca’nın “ekonomik konular Sağlık Bakanlığı’nın değil, Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın konusu” dediği öğrenildi. Görüşmenin ardından tatmin olmayan “her iki meslektaşından biri batmak üzere olan” eczacılar, eylem yapacaklarını duyurdu.

Yokluk devam ediyor

Konuştuğum bir eczacı, iyileştirmenin ardından ilaç yokluğunun biraz azaldığını ancak hala ilaçların %20-%25’inin bulunamadığını, özellikle ithal ilaçlarda sıkıntının büyük olduğunu ifade etti. Eczacıların karlarında yapılan iyileştirmenin de Türkiye’nin ekonomik gerçeklerinden kopuk olduğunu, “enflasyonun %100’ü geçtiği bir ekonomide hükümetin eczacılara sırtını döndüğünü tüm eczacıların gördüğünü, çok önemli bir ilacı arayan hastaya ilaç olmadığını söylediğinde karşılaştığı manzaraları unutmayacağını” dile getirdi. Eczacı, yokluğun sona ermesinin tek yolunun hükümetin ilaç şirketleriyle piyasa şartlarına yakın koşullarla anlaşması olduğunu, yoksa şirketlerin zararına bu işi sürdürmeyebileceğini ekledi.

Türkiye İlaç Sanayi Derneği

Konuştuğum bir ilaç firması yetkilisi de gerçek avro kuruyla ilaç sektöründe belirlenen kurun arasındaki makasın zaman içinde nasıl açıldığına dikkat çekti. Fiyat tebliğine göre yılda bir kere yapılan zammın 2022'de iki kere yapılmış olmasının sektörde önümüzdeki yıl piyasa şartlarının altında bir zam yapılmasının önünü açma girişimi olmasına dair endişe yarattığını belirten yetkili, fiyatın artacağı tarihlere göre depoların ilaç stokladığını ve geçen ay yaşanan büyük ilaç sıkıntısının temelinde bunun yattığını dile getirdi. 

Türkiye'de sağlık harcamaları artsa da milli gelirde sağlığa ayrılan paranın giderek azaldığını ve hükümetin sağlık sektörüne ekonomi perspektifinden baktığını, örneğin devletin ağrı kesicileri ödediğini ancak çok hayati ilaçları ya da yenilikçi tedavileri ödeme kapsamına almadığını ve vatandaşların tedaviye ulaşmak için özel sağlık sigortasına muhtaç hale geldiğini de anlattı.