İran’ın nükleer politikası Davos’ta tartışıldı: Bölgede diplomatik çözüm mümkün mü?

Davos'ta düzenlenen Dünya Ekonomik Forumu (WEF), İran’ın nükleer politikaları hakkında Çarşamba günü hararetli tartışmalara sahne oldu.

BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, İran'ın nükleer silah geliştirmeyi amaçlamadığını açıkça ortaya koyarak bölge ülkeleri ve ABD ile ilişkilerini iyileştirme yolunda ilk adımı atması gerektiğini ifade etti.

BM Nükleer Gözlemci Şefi Rafael Grossi de uranyum zenginleştirmede “gaz pedalına bastığını” belirttiği İran'da bu adımların etkisini göstermeye başladığını sözlerine ekledi.

ABD Başkanı Donald Trump'ın İran İslam Cumhuriyeti ile ilişkilerinde “rasyonelliği” seçeceğini umduklarını belirten İran Stratejik İşlerden Sorumlu Cumhurbaşkanı Yardımcısı Muhammed Cevad Zarif ise “Tahran'ın hiçbir zaman nükleer silah peşinde olmadığı” ifadesiyle İran'ın dünya için bir güvenlik tehdidi oluşturmadığını savunarak “Umarım Trump 2.0 daha ciddi, daha odaklı ve daha gerçekçi olur” dedi.

Guterres’in uyarıları

Davos'ta Ortadoğu'daki durumu değerlendiren Guterres, “En önemli soru İran ve İran, İsrail ve ABD arasındaki ilişkilerdir” dedi.

“Burada umudum, İranlıların nükleer silah sahibi olmaktan vazgeçeceklerini bir kez ve kesin olarak açıkça ifade etmelerinin ve aynı zamanda bölgedeki diğer ülkelerle yapıcı bir şekilde ilişki kurmalarının önemli olduğunu anlamalarıdır.”

Ciddi bir tırmanış

Geçen ay yaptığı açıklamada, Tahran’ın Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu'na uranyum zenginleştirmeyi “dramatik bir şekilde” hızlandırdığını bildirdiğini ifade eden Grossi, bu gelişmeyle İran’ın %60 saflığa, yani yaklaşık silah kalitesi için gereken seviyenin %90’ına yaklaşacağını bildirmişti.

Batılı güçler bu adımı ciddi bir tırmanış olarak niteleyerek başka hiçbir ülkenin nükleer silah üretmeden bunu yapmadığını ve bu seviyeye kadar zenginleştirmenin hiçbir sivil gerekçesi olmadığını vurguladı. İran ise programının tamamen barışçıl olduğunu ve uranyumu istediği düzeyde zenginleştirme hakkına sahip olduğunu söyledi.

“İran daha önce ayda aşağı yukarı 7 kilogram zenginleştirilmiş uranyum üretirken, bu seviye şimdi 30 kilogramın üzerine çıktı. Bence bu, hızlanmanın açık bir göstergesi. Gaz pedalına basıyorlar.”

Grossi: Şu andan itibaren istikrarlı artışlar görmeye başlayacağız

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı, %90 seviyesine kadar zenginleştirilmiş yaklaşık 42 kg uranyumun prensipte bir nükleer bomba için yeterli olacağı yönünde uyarıyor. Grossi, İran'ın şu anda %60'a kadar zenginleştirilmiş yaklaşık 200 kg uranyuma sahip olduğunu söylüyor.

• Hızlanmanın başladığı yönünde uyaran Grossi, yine de ilave santrifüjlerin (uranyumu zenginleştiren makineler) kurulması ve devreye sokulmasının zaman alacağını belirtiyor.

Grossi, ilk döneminde İran ile imzalanan nükleer anlaşmadan çekilen ABD Başkanı Donald Trump yönetimi ile İran arasında diplomasi çağrısında bulundu: 

“Başkan Trump'ın ve yeni yönetimdeki bazı kişilerin ilk açıklamalarından, tabiri caizse, bir görüşme yapma ve belki de bir tür anlaşmaya varma eğilimi olduğu anlaşılıyor.”

İran’ın nükleer programı

2018 yılında dönemin Başkanı Trump, Tahran'ın 2015 yılında dünya güçleriyle yaptığı nükleer anlaşmadan geri adım atmış ve ülkeye yönelik “maksimum baskı” politikasının bir parçası olarak sert ABD yaptırımlarını yeniden uygulamaya koymuştu. Buna karşılık Tahran, uranyum zenginleştirmeyi hızlandırmak da dahil olmak üzere çeşitli şekillerde anlaşmayı ihlal etti.

Trump, bir önceki döneminde de izlediği ve Tahran'ı nükleer programı, balistik füze programı ve bölgesel faaliyetleri konusunda müzakereye zorlamak üzere ekonomik baskı kullanmaya yönelik politikalara geri dönme sözü verdi.

• Tahran yönetiminde Trump'ın ikinci döneminde İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'ya İran'ın nükleer tesislerini vurma yetkisi verebileceği ve petrol endüstrisi üzerindeki ABD yaptırımlarını daha da sıkılaştırabileceği endişeleri artmış durumda.

Bu endişelerin, ekonomik sıkıntılar nedeniyle ülke içinde artan öfkeyle birleştiğinde Tahran'ı hızla ilerleyen nükleer programının akıbeti konusunda Trump yönetimiyle müzakerelere girmeye itebileceği değerlendiriliyor.