İspanya’yı 72 saatte erken seçime gönderen konut krizi nasıl başladı?

İspanya’da bir süredir kitleleri sokağa döken konut sorunu, özellikle büyük kentlerde yükselen kiralar ve konuta erişim güçlüğü, ülke siyasetinin başlıca konularından biri hâline geldi. Ülkedeki ortalama kiraların son 10 yılda iki katına çıkması tepkilerin odağında yer alırken, krizi İspanya geneline dalga dalga yayan olay, Madrid’de 87 yaşındaki Maricarmen Abascal’ın evinden sedyeyle zorla çıkarılması oldu. Abascal’ın tüm dünyaya yansıyan görüntüleri bir anda İspanya’daki konut krizinin sembolü oldu.
- Kamuoyunda ortaya çıkan tepkiler, sokaklara taşınınca başta başkent Madrid olmak üzere İspanya’nın pek çok kentinde kiracılar ve konut aktivistleri protestolar düzenledi.
Sokaklar protestolarla dolup taşarken, İspanya Başbakanı Pedro Sánchez, 5 Ekim 2026 günü kameraların karşısına geçerek parlamentonun feshedileceğini ve 29 Kasım’da erken genel seçim yapılacağını açıkladı. Bu karar, İspanya’da son haftalarda hızla gelişen siyasi krizin en kritik aşamasını oluşturuyor.
Erken seçim kararına giden sürecin temelinde, 2 Ekim 2026 günü parlamentoda hükümetin iki kanun düzenlemesinin reddedilmesi, uzun süredir ülke geneline yayılan konut krizi ve Sánchez hükümetinin giderek zorlaşan parlamento aritmetiği yer alıyor.
Sánchez’e erken seçim kararı aldıran süreçte neler oldu?
Son birkaç haftada İspanya’da bu konuda pek çok olay yaşandı ancak ilk kıvılcım 23 Eylül 2026 günü Madrid'de 87 yaşındaki Maricarmen Abascal'ın evinden tahliye edilmesinin büyük tepki yaratmasıyla ortaya çıktı. Bu olay, zaten yıllardır büyüyen konut krizini bir anda çok somut ve sembolik bir siyasi meseleye dönüştürdü. Bunun ardından kiracı örgütleri sokağa çıktı, Madrid'deki Puerta del Sol'da çadır eylemi başladı ve benzer protestolar ülkenin başka kentlerine yayıldı.
- Buradaki siyasi açıdan kritik nokta şu: Konut krizi artık bir istatistik olmaktan çıktı, 87 yaşındaki bir kadının tahliyesi üzerinden “devlet insanları evlerinde tutamıyor” meselesine dönüştü.
Toplumsal öfkeyi yatıştırmak isteyen Sánchez hükümeti hemen karşılık vererek, 29 Eylül 2026’da tahliyelerin 2030'a kadar durdurulmasını da içeren iki acil konut kararnamesi çıkardı. Bunların arasında, savunmasız kişilerin tahliyelerine karşı korumanın genişletilmesi, kira sözleşmelerinin uzatılması, spekülatif gayrimenkul işlemlerinin sınırlandırılması, kiralık konut arzını teşvik edecek bazı vergi düzenlemeleri gibi önlemler vardı.
- “Konut krizini çözmeye çalışan tarafız ama sağ bunu engelliyor” diyen Sánchez açısından burada ciddi bir siyasi fırsat da vardı, ancak bu hesap Sánchez’in düşündüğü gibi işlemedi. Sánchez'in azınlık hükümeti, meclis oylamasında ana muhalefetteki sağ görüşlü Partido Popular (PP), aşırı sağcı Vox ve dönemsel destekçi Katalan Junts partilerinin direnciyle karşılaştı. Kararnameler 2 Ekim 2026’da parlamentoda reddedildi.
Sánchez, oylama öncesinde ve sonrasında sağ partileri sert bir dille eleştirerek, “Tekerleğe çomak sokmaktan başka bir şey yapmadılar" diyerek muhalefeti halkın çıkarlarına engel olmakla suçladı.
Sánchez için bu denklemde Junts Partisi kritik. Çünkü Sánchez hükümeti parlamentoda çoğunluğa sahip değil ve iktidarda kalabilmek için Katalan Junts’un desteğine ihtiyaç duyuyor. Junts ise konut düzenlemelerinin tam tersine sonuç vereceğini, ev sahiplerinin konutlarını kiralık piyasadan çekebileceğini ve bunun kiraları daha da yükseltebileceğini savunuyor. Dolayısıyla Sánchez'in buradaki çıkmazı sadece “muhalefet bana karşı” argümanı değil. Hükümet, parlamentoda kendi sosyal politika paketini geçirecek çoğunluğu artık kuramıyor.
Sánchez, ne parlamentoda ne sokakta destek buldu
Sánchez aynı anda hem parlamentoda hem de sokakta siyaseten sıkıştı. Parlamento, “Bu politikaları geçirecek çoğunluğun yok” mesajı verirken, sokaklar “Daha fazla konut politikası istiyoruz” mesajı verince, hükümet için de siyasi kriz ortaya çıktı.
- Parlamentodaki oylama sırasında yüzlerce protestocu Kongre'nin dışında gösteri yapıyordu. Temsilciler Kongresi binasının önünde toplananlar, oylama öncesinde ve oylama sırasında aralıksız protestolar düzenledi. Kiracılar Birliği daha fazla eylem ve hatta genel grev çağrısı yaptı. Madrid'deki Puerta del Sol kampı da devam etti.
Göstericiler, ellerinde emlak piyasasını sömüren şirketleri simgeleyen akbaba resimli dövizler taşıdı. Kararnamelerin parlamentodan geçmediği haberi dışarıya ulaştığı an, parlamento önü “Utanç” sloganlarıyla çalkalandı. Protestocular, milletvekillerine seslenerek “Sizin kârınız, bizim sefaletimiz” ve “Rantiyeciliğe son” şeklinde sloganlar attı.
2 Ekim’deki hezimetten sonra Sánchez'in önündeki iki seçenek vardı. 2027’ye kadar devam etmek, yeni bir yasa hazırlamak, Junts'u yeniden ikna etmeye çalışmak ve konut krizini çözmeye devam etmek. Sánchez hükümeti bu mevcut parlamento yapısıyla ülkeyi yönetmeye devam edebilir miydi, zor görünüyor. Ayrıca bu, siyaseten Sánchez için, her yeni yasa için aynı kırılgan parlamento matematiğine mahkum olmak gibi büyük bir risk oluşturuyordu.
Sánchez, diğer seçenek olan erken seçime giderek ve konut krizini seçim kampanyasının merkezine koyarak halka “Ben çözmek istiyorum, parlamento engelliyor. Bana daha güçlü bir çoğunluk verin” diyecek.
Erken seçime götüren yolsuzluk dosyaları ve Ceuta göç krizi
Tabii erken seçim kararını sadece konut krizine bağlamak eksik olur. Sánchez hükümeti son dönemde başka baskılarla da karşı karşıya kaldı. İspanyol Sosyalist İşçi Partisi (PSOE) ve Sánchez'e yakın bazı isimlerle ilgili yolsuzluk soruşturmaları hükümetin üzerinde ciddi baskı yaratıyor ve muhalefet bunları sürekli gündemde tutuyor. Sánchez’in yakın çevresini, ailesini ve partinin üst düzey isimlerini kapsayan, yolsuzluk, rüşvet ve yasa dışı finansman iddialarıyla sarsılan çok sayıda yargı dosyası mevcut. Soruşturmalar, Mayıs 2026'da polisin mahkeme kararıyla PSOE'nin Madrid'deki genel merkezine baskın düzenlemesi ve belgelere el koymasıyla kritik bir boyuta ulaştırdı.
Diğer önemli mesele ise Temmuz 2026’da Ceuta'daki göç krizi. İspanya'nın Kuzey Afrika'daki Ceuta bölgesinde yaşanan göç baskısı da hükümeti zorlayan başlıklardan biri. Özellikle Temmuz sonunda Fas’tan yaklaşık 80 bin göçmenin 48 saatte yüzerek sınır hattını geçmesiyle patlak veren Ceuta krizi, PSOE hükümetini derinden sarsan en önemli dönüm noktalarından biri oldu.
Tüm bu gelişmelerin ardından partinin parlamento desteği eridi. Sánchez, 2023'te de parçalı bir parlamentoyla iktidara gelmişti. Fakat bugün koalisyon ve destek partileri arasındaki ilişki daha da kırılgan hâle gelmiş durumda. Erken seçimin temel amacının Sánchez'e daha güçlü bir parlamento desteği kazandırmak olduğu vurgulanıyor. Aslında Sánchez, hükümetin hata yaptığını ve vaatlerinin tamamını gerçekleştiremediğini kabul etti; özellikle eşitsizlik, kamu hizmetleri ve konuta erişim sorunlarının hâlâ çözülmesi gerektiğini söyledi.
Sánchez’in seçim stratejisinin omurgasını da daha güçlü bir sol ve çoğunluk arayışı oluşturacak gibi görünüyor. Eğer, kendi hükümetinin çözümlerini parlamentonun reddetmesi ve sağın engellemeleri hikayesiyle başarıyla kurabilirse kendi hükümetinin konut krizindeki sorumluluğunu azaltıp muhalefetin sorumluluğunu artırabilir.
Dolayısıyla, İspanya’da konut krizi artık ekonomik bir kriz olmaktan çıkıp doğrudan hükümetin kaderini belirleyen bir seçim krizine dönüşmüş durumda.
İspanya’daki konut krizinin yakın tarihine hızlı bir bakış
İspanya’da “hükümet düşüren” bugünkü konut krizini sadece “kiralar yükseldi” diye anlatmak eksik kalır. Bu hikayenin kökü 1990’ların sonundaki konut/finans modeli, 2008 çöküşü, daha sonrasında kiralık konut piyasasının daralması ve özellikle büyük kentlerde turizm ile yatırım talebinin konut arzını sıkıştırmasına kadar gidiyor. 2008 sonrasında İspanya'da konut fiyatları çöktü, inşaat sektörü dağıldı ve 100 binlerce insan mortgage borçları nedeniyle evlerini kaybetme riskiyle karşı karşıya kaldı.
Burada İspanyollar için büyük bir paradoks oluştu: İspanya'da ev sahibi olmak zorlaştı ama kiralık konut sistemi de yeterince gelişmemişti. Çünkü onlarca yıl boyunca politika “kiracı toplumu” değil, “ev sahibi toplumu” yaratmıştı. Dolayısıyla 2008 sonrası gençler ve düşük gelirli kesimler ev satın alamadıkları için kiraya yöneldiler ancak ama kiralık konut stoku bu talep karşısında yetersiz kaldı. Temel problemlerden biri, konut arzı ile talebi arasındaki ciddi uyumsuzluk olarak belirtiliyor.
2010'ların ikinci yarısından itibaren konut piyasası yeniden hareketlendi ancak bu kez dinamik daha farklıydı. Özellikle Madrid, Barcelona, Valencia, Balear Adaları, Kanarya Adaları gibi büyük turizm merkezlerinde konut talebi hızla arttı. Bunda turizm, kısa dönemli kiralama, yabancı yatırım, şehirleşme ve istihdamın büyük kentlerde yoğunlaşması etkili oldu. Özellikle Airbnb benzeri kısa dönemli kiralama modelleri tartışmanın merkezine yerleşti. Böylece, konut artık sadece insanların yaşayacağı ev değil, aynı zamanda bir yatırım ve bir finansal varlığa dönüştü.
Pandemi sonrasında konut talebi yeniden hızlandı, fakat arz aynı hızla artmadı. Arzın esnek olmaması fiyatlar üzerinde yukarı yönlü baskı yarattı. İspanya’da konut stoğunun çok düşük olduğunu gösteren bazı veriler de mevcut. Avrupa Komisyonu'nun güncel değerlendirmesine göre İspanya'daki sosyal amaçlı konutların toplam konut stokundaki payı yalnızca yaklaşık yüzde 1,5-1,7. Avrupa Birliği ortalaması ise yaklaşık yüzde 6-7 civarında.
- İspanya, yıllarca ev sahipliğini teşvik etti fakat güçlü bir sosyal ve kiralık konut sistemi oluşturmadı. 2008 sonrası ev sahibi olmak zorlaşınca, milyonlarca insan kiralık konut piyasasına geçti ve maalesef bu piyasa onları karşılayacak kapasitede değildi.
Pedro Sánchez liderliğindeki sol koalisyon hükümeti özellikle 2019'dan itibaren kiracıları korumaya yönelik adımlar attı. 2019 düzenlemesiyle kira sözleşmelerinin asgari süresi bireysel ev sahiplerinde 5 yıl, tüzel kişilerde 7 yıl olarak belirlendi. Pandemi döneminde bazı savunmasız hanelerin tahliyelerine yönelik sınırlamalar uygulamaya kondu, 2022–2024 döneminde kira artışlarına da sınırlamalar getirildi.
- Fakat bu politikalar İspanya'da ciddi bir siyasi tartışma yarattı. Kiracılar, ev sahibi olamamaktan şikayet ederken, ev sahipleri ve emlak sektörü de “kira kontrolü arzı daha da azaltacak” endişesine kapıldı. Bu tartışma bugün hâlâ devam ediyor.
İspanya'da uzun süren tartışmaların ardından Mayıs 2023'te Konut Hakkı Yasası (Ley por el Derecho a la Vivienda) parlamentodan geçti. Yasanın önemli taraflarından biri, özellikle gerilimli konut piyasası bölgelerinde kira piyasasına müdahale edebilmenin önünü açmasıydı. Konut artık İspanya siyasetinde sadece ekonomik değil, doğrudan sosyal ve siyasi bir hak meselesi olarak tanımlanmaya başladı.
İspanya'da 28 Mayıs 2023'te yerel ve bölgesel seçimler yapıldı, sonuçlar Sánchez açısından çok kötüydü. Muhafazakar Partido Popular birçok önemli bölgede ve kentte güç kazandı, PSOE’nin yerel yönetimlerdeki konumu ciddi biçimde zayıfladı. Sánchez, bunun üzerine 29 Mayıs 2023'te parlamentoyu feshederek erken genel seçim kararı aldı. 23 Temmuz 2023’daki seçimlerde parlamentoda tek başına çoğunluğu sağlayamasa da bölgesel partilerin desteğini alarak azınlık hükümetini kurmayı ve yeniden başbakan seçilmeyi başardı.
Hükümetin kurulması sürecinde, ayrılıkçı Katalan partilerinin desteğini almak adına çıkarılan tartışmalı af yasası ülkede uzun süre siyasi tartışmalara yol açtı. İspanya’da 2023 seçimlerinden sonra kurulan bu kırılgan koalisyon ve azınlık hükümeti dönemi, yeni alınan erken seçim kararıyla sona erecek.




