İsrail’de cumartesi gecesi geleneği: Hükümet protestoları

Geçtiğimiz cumartesi gecesi Tel Aviv ve Kudüs başta olmak İsrail’in birçok şehri birbirini takip eden hükümet karşıtı protestolara tanıklık etti. Polisin protestocuların yürüyüş yapmasına karşı uygulamaya geçirdiği yasağa rağmen Kudüs’te toplanan on bini aşkın protestocu başbakanlık resmî konutuna doğru yürüyüşe geçti. Polisin müdahale ettiği yürüyüşte yedi protestocunun gözaltına alındığı duyuruldu.

• İsrail son iki aydır cumartesi akşamları ülkenin çeşitli şehirlerinde gerçekleşen hükümet karşıtı protestolarla gündemde yer buluyor. Hükümete yönelik istifa çağrısının haftalık olarak yinelendiği gösterilerin arkasında yatan iki temel etken var. Başbakan Binyamin Netanyahu aleyhine açılan yolsuzluk davası ve ülkenin ekonomik gidişatı.
   
• Koalisyon çıkmazı: Başbakan Netanyahu son 11 yılı kesintisiz olmak üzere toplamda 14 yıldır başbakanlık koltuğunda oturuyor. Geçmiş seçimlerde başbakanın partisi LİKUD benzer politik eğilimde bulunan sağ partilerle koalisyon oluşturarak parlamento çoğunluğunu sağlamış ve hükümet kurmayı başarabilmişti. Ancak son seçim döneminde benzer politik söylemleri benimseyen partilerin beklenen oy seviyelerini yakalayamaması sonucunda Netanyahu’nun başını çektiği muhafazakâr sağ partiler de muhalefette bulunan merkez, sol ve Arap partileri de iktidar için gerekli çoğunluğa ulaşamadı. Hükümet kurulamaması sebebiyle üç defa tekrarlanan seçimlerin sonuncusu mart ayında gerçekleşti.
   
• Bahsedilen iki grup da hükümet kurmak için gereken çoğunluğa ulaşmayı bir kez daha başaramadı. Buna karşın, pandemi sürecinde etkili yönetimi sağlamak amacıyla LİKUD ve muhalif Benny Gantz’ın Mavi ve Beyaz partileri koalisyon için anlaşma yoluna gitti. Uzun pazarlıkların ardından yeni hükümet 17 Mayıs’ta yemin edip göreve başladı.
   
• Mecburiyet sonucu ortaya çıkan koalisyon, halk tarafından ilk günden beri hoşnutsuzlukla karşılanıyordu. Michigan Eyalet Üniversitesi İsrail Araştırmaları Kürsüsü Başkanı Yael Aronoff’a göre hoşnutsuzluğun temelinde çok partili bir demokrasi olmasına rağmen her seçiminde %25-30 bandında oy alan Netanyahu’nun başbakanlık koltuğunu koruduğu sisteme karşı başkaldırı yatıyor. Ancak toplumdaki hoşnutsuzluk bununla sınırlı değil. Başbakan Netanyahu’nun hâlihazırda yolsuzluk suçlamasıyla soruşturma altında olması ve Covid-19 sürecindeki başarısız yönetimi de gerilimi artıran etmenler arasında.
   
• Yolsuzluk iddiaları: Ocak 2020’de hazırlanan iddianame Netanyahu’yu iki farklı sebepten yolsuzluk ve rüşvetle suçlamaktaydı. Bunlardan ilki başbakan ve eşinin pahalı hediyeler kabul ettiği ve vergi mevzuatını hediye veren çeşitli isimler lehine esnetmeye çalıştığı yönündeydi. Bir diğer iddiada ise Netanyahu’nun bazı medya kuruluşlarıyla, hükümet lehine yayın politikası izlemeleri için çeşitli imtiyazlar karşılığında anlaşmalar yaptığı ifade ediliyordu. Söz konuşu soruşturma devam etmekteyken Netanyahu’nun seçime girip bir kez daha başbakanlık koltuğuna oturması, toplumun geniş çevrelerinde yargı bağımsızlığı ve hükümetin meşruiyeti konularında şüphelerin yükselmesine neden oldu.
   
• Covid-19 yönetimi: Salgın küresel anlamda kontrolden çıkmadan önce İsrail hükümeti doğru tedbirleri alarak salgının ilk dalgasının son derece hafif bir şekilde atlatılmasını sağlamıştı. Öyle ki ocak ayında Çin’e bütün uçuşlar durdurulmuş, şubatta uçuşları durdurulan ülkeler arasına çeşitli Uzak Doğu ülkeleri eklenmiş ve 18 Mart itibarıyla İsrail vatandaşı olmayanların ülkeye giriş çıkışı yasaklanmıştı. İlk vakanın tespit edildiği 21 Şubat’tan itibaren yürürlüğe alınan kapsamlı önlemler ve kısmi karantina uygulamasıyla günlük vaka miktarı iki haneli sayılarda tutulabilmişti.
   
• Kriz süresince toplum sağlığı üzerinde alınan pozitif sonuçlara rağmen, Netanyahu hükümeti önlemlerin yarattığı ekonomik baskıya dayanamayıp mevcut politikayı gevşetmek zorunda kaldı. Bu durum vaka sayılarının yeniden yükselip sağlık sistemi kapasitesinin sınırlarına ulaşmasına neden oldu. İsrail halkı bu durum için hükümeti karantina süreci sırasında gerekli test merkezlerini kurmamakla ve vaka takibi için altyapıyı hazırlamamakla suçluyor.
   
• Ekonomik gidişat: Protestoların arkasındaki bir diğer neden ise kısıtlamaların kaldırılmasına karşın ekonomik toparlanmanın gerçekleşmemesi ve hükümetin mevcut duruma tepkisiz kalması. Salgın öncesinde %4 seviyesinde seyreden işsizlik karantina sürecinde %24,5 seviyesine ulaşmıştı. Ekonomik hayatın canlandırılmaya çalışıldığı bu günlerde ise hâlâ %21,5’in altına inmemiş durumda. Ulusal istatistik ajansının tahminine göre ülke ekonomisinin 2020 sonunda %6 küçülmesi bekleniyor. Geçmişte de gelir eşitsizliğinin artışı ve orta sınıfın fakirleşmesi sebebiyle eleştirilerin odağı olan Netanyahu bu kez hiç olmadığı kadar büyük bir kitlesel tepkiyle karşı karşıya.
   
• Başbakan Netanyahu yaşanan protestoların karşısında göstericileri “solcu radikaller” ve “anarşistler" olarak tanımlıyor. Ağustos itibarıyla %30 seviyesine inen onaylanma oranının gösterdiği üzere, salgın önlemlerinin gösterilerin önüne geçmek için kullanıldığı bu dönemde, başbakanın ayrıştırıcı kimlik siyaseti huzursuzluğun önüne geçebilmiş gibi görünmüyor.