İstanbul Sözleşmesi’nin mirası: 6284 Sayılı Kanun

22 Ocak’ta Aslı Yılmaz, boşanma aşamasında olduğu Hüseyin Emre Yılmaz tarafından sokak ortasında 10 el ateş edilerek öldürüldü. Aslı'nın uzaklaştırma kararı uzatılması talebini mahkeme "şüphelinin şiddette bulunacağına dair yeterli delil olmadığını" neden göstererek reddetmişti. Aslı Yılmaz, ocak ayında öldürülen 31 kadından biri. Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu’nun yayımladığı rapora göre, Mart 2023’e kadar 42 kadın cinayeti, 37 şüpheli kadın ölümü gerçekleşti. 

Kadın cinayetlerinin sıklıkla yaşandığı Türkiye’de İstanbul Sözleşmesi gece yarısı yayımlanan bir Cumhurbaşkanı kararıyla 20 Mart 2021’de feshedilmişti. 2020’de başlayan tartışmalarda iktidar, sözleşmede yer alan "şiddet uygulayan erkeğin süreli olarak evden uzaklaştırılmasının" aileleri parçaladığını iddia etmişti. 

6284 neden gündeme geldi? 

İstanbul Sözleşmesi’nin feshedilmesinin üstünden geçen iki yılın ardından, AK Parti’nin ittifak görüşmelerine başladığı Yeni Refah Partisi’nin ittifak için şart koştuğu iddia edilen 30 maddenin içinde İstanbul Sözleşmesi’nin iç hukuktaki karşılığı olan 6284 sayılı kanunun kaldırılması talebinin yer alması tepki topladı. 

• Perspektif: İktidar ve muhalefet kanadı 6284’ün kadının şiddete karşı korunması için hayati bir yer taşıdığı vurgularken Yeni Refah ve HÜDA-PAR destekçileri ise yasanın aile içi huzuru ve birlikteliği bozduğunu iddia ediyor.

Yeniden Refah Partisi Genel Başkan Yardımcısı Doğan Aydal ise AK Parti’ye bu teklifin iletildiğini ve “hiçbir problem yok” yanıtını aldıklarını açıkladı. AK Parti Genel Başkanvekili Binali Yıldırım, iddiayı reddederek Yeniden Refah’a sadece “nezaket ziyareti” yaptıklarını ifade etti ve detayları konuşmadıklarını ekledi. 

Bu açıklamanın ardından Aydal, “6284 sayılı kanunun kaldırılmasını istemediklerini, sözlerinin çarpıtıldığını” söyledi. Aydal; gelen tepkilerin ardından taleplerinin 6284’ün kaldırılmasını değil, “süresiz nafaka konusundaki mağduriyetlerin giderilmesini” kapsadığını dile getirdi. 

• Perde arkası: Yeniden Refah Partisi lideri Erbakan’ın 16 Şubat 2022’de 6284 sayılı kanunla ilgili “haksız, hukuksuz, ayrıştırıcı bir garabet; cinsiyetçi, faşist, feminist” ifadelerini kullandığı ve İstanbul Sözleşmesi’ne yapılan itirazlara benzer bir şekilde, kanunun yuvaları yıkarak çocukları babasız bıraktığını iddia ettiği bir konuşması ortaya çıktı. 

AK Parti’nin ittifak kuracağı iddia edilen bir diğer parti olan HÜDA-PAR da 6284’e ilişkin aynı fikirlere sahip. Terör örgütü Hizbullah ile organik bağları bulunduğu iddia edilen HÜDA-PAR’ın lideri Zekeriya Yapıcıoğlu, 11 Mart’ta yaptığı açıklamada “Biz de İstanbul Sözleşmesi'nin ailenin köküne kibrit suyu döktüğünü, 6284 sayılı yasanın isminin her ne kadar aileyi koruma kanunu olsa da şiddeti önlemediğini daha önce basınla paylaştık” ifadelerini kullandı. 

Tepkiler

HÜDA-PAR’ın destek vereceğini açıkladığı ve Yeni Refah’la ittifak fikrini masada tutmaya devam eden AK Parti’de 6284 sayılı kanunun masaya getirilmesine tepki gösterenler de oldu. 

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Derya Yanık, Twitter’daki paylaşımında "6284 sayılı Kanun, kadına yönelik şiddetle mücadele için yaptığımız en önemli yasal düzenlemelerden biridir. Varlığının tartışmaya açılması dahi bizce kabul edilemez" ifadelerini kullandı. 

AK Parti Grup Başkanvekili Özlem Zengin ise, 6284 sayılı kanunun kaldırılma teklifiyle ilgili "Kırmızı çizgimizdir. Sayın Cumhurbaşkanımızla yaptığımız toplantılarda da katılan tüm kadın STK'lerin de var olduğu toplantılarda da bu aynen böyle zaten ifade de edilmiştir" dedi.

6284 sayılı kanunun kaldırılması iddialarına de tepki gösterdi. CHP lideri ve Millet İttifakı’nın Cumhurbaşkanı adayı Kemal Kılıçdaroğlu, Twitter’dan yaptığı paylaşımda Cumhur İttifakı’nın kadına şiddeti savunan bir birlikteliğe dönüştüğünü, kadınların yanında olduğunu ve 6284’ün kaldırılmasına izin vermeyeceklerini belirtti:

CHP Kadın Kolları Genel Başkanı Aylin Nazlıaka, "AKP, baskıcı politikalarını ve kadın düşmanı zihniyetini bir adım öteye taşımayı asla aklından bile geçirmesin. Gerici bir zihniyet ortaklığına tahammülümüz yok" dedi. 

Kadın dernekleri ve kadın hakları aktivistleri de iddialara tepki gösterdi. Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu Temsilcisi Gülsüm Kav, "Katılım şartlarına bir bakın: tam teşekküllü kadın düşmanlığı! Ama biz kadınlar, sizleri göndereceğiz" ifadelerini kullandı.

Türkiye Kadın Dernekleri Federasyonu Başkanı Canan Güllü, "6284 no’lu yasa bu ülkenin kadınlarının yaşam hakkının garantisi. HÜDA-PAR ve Hizbullah’la kol kola girmek istiyor. Bu yönüyle Taliban’a mesaj veriyor." diye konuştu. 

Peki 6284’ün önemi nedir? 

1 Ağustos 2014'te yürürlüğe giren "Kadınlara Yönelik Aile İçi Şiddetin Önlenmesi ve bunlarla Mücadeleye İlişkin Avrupa Konseyi Sözleşmesi", 11 Mayıs 2011'de İstanbul'da imzaya açılmış olması nedeniyle "İstanbul Sözleşmesi" olarak biliniyor. 

İstanbul Sözleşmesi kadına şiddeti bir “insan hakkı ihlali ve ayrımcılık türü” olarak tanımlayan ve bağlayıcı nitelikte olan ilk uluslararası düzenleme olma özelliğini taşıyor. Sözleşmenin imzalanması, devletin iç hukuktaki düzenlemelerinin bu sözleşmeye uygun şekilde düzenlenmesi gerektiği anlamına geliyor. Bu nedenle 4320 sayılı “Ailenin Korunmasına Dair Kanun”un revize edildi ve 6284 sayılı “Ailenin Korunmasına ve Kadına Yönelik Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun”, 8 Mart 2012’de TBMM’de kabul edilip 20 Mart 2012’de Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. 

20 Mart 2021’de İstanbul Sözleşmesi’ni fesheden Cumhurbaşkanı Erdoğan, kararını “6284 zaten var” şeklinde savunurken, 2022 KADEM 4. Olağan Kongresi’nde 6284’ün devrim niteliğinde bir yasa olduğunun da altını çizdi. 

Eksileri, artıları

6284, İstanbul Sözleşmesi’nden çıkıldıktan sonra geçtiğimiz iki yılda nerelerde eksik kaldı, nerelerde kadınları şiddete karşı korumada “devrim” niteliği gösterdi?

6284 sayılı kanun İstanbul Sözleşmesi’nin çizdiği çerçevenin pratikte nasıl hayata geçirileceğine dair yol haritası çizen bir iç hukuk metni; İstanbul Sözleşmesi kadar kapsamlı bir yasa değil. İstanbul Sözleşmesi bunun yanı sıra hükümetlerin sözleşmenin maddelerine uyup uymadığını bağımsız uzmanlar grubu GREVIO tarafından izlenmesini de sağlıyordu. 

Yine 6284 sayılı kanun bir iç hukuk metni olduğu için koruyuculuk işlevi de devletin kendi hukuk mekanizması içinde kalıyor. İstanbul Sözleşmesi aynı zamanda devleti toplumsal cinsiyet eşitsizliğini ortadan kaldırmaya yönelik çalışmalar yapmakla yükümlü tutarken; 6284’te böyle bir çalışmadan bahsedilmiyor. 

6284 sayılı kanun sanılanın aksine erkeklere hapis cezası uygulayarak hürriyetlerini kısıtlamayı amaçlayan değil; kadını kadın olduğu için karşılaşabileceği şiddetten korumak için tasarlanmış bir yasa. 6284 sayılı kanunun; fiziksel, cinsel, psikolojik ve ekonomik şiddetin varlığının altını çizmesi ve bu tanımlanan şiddetin varlığında kadının koruma altına alınması hayat kurtaracak nitelikte değer taşıyor. Kadına şiddeti önlemede yetersiz kalsa da, kadına şiddeti tanıyan ve ona karşı koruma sağlayan bir yasa olarak barındırdığı evden uzaklaştırma, iş yerine yaklaşamama, telefonla arayamama gibi tedbirlerle hayati önem taşıyor.

6284 dışında, Ceza Muhakemeleri Kanunu’nda (CMK) öngörülen koruma tedbirleri, söz konusu kadına yönelik şiddet olduğunda hızlı bir sonuç alabilen ve önüne geçebilen başka bir madde olmadığından, kanunun kaldırılması hâlinde kadına şiddet vakalarında önleyici ve koruyucu tedbir alınması daha da zorlaşacak.