İstanbul'da susuzluk

İstanbul’da yaşanan kuraklık nedeniyle şehre su sağlayan barajlardaki doluluk oranı son 9 yılın en düşük seviyesini gördü. El Nino ve Eyyam-ı Bahur sıcak hava dalgalarının etkisiyle sıcaklık rekorları kırılan şehirde, su kullanımında da rekor seviyelere yükseldi.

Ancak artan su talebinde önemli bir etken daha var: nüfus. İstanbul'da nüfus artışına paralel olarak içme suyu kaynakları hayati bir öneme sahip. Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) verilerine göre, Türkiye nüfusunun %18'den fazlasının yaşadığı İstanbul’da nüfus her yıl artmaya devam ediyor.

Dahası: Yaklaşık 16 milyon kişinin yaşadığı İstanbul’da turist sayısı geçtiğimiz yıl 16 milyon 18 bin 726 ile rekor kırdı. 2023’ün ilk 6 ayında ise şehri ziyaret eden turist sayısı 8 milyona yaklaştı.

Ayrıca: Nüfus ve turist yoğunluğuna ek olarak, Türkiye’ye göç edenlerle birlikte İstanbul’da yaşayan kişi sayısı daha da arttı. İstanbul İl Göç İdaresi Müdürlüğü’nün 18 Haziran 2023 tarihli açıklamasına göre, İstanbul'da toplam 1 milyon 206 bin 153 yabancı bulunuyor.

Kuraklık ve yetersiz su kaynakları

İnsan sayısının sürekli arttığı İstanbul için, en büyük zorluklardan biri de yetersiz içme suyu kaynakları olarak öne çıkıyor. Yağışların düşük olduğu bir dönemde olan İstanbul’daki barajlarda su miktarı kritik seviyelere düşerken, yetkililer ve uzmanlar sürekli olarak İstanbullulara su tasarrufu yapma çağrısında bulunuyor.

Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün (MGM) 24 aylık değerlendirme raporuna göre, Avrupa Yakası’nda yaşayan nüfusun büyük bir bölümünü oluşturduğu şehirde olağanüstü kuraklık ve çok şiddetli kuraklık etkisi görülürken, şehirde sadece Boğaz’ın kuzeyindeki ormanlık alanlar için kuraklık seviyesi “normal seviye” olarak değerlendirilmekte.

Bununla birlikte: İstanbul’da sabit içme suyu kaynaklarının yetersizliği de sorunun boyutunu büyüten bir başka etken olarak görülüyor. Son 10 yılda şehrin nüfusu ve turist sayısı artarken, içme suyu kaynaklarında ciddi bir değişiklik olmadı. Son 10 yıl içinde sadece 2014 yılının Ağustos ayında %17 seviyesine düşen İstanbul barajlarındaki doluluk oranı, genellikle %62 ila %67 arasında değişiyor.

Öte yandan: İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi (İSKİ) verilerine göre, 16 Ağustos 2023 itibarıyla barajların doluluk oranı %33,37 olarak kaydedildi. En yüksek doluluk oranına sahip baraj %67,05 doluluk oranıyla Ömerli Barajı olurken, Pabuçdere ve Kazandere barajlarının doluluk oranı ise %10’un altına düştü.

• Son 10 yılda barajların en düşük doluluk oranında olduğu 2014 yılında, İstanbul’un nüfusu 14,4 milyon iken kente gelen turist sayısı ise 11,8 milyondu.

İSKİ Genel Müdür Yardımcısı Bülent Solmaz, Avrupa Yakası’ndaki su kaynaklarına dikkat çekerek şu açıklamada bulundu: 

“Şu anda en kritik noktamız Avrupa yakasının kendi su ihtiyacını karşılayabilmesidir. Boğaz’ın altından suyu taşıma sistemi olmadan Avrupa Yakası’nın 3-5 ay veya bir yıl boyunca kendi su kaynaklarıyla beslenebilmesi önemlidir. Rezve suyu ve Meriç suyu gibi alternatifler düşünülmelidir. Hedefimiz, Avrupa Yakası’nı kendi su kaynaklarıyla besleyebilir hâle getirmektir.”

Çözüm var mı?

Önümüzdeki aylarda ciddi su sıkıntısı yaşanacağı uyarısını yineleyen uzmanlar ise, kuraklığın kış dönemine kadar sürmesi durumunda Melen Nehri’nden temin edilen su ve Ömerli Barajı’nın da yetersiz kalabileceğini dile getirdi.

Muhtemel bir su krizinde Sakarya Nehri’nin de alternatif olarak gündeme gelebileceği iddialarına karşı İSKİ yetkilileri tarafından yapılan açıklamada ise Sakarya Nehri’nden su temin edilmesi yönünde bir planlama bulunmadığı bildirildi.

Melen Çayı’nın debisinin Temmuz-Ağustos-Eylül-Ekim aylarında ciddi oranda düştüğünü vurgulayan Devlet Su İşleri (DSİ) eski yöneticisi ve Su Politikaları Derneği Başkanı Dursun Yıldız, Melen Barajı işletmeye alınamadığı için İstanbul'un su temini planının tamamen değiştiğini belirtti.

Avrupa Yakası’ndaki barajların yağmur olmaması durumunda Ekim sonunda kuruyacağını dile getiren Yıldız, “2,5 ay sonra Avrupa Yakası’nın su temini güvenliği, miktar ve kalite olarak tamamen Anadolu Yakası’ndaki barajlara ve Cumhuriyet Arıtma tesisinin günlük kapasitesine bağlı hale gelebilir” şeklinde uyardı.

2014 yılında yaşanan kuraklık döneminde Sakarya Nehri’nden su temin edildiğini hatırlatan Hidroloji ve Su Kaynakları Uzmanı Prof. Dr. İlhan Avcı ise şu ifadeleri kullandı:

“İstanbul ve Düzce’yi kapsayacak uzun dönemli kuraklık durumunda alternatif kaynak ve planlar nedir? Kuraklık geçen yıl gibi Ocak ayına kadar sürerse, eninde sonunda Sakarya Nehri gündeme gelecektir. Sakarya Nehri’nde pompa istasyonu var. Yapılması gerekenler ise ileri derecede özel arıtma tesislerinin devreye alınmasıdır. Sakarya suyunun ağır metallerden arındırılması gerekir. Sadece Ömerli Barajı ile İstanbul’un su sorununu yönetemezsiniz.”