Kadın liderler, yapay zekanın cinsiyetçilik sorununu çözecek mi?

Yapay zeka dünyasında bazı kadın liderler var ki, bugün popülerlik bakımından Elon Musk ya da Sam Altman'ın yanına yaklaşamasalar da gelecek yıllara etkileri en az onlar kadar büyük olabilir. Özellikle de yapay zeka arenasındaki kadın temsilinin artmasının bu sistemlerdeki cinsiyet ayrımcılığını ele almakta ne kadar önemli olduğu ortaya çıktıkça...

Yapay zeka hayatımıza girdiğinden beri, ırk ve cinsiyetle ilgili geride bıraktık zannettiğimiz toplumsal önyargıların aynasında kendimizi görüyor gibiyiz. Bu aynada doktorlar erkek, kadınlar hemşire; Asyalı bir erkekle beyaz bir kadının birlikte görülmesi ise düşünülemeyecek bir durum. Yani yapay zeka modelleri hem toplumsal önyargıları yansıtıyor hem de bu önyargıları yeniden üretiyorlar.

Düşük ve orta gelirli ülkeler başta olmak üzere kadınların yapay zeka teknolojisine erişiminde de ciddi eşitsizlikler var. Dolayısıyla işgücünde çeşitliliğin sağlanması, önyargıları tespit etmek ve ortadan kaldırmak için çok önemli. Bu yüzden de yapay zeka devriminde kadınların üstlendiği rol, hepimizi yakından ilgilendiriyor. 

Peki bu alanda öne çıkan kadınları yeterince tanıyor muyuz? 

Fei-Fei Li - Stanford Üniversitesi profesörü

Fei-Fei Li, teknolojinin dünyayı değiştirdiği her alanda değişimin bizi daha iyiye götüreceğini vurguluyor. 

“Tarihte kritik bir gelişmenin yaşandığı herhangi bir ana ışınlansaydık—ateşin keşfedildiği an, buhar motoru ya da elektriğin bulunması—tartışmalarımız yine benzer olurdu. Teknoloji güç veriyor ama bu güçle birlikte risk de getiriyor. Yapay zeka için de aynısı geçerli.” 

Fei-Fei Li, yapay zekanın geleceğini ve risklerini en iyi bilen isimlerden biri. Araştırmaları, günümüzün yapay zeka destekli görüntü tanıma sistemlerinin temelini atmış ve yapay zekanın sağlık hizmetlerinde kullanımını genişletmiş durumda. Aynı zamanda ABD’de “AI4ALL” isimli kâr amacı gütmeyen bir organizasyonun da kurucu ortağı.

Yapay zekada çeşitliliği ve kapsayıcılığı artırmak için çalışan Fei-Fei Li'nin The Worlds I See adlı kitabı çok ses getirdi. Kitap, Li'nin 16 yaşında Çin'den Amerika'ya göç eden genç bir kız olarak kişisel yolculuğunu ve paralelinde de modern yapay zekanın gelişimini anlatıyor. Li, kitabında ailesinin kuru temizleme dükkanında çalıştığı hafta sonlarından Princeton'da beynin görsel detayları nasıl işlediğine dair ses getiren araştırmalarına uzanan yolculuğundan tüm ayrıntılarıyla bahsediyor. Yani kitap, resmen gerçeğe dönüşmüş bir Three Body Problem senaryosu gibi. 

George W. Bush yönetiminde 2005-2009 yılları arasında ABD’nin ilk Afrika kökenli dışişleri bakanı olarak görev yapan Condoleezza Rice, kitabı okuduğu en iyi yapay zeka açıklaması olarak nitelendirmiş ve Li'nin "Amerikan rüyası"nı yaşayan bir göçmen olarak eğitim yoluyla kendini bulma hikayesini "Mutlaka okunması gereken bir eser" olarak tanımlamış. 

Meredith Whittaker - Signal'in lideri

Yalnızca hedeflenen alıcıların mesajları okuyabilmesine olanak tanıyan şifreli mesajlaşma hizmeti Signal, alternatif bir sisteme doğru atılan küçük ama sembolik bir adım olarak görülse de anlık mesajlaşma platformu pazarında oldukça önemli bir oyuncu. 

Teknoloji şirketleri, yapay zeka sistemlerini eğitmek için çoğu zaman içerik üreticilerinin rızası olmadan internetten milyarlarca görüntü ve metin kazıyarak büyük miktarda veri topluyor. Bu veri; profil fotoğraflarınızı, restoran yorumlarını veya Twitter paylaşımlarınızı bile içerebiliyor. 

Meredith Whittaker ise “Anlam oluşturma çabasıyla yüz milyonlarca insanın harcadığı yaratıcı emeğin, geçim kaynaklarını ve birbirimiz için yarattığımız karşılıklı anlayış ekosistemini zayıflatacak sistemler kurmak için biraraya getirilmesi ve kâr amaçlı kullanılması etik değil” diyor.

Mesajlaşma pazarındaki her verinin değerini çok iyi anlayan, bunu etik hâle getirmeye çalışan birisinin bu alanda ses çıkarması biraz olsun içimize su serpiyor. Whittaker, gücü yeterse yapay zekanın sınırlarının belirlenmesinde önemli etkilere sahip olabilecek bir figür olarak görülüyor. 

Rumman Chowdhury - Humane Intelligence CEO'su

Rumman Chowdhury, geçen yıl OpenAI, Google ve Anthropic’in sohbet robotlarına meydan okumak için Las Vegas’ta 4 bin yazılımcıyı biraraya getirerek güçlü bir ses çıkarmıştı. Kurucusu olduğu Humane Intelligence, esasında kâr amacı gütmeyen bir kuruluş ve yapay zeka sistemlerindeki güvenlik açıklarını bulmaya odaklanıyor. 

Chowdhury, yapay zekanın tehlikeleri hakkında endişelerini dile getirirken veri madenciliğinin önlenemez ve tehlikeli boyutlarına da dikkat çekiyor. İnterneti ilginç bir yer hâline getiren biz insanların hakkının yendiğini savunuyor. Yapay zekanın bir sihir olmadığını, sadece matematikten oluşan kodlarla etrafımızı sardığını anlamamızı istiyor. 

Chowdhury, TIME’da yayımlanan bir röportajında şu ifadeleri kullanıyor: 

“Yazılımcıları, herkesten daha akıllı, benzersiz yetenekleri olan varlıklar olarak görmeyi bırakmalıyız. Bazıları, diğerlerini dışlamak için teknoloji etrafında bir mistisizm oluşturuyorlar. Bu nedenle insanlar, yapay zekayı eleştirmekten çekiniyorlar.” 

Kendisinin Silikon Vadisi tecrübesi de var. Chowdhury, daha önce Twitter'da META (Makine öğrenimi, etik, şeffaflık ve hesap verebilirlik) ekibinin direktörüydü. Bu birimde, platformdaki algoritmik zararları belirlemek ve azaltmak için araştırmacı ve mühendislerden oluşan bir ekibi yönetiyordu. 

Chowdhury, daha önce Accenture'ın sorumlu yapay zeka lideri olarak yaptığı çalışmalarda da yapay zeka sistemlerindeki önyargıları önlemek için geliştirilen ilk algoritma olan Adalet Aracı'nın tasarımına öncülük etmişti. Dahil olduğu onlarca önemli çalışmanın yanında BBC'nin 100 Kadın listesinde de yer alıyor ve Forbes tarafından yapay zekayı şekillendiren 5 kişiden biri olarak gösteriliyor.

Dr. Joy Buolamwini - Algorithmic Justice League CEO'su

Dr. Joy Buolamwini, etik yapay zekayı savunan, algoritmik önyargıyla mücadele eden ve ismi Marvel filmlerinden fırlamış gibi görünen Algorithmic Justice League'in kurucusu. Aynı zamanda Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’nde (MIT) medya laboratuvarı araştırmacısı olan Buolamwini, algoritmik önyargı üzerine yaptığı etkili TED konuşması ve Unmasking AI: My Mission to Protect What is Human in a World of Machines adlı kitabı ile tanınıyor.

Yapay zeka hakkında bir belgesel olan Coded Bias’ı da bu alana ilginiz varsa mutlaka izleme listenize almanızı tavsiye ediyorum. Buolamwini, bu belgeselin merkezinde yer alıyor ve yüz tanıma teknolojisinin koyu tenli yüzleri doğru bir şekilde tanımaması üzerine tartışıyor. Otomatik karar alma sistemlerinin işe alım, sağlık ve adalet alanlarında önyargıyla ilgili sorunlar yarattığını dile getiren Buolamwini, teknolojinin daha insancıl kullanımlarını savunmak için Algorithmic Justice League'i de belgeselde ayrıntılı bir biçimde anlatıyor. 

Dr. Rana el Kaliouby - Affectiva CEO'su

Dr. Rana el Kaliouby, 2021 yılında SmartEye tarafından satın alınan ve duygusal yapay zeka konusunda uzmanlaşan Affectiva'nın CEO’su ve kurucu ortağı… Mısırlı-Amerikalı bir bilim insanı olan Kaliouby bir girişimci, melek yatırımcı, yazar ve yapay zeka düşünce lideri olarak tanınıyor. Çalışmaları, yapay zekanın insan duygularını anlamasını sağlayarak teknolojiyi insanlaştırmaya odaklanıyor. 

Kaliouby, teknolojik yenilikleri uluslararası pazarların ihtiyaçlarını karşılayan ürünlere dönüştürme, duygusal yapay zeka pazar araştırmaları, otomotiv, ruh sağlığı, otizm, konuşma arayüzleri ve robotik konusunda da zengin bir özgeçmişe sahip. Yapay zeka alanında etik uygulamaları yerleştirmek, ırklar ve cinsiyetler arası algoritmik önyargıyı azaltmak için standartlar oluşturmak istiyor. 

Girl Decoded kitabının da yazarı olan Kaliouby’nin duygusal yapay zeka üzerine yaptığı çalışmalardaki hedefi, teknolojiyi insanlaştırmak.