Kültür, sanat ve girişimcilik dünyasında kadın olmak

Dünya Ekonomik Forumu'nun (WEF) 2021 Mart ayında yayımladığı Küresel Cinsiyet Eşitsizliği Raporu 2021 verilerine göre kadın ve erkeklerin gerçek anlamda eşit olabilmesi için gereken süre pandeminin de etkisiyle 99,5 yıldan 135,6 yıla çıktı. 

Aslında bu istatistiklerin kadınların emek piyasasında dezavantajlı konumunu daha spesifik gösteren Uluslararası Çalışma Örgütü’nün son verilerine bakarsak 2021 yılında 2019 yılına göre çalışma hayatındaki kadın sayısı 13 milyon kadar eksilirken erkek istihdamındaki kayıplar hızlı bir şekilde telafi edilerek iki yıl önceki rakamlara ulaşmış durumda. Fakat kadın istihdamında aynı telafiyi göremiyoruz.

Aposto! olarak sanat, kültür ve girişimcilik dünyası başta olmak üzere kadınların iş gücündeki eşitsizliğine dikkat çekmek kadın emeğinin durumunu farklı boyutlarıyla ele almak için Yuvarlak Masa'nın yeni bölümünde Aposto!’ COO'su Sinem Uğurdağ, İstanbul Kültür Sanat Vakfı (İKSV) Kültür Politikaları Çalışmaları Direktörü Özlem Ece ve Prof. Dr. Itır Erhart'la bir araya geldik. 

Sinem Uğurdağ, Özlem Ece, Itır Erhart ve Hacer Sert

İKSV’nin Kültür Politikaları Çalışmaları kapsamında hazırladığı Kültür-Sanat Dünyasında Toplumsal Cinsiyet: Tartışmalı Konular, Yapısal Sorunlar, Çözüm Önerileri başlıklı, Türkiye'de yaratıcı sektörlerin nasıl daha eşit, adil ve kapsayıcı hâle gelebileceğini ele alan raporunu da bol bol konuştuğumuz podcast’imizde raporu bizzat kaleme alan Itır’ın yorumlarını da dinleme fırsatı elde ettik. Itır, sektörde erkek olmamanın kadınların deneyimlerine etkisine, kadınların ekonomideki ağırlıklarının yalnızca ücretsiz ev çalışanı veya kadın patron olduğuna dair algıya, kadınların ayrım tutum ve davranışlara karşı izlediği yollara ve kadınlar arasında yer alan eşitsizliğin kaynaklarına dair bahsettiği bulgularla mevcut durumun fotoğrafını gösterdi. 

Özlem, kültür sanat dünyasının dayandığı zemin olan yaratıcılık ve hayal gücünün üretim sürecinin ev içi yükümlülüklerden arınarak kendine ait alanda gerçekleşmesinin önemine değindi. Ancak hâlâ önümüzde bu sorunu aşmak için uzun yıllar olsa da genç kuşaklarda son zamanlarda muhafazakâr kültürel yapının — toplumda hakim kültürel kodlar nedeniyle ortaya çıkan “ev içi yükümlülükler”in — etkileri zayıflıyor. 

🎙 Sinem, genç bir kadın yönetici olarak edindiği deneyimi şu şekilde paylaştı:

Genç bir kadın olduğunda aslında masalar çok kolay yerler olmuyorlar. Benim her ne kadar tecrübem karşı partiyle aynı olsa da üstenci dil ve erbilmişliğe yer verildiğini gördüm. İlk başladığımda, aslında bunun sanki sineye çekilmesi ve olması gereken şey diye ve 'O benden daha çok biliyor,' gibi bakıyordum. Ancak yıllar geçtikçe buna bir sınır çizmeye başladım. Sınır çizdikçe hareketlerimle, sözlerimle, bazen ölüm sessizliğimle, hızlı bir şekilde bana karşı hareketlerin değiştiğini gördüm.

🎙 Özlem, eşitsizliğin bir çözümünün yüksek sesle konuşmamız gerektiğini belirten Itır’a şu ifadelerle destek verdi:

Çözümün bireyde başladığına inanıyorum. Kurumlar, çalışma hayatını oluşturan yapılar insanlardan ibaret. Raporu hazırlarken çok sey öğrendim ve ben öğrendiğim için bulunduğum kurumda dönüşümü talep ettim. Talep ettiğim için bu konuda yeni politikalar geliştirildi ve bunu takip etmeye devam edeceğim. Bu bireysel düzeyde yapılacak bir sey ama her bireyinde bulunduğu ortamda bunu yapabilecek gücü var. Bu güce çok inanıyorum ve sistemin içinde böyle delik açabiliriz diye düşünüyorum.

  Bölümü dinle

Doğa-insan-toplum dengesinin temellerinden biri olan toplumsal cinsiyet eşitliğine, bütünsel bir yaklaşımla bakmamız gerektiğine vurgu yaparak sonlandırdığımız kaydımızda aslında adil, eşitlikçi ve kapsayıcı bir ekosistem için sesimizi duyurmaya çalıştık.