Küresel enerji krizi: Kış nasıl geçecek?

Kış sezonunun yaklaşması ve Covid-19 sonrası açılmaların hız kazanması enerji piyasalarını da etkiliyor. Pandemi sonrası sanayi ve bireysel tüketici taleplerinin artmasına karşılık bazı doğal gaz bölgelerinde geçtiğimiz ay tamamlanan bakım çalışmalarının arzda kesintilere yol açması, fiyatlarda belirleyici etken olarak rol oynuyor. Yatırım eksiklikleri bir başka sebep olarak gösterilirken havaların mevsim normalleri üzerinde seyretmesinin neden olduğu su kaynaklarının ve rüzgârın azalması da yenilenebilir enerji üretim yollarını etkiliyor. Bir başka deyişle talep artarken arzın azalması durumu, fiyatları yukarı çekiyor.

Avrupa

Küresel doğal gaz fiyatları için gösterge niteliğinde olan Hollanda merkezli doğal gaz ticaret noktası TTF'de metreküp başına doğal gaz fiyatı 90 avronun üzerine çıktı. euronews'ün Gas Infrastracture Europe'tan aktardığına göre Avrupa'da depolanmış gaz seviyesi bu yıl %74 olarak ölçülüyor. Geçtiğimiz yıl aynı dönemde %94 olan bu seviyenin mevcut durumda kış mevsimi için yetersiz olduğu düşünceleri de gaz fiyatlarındaki yükselişte rol oynuyor. Almanya merkezli enerji şirketi Uniper'ın CEO'su Klaus Dieter Maubach fiyatların "tarihî zirvede" olduğunu söylüyor.

Eylül ortasında fiyatlarda artış sürerken Rusya, geçtiğimiz aylarda inşası tamamlanan Kuzey Akım 2 boru hattının kısa sürede çalışmaya başlamasının Avrupa'daki fiyatları dengeleyeceğini öngördüklerini söylemişti. Bu da Rusya'nın Avrupa'ya gaz arzını azaltarak, ortaya çıkacak krizi Kuzey Akım 2’yi bir an önce faaliyete almak için lobi olarak kullanması endişelerini ortaya çıkarıyor. Avrupa Parlamentosu'nun kırk üyesi komisyondan Rusya merkezli Gazprom'un Kuzey Akım 2'nin onayını zorlamak için gaz arzını azaltıp azaltmadığına dair soruşturma talebinde bulundu.

Ülkeler krizle mücadele için çeşitli önlemler de alıyor. İtalya, elektrik ve doğal gazın gelecek aylarda %30-40 oranlarında zamanlanacağı öngörüsüyle fiyat artışlarının faturalara yansımasının önüne geçmek için 3 milyar avro ödenek ayırdığını duyurdu. Fransa da ekim ayının başında doğal gaz ve elektrik için bir tavan fiyat belirledi.

Çin

Dünyanın en büyük kömür enerjisi tüketicisi Çin de benzer bir durumla yüzleşmeyi sürdürüyor. Eylül ayının sonlarında Çin'in 31 eyaletinden 20'sinde büyük çaplı elektrik kesintileri yaşandı ve bazı fabrikalar saatlerce üretimi durdurmak zorunda kaldı. Doğal gaz ve kömür fiyatlarındaki aşırı artışlar elektrik arzına yansıyor. Diğer yandan hammadde ve emtia fiyatlarının enerjiye daha çok ihtiyaç duyan metal, cam, çimento gibi sektörlerde üretim iştahını artırdığı ve bu sebeple talebin canlandığı belirtiliyor. 

Çin hükümet enerji firmalarına maliyeti ne olursa olsun tedariklerini güvence altına almaları yönünde çağrı yaparken kömür madencilerine kotaları aşsa dahi daha çok kömür üretme talebinde bulunuyor. 2060 yılında karbon nötr ekonomi olmayı hedefleyen Çin'de kömür üretimi yeni düzenlemelerle yavaşlarken açılmalarla artan talep kömür üreticilerinin ayak uydurmakta zorlandığı bir hâl alıyor. Enflasyon artışına yol açacağı, ülkede yaşam standartlarını düşüreceği ve Şi Cinping'e karşı muhalif sesleri yükselteceği endişeleriyle enerji şirketleri fiyat artışlarını tüketicilere yükleyemiyor. 

Türkiye nasıl etkilenecek?

Geçtiğimiz perşembe BOTAŞ, açıkladığı yeni tarifelerle konut tüketimine zam yapmasa da elektrik üretiminde ve sanayide kullanılan doğal gaz fiyatlarını %15 artırdı. DW Türkçe'ye değerlendirmelerde bulunan eski BOTAŞ Doğal Gaz Alım Daire Başkanı Arif Aktürk gelecekte elektrikte arz problemlerinin yaşanabileceğini söylüyor. 

Türkiye'nin enerji ihtiyacının %26'sını doğal gazdan karşıladığını ve bu doğal gazın da %99'unun ithalatla sağlandığını belirten enerji politikaları uzmanı Necdet Pamir; dolar/TL kurundaki yükselişe dikkat çekerek hem doğal gazın hem de elektriğin zamlanacağını öngörüyor. GazDay Genel Müdürü Mehmet Doğan da kış aylarında doğal gaz ve elektriğe zamların kaçınılmaz olduğunu, aksi durumda BOTAŞ'ın zarar edeceğini söylüyor.