Küresel Ticaret Savaşına Doğru

Yazan: Anne O. Krueger

WASHINGTON, DC – Dünya COVID-19 salgını, Rusya'nın Ukrayna'daki savaşı, yüksek enflasyon, resesyon korkuları ve gelişmekte olan piyasalarla gelişmekte olan ülkeler genelinde artan borç sıkıntısını içeren bir mega krize karışmış durumda. İhtiyacımız olan son şey, bir ekonomik zarar kaynağı daha. Ancak bu, başka bir yıkıcı ticaret savaşı olarak karşımıza çıkabilecek bir şey.

Ticaret savaşları son derece zarar verici, çünkü ilgili ülkeler her zamankinden daha yüksek ticaret engelleri inşa ederek misilleme yapma eğilimi gösteriyor. Bu kısır döngü, 1930'larda Büyük Buhran'ı büyük ölçüde uzatmakla suçlandı. Bu yüzden Amerika Birleşik Devletleri 1945'ten sonra yeni bir dünya ticaret sistemi geliştirme çabalarına öncülük etti ve tarihteki en başarılı küresel ekonomik büyüme dönemine zemin hazırladı. Küresel ticaret, 70 yıl boyunca hukukun üstünlüğü ile, uluslararası bir örgüt olan Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) tarafından başarılan ve uyuşmazlıkların tarafsız bir şekilde karara bağlanmasını sağlayan Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması aracılığıyla desteklendi.

Ancak 2017'den itibaren, Donald Trump yönetimi, ABD'nin DTÖ'ye verdiği desteği etkili bir şekilde geri çekti ve Çin ile bir ticaret savaşı başlattı. İthalata ayrımcı tarifeler eklemenin yanı sıra, çelik ve alüminyum gibi kalemlere şüpheli bir şekilde "ulusal güvenlik" endişelerini gerekçe göstererek daha kapsamlı vergiler getirdi. Çoğu ticaret avukatının bu önlemlerin DTÖ kurallarına göre yasadışı olduğuna inanmasına rağmen, ABD'li ticaret ortakları bir sonraki yönetimin Trump'ın korumacı politikalarını geri alacağı umuduyla misilleme yapmaktan kaçındı.

Ne yazık ki, ABD Başkanı Joe Biden yönetimi ne Trump'ın ticaret önlemlerini iptal etti ne de DTÖ’ye anlaşmazlıklara çözüm bulma mekanizması gibi önemli işlevlerini geri verdi. Ve sanki bu yeterince kötü değilmiş gibi, bu yılki ABD Enflasyon Azaltma Yasası (IRA) ve CHIPS ve Bilim Yasası, büyük ticaret ortaklarına ve müttefiklerine o kadar çok zarar verecek ki, büyük ihtimalle misilleme yapmak zorunda kalacaklar. O zaman ABD kendisini sadece Çin'le değil, aynı zamanda kendi müttefikleriyle de bir ticaret savaşında bulacak ve dünya bir başka büyük krizle karşı karşıya kalacak: Uluslararası ticaret sisteminin çöküşü.

Hem IRA hem de CHIPS Yasası açıkça korumacı ve ayrımcı. Ve ABD'nin çok taraflı tarife indirimi için art arda müzakereler sayesinde yaptığı anlaşmaları ihlal etmektedir. Örneğin, IRA, ABD'li elektrikli araç alıcılarına, hem Amerika'da üretilmeleri hem de ağırlıklı olarak Amerikan parçalarından oluşmaları koşuluyla 7.500 dolarlık bir sübvansiyon sağlıyor (Bu bileşenler, elektrikli araç maliyetinin %40'ını oluşturan pilleri içermeli.). Benzer şekilde, CHIPS Yasası, ABD'deki özel şirketler tarafından inşa edilen "fabs" (çip üretim fabrikaları) yatırımlarını finanse etmek için 52 milyar dolar ayırıyor.

Avrupa Birliği, Birleşik Krallık, Japonya ve Güney Kore'den yabancı yapımı otomobillere (bataryalara ve diğer otomobil bileşenlerine) karşı güçlü bir şekilde ayrımcılık yapan elektrikli araç sübvansiyonunun garanti edildiği şüpheli. Bunun "iyi işler yaratma" ve içten yanmalı motorları terk etmeyi hızlandırma amaçlarını yerine getirmesi de muhtemel değildir.

CHIPS Yasası'nın destekçilerinin istediği sonuçları elde etme olasılığı daha da düşüktür. Zaten yaklaşan bir yarı iletken arzı bolluğu var ve bu da bazı önde gelen üreticilerin (hem Amerikalı hem de yabancı) yeni üretim tesisleri inşa etme planlarını yalnızca sübvansiyon almaları durumunda gerçekleştireceklerini açıklamalarına neden oldu.

Yabancı siyasi liderlerin bakış açısına göre, otomobil endüstrisi ekonomik açıdan ABD'nin haksız uygulamaları karşısında hiçbir şey yapmadan bekleyemeyecek kadar önemli. Kendi otomatik montaj tesislerinin, ABD sübvansiyonlarının bir sonucu olarak pazar payını kaybetmesine izin veremezler. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un Beyaz Saray'a son ziyareti sırasında Biden'a açıkça söylediği gibi, Amerika'nın tek taraflı korumacılığı daha geniş bir ticaret savaşını tetikleme riski taşıyor. Aynı şekilde, diğer hükümetler de ABD'nin son hamlelerine yanıt olarak çip üretimini sübvanse etmek için artan siyasi baskılar altında ve bazı yabancı üreticiler haksız rekabetten kaçınmak için ABD'de fabrika kurma planlarını açıklıyorlar.

IRA ve CHIPS Yasası yürürlüğe girerse, Amerika'nın müttefikleri neredeyse kesinlikle misilleme yapacak ve bu da ABD'nin karşı hamlelerine davetiye çıkaracak. Ve otomobiller ve yarı iletkenlerle sınırlı kalmak şöyle dursun, bu kısasa kısas tırmanış giderek daha fazla ihracat kategorisini etkileyebilir ve ekonomik hasarın ölçeğini artırabilir. Macron, Avrupa'nın sanayileri lehine ayrımcılık yapmaya başlaması gerektiğini zaten belirtti.

Dünyanın büyük ticaret güçleri, tam gelişmiş bir ticaret savaşının patlak vermesini önlemek için hızlı bir şekilde harekete geçmeli. Çip konusu DTÖ'ye götürülmeli ve ABD, sübvansiyonların yasadışı olduğuna dair muhtemel bir karara uymalı. Çip üreticileri, makine ve çipler için ihracat kurallarını ve bir uygulama mekanizması belirleyen bir anlaşma üzerinde ortaklaşa karar verilebilir. ABD, yerli üreticilerin iyi eğitimli işçileri daha kolay işe almalarını sağlayacak olan eğitim ve öğretim için ihtiyaç duyulan ek yatırımı, şu anda düşünülen fiziksel yatırımın bir kısmı için ikame edebilir.

Yapım aşamasında olan yeni tesisler hâlihazırda üretimde olan çipler için ve bu çiplerin stokları, özellikle çiplere olan talebin düştüğü şu anda, yeni fabrikalara yatırım yapmak yerine oluşturulabilir. Diğer ülkelerde çip üretimi için kullanılan makinelerin ve çiplerin kendilerinin üretiminde kullanılan makine ve teknik bilginin tamamının ABD'ye geri getirilebilmesi pek olası değil. Bu önlemlerden herhangi biri, ABD'nin hedeflerine şu anda öngörülen sübvansiyonlardan daha yakın sonuçlar elde edecek.

Elektrikli araçlar ve piller için de, yabancı ve yerli üreticiler eşit bir oyun alanında rekabet etmelidir. Araba ihraç eden ülkeler, yeni elektrikli araçların tüm alıcılarını Amerikalılarla aynı miktarda sübvanse edebilir. Biden yönetimi, ithalat da dahil olmak üzere tüm elektrikli araç alımlarına sübvansiyon sağlamak için yasada bir değişiklik isteyebilir. Ek olarak, piller için Amerikan yerli içerik gereksinimlerinin de ayarlanması gerekecektir.

Çiplerde olduğu gibi, bu önlemlerden herhangi biri küresel ekonomi için çok daha büyük ölçekli bir sonuç sağlayacaktır. Korumacılık çıtayı düşürür.

Eski Dünya Bankası baş ekonomisti ve Uluslararası Para Fonu'nun eski birinci genel müdür yardımcısı Anne O. Krueger, Johns Hopkins Üniversitesi İleri Uluslararası Çalışmalar Okulu'nda Uluslararası Ekonomi Kıdemli Araştırma Profesörü ve Stanford Üniversitesi Uluslararası Kalkınma Merkezi'nde Kıdemli Araştırmacı.

 Telif hakkı: Project Syndicate, 2022.

www.project-syndicate.org

Not: Bu makalede yer alan tüm görüşler yazarlara ait olup, Aposto'nun editoryal bakış açısını yansıtmamaktadır.