Kurtlar dağdan inince

Biray Kolluoğlu, Evren M. Dinçer, Zafer Yenal

Kurtlar Avrupa’ya geri dönüyor. Evet, yanlış okumadınız. 19. yüzyıl sonrası yok olmanın eşiğine gelen kurtların sayısı son yıllarda giderek arttı. Avrupa’da 2012’de 11 bin olan kurt popülasyonu, 2023’te yüzde 81 artışla 20 bin 300’e ulaştı. Danimarka, Almanya, Belçika, İsviçre, İspanya gibi birçok Avrupa ülkesinin özellikle kırsal bölgelerinde kurt görmek veya kurtların izine rastlamak artık pek şaşırtıcı değil.

Tabii bu durum ısınan havalarla, bozulan çevre koşullarıyla ilgili olumsuz haberlerin nefesimizi kestiği bugünlerde bir nebze ferahlatıcı gelebilir. Ne de olsa korumaya ya da canlandırmaya dair herhangi bir müdahale olmaksızın nesli tamamen tükenmek üzere olan bir hayvan türünün neredeyse bir yüzyıl sonra geri geldiğine şahit oluyoruz. Bilim insanlarının yeniden yabanıllaşma (rewilding) diye adlandırdığı sürecin en yeni örneklerinden diye düşünebiliriz ya da en basitinden doğa kendi kendini onarıyor diye sevinebiliriz. Ama tabii doğayla ilgili herhangi bir şey “doğal” olmadığı gibi, bu süreç de hiç de öyle sessiz sakin “doğal akışında” yaşanmıyor! Kurtlar, giderek daha çok siyasileşen bir meseleye dönüşmüş durumda. Nasıl mı? Anlatalım. 

Önce kurtların nasıl geri döndüğünden başlayalım. Cevap basit aslında: Gitmelerine yol açan koşulların değişmesiyle birlikte kurtlar geri geliyor. Tarım için açılan arazilerin bir kısmının zamanla terk edilmesi, özellikle 1970’lerden sonra kurtların yaşam alanını genişletiyor. Romanya gibi hâlâ sık ormanlıklara sahip yerlere sığınan kurtlar, yavaş yavaş eski tarım bölgelerinde çoğalmaya başlıyorlar. Tabii bu gelişmede çevre ve doğal hayatı korumaya dair artan ve sıkılaşan düzenlemeler ile daha doğacı bir bakış açısının gündeme gelmesi de önemli rol oynuyor. 

Peki kurtlar nasıl siyasileştiler? Kurt bu, koyun kuzu görünce dayanamıyor, saldırıyor. Avrupa’da her yıl 65 bin civarı hayvan, kurtlar tarafından öldürülüyor. Bu da tabii özellikle yerel/bölgesel ekonomide hayvancılığın ağırlıklı olduğu yerlerde epey bir şikayete konu oluyor. Öyle ki geçen Aralık ayında Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’in AB üye devletlerine dünyanın en eski sözleşmesi olan Bern Sözleşmesi’nde kurdun koruma statüsünün düşürülmesini teklif etmesi, çevreci örgütlerin büyük tepkisini çekti. Keza İsviçre’de de bir mahkeme, kurtların öldürülmesinin önünü açan bir hükümet kararını durdurdu.

bauernverband

Doğa koruma alanında çalışmalar yapan bilim insanlarına göre, insanların etobur vahşi hayvanlar da dahil olmak üzere başka canlılarla yaşamayı öğrenmesi gerekiyor. Özellikle de Avrupalıların! Yabanıl hayatta süreklilik ve biyoçeşitlilik gibi konularda, Afrika ve Asya’daki ülkeleri sorumluluk almaya çağırmaktan daha fazlasını yapmaları gerektiği ortada. York Üniversitesi’nden Hanna Pettersson, kurtların geri dönüşünü öngören alanların hazırlanmasının ve kurt popülasyonlarının proaktif bir şekilde yönetilmesinin önemli olduğunu belirtiyor. Burada da doğru yol, yerel toplulukları sürece ortak etmekten geçiyor. İhtiyaçların ve beklentilerin dile getirilebileceği katılımcı platformlar oluşturmak, kurtlardan etkilenen bölgeler arasında bilgi aktarımını sağlamak Pettersson’un önerdiği yöntemler arasında.

Konu sizin de ilginizi çektiyse, Pettersson’un kurtların geri dönüşüyle ilgili İspanya’da yaptığı araştırmayı, bizim de favori internet sitelerimizden olan The Conversation’da, “Wolves return to Europe” başlıklı podcast’ten dinlemenizi hararetle tavsiye ederiz.