Münih Güvenlik Konferansı'ndan: Soğuk Savaş sonrası uluslararası düzenin sonu mu?

Münih Güvenlik Konferansı, bu yıl Ukrayna savaşı, transatlantik ilişkilerdeki kriz ve Avrupa’nın savunma kapasitesi tartışmalarının gölgesinde toplandı. Konferansın güvenlik raporu da giderek daha büyük bir baskı altında çözünen uluslararası düzene atıfta bulunuyor: “Under Destruction” (Yıkım Altında).

Almanya Başbakanı Friedrich Merz, açılış konuşmasında, Soğuk Savaş sonrası şekillenen uluslararası düzenin artık eski hâliyle var olmadığını vurguladı. Dünyanın yeniden açık güç politikalarının belirlediği bir döneme girdiğini belirten Merz’e göre, bunun en açık örneği Rusya’nın Ukrayna’ya karşı yürüttüğü savaş.

Bu anlamda Avrupa’nın yeni dünya düzenindeki rolü konferansın merkezindeki sorulardan biri. Tartışmaların odağında ise özellikle zayıflayan transatlantik ilişkiler yer alıyor. Merz, Avrupa’nın bundan sonra askerî, ekonomik ve teknolojik alanlarda daha bağımsız hareket etmesi gerektiğini ifade etti. Avrupa’nın uluslararası alanda saygı gören, güvenliğini Washington’daki siyasi gelişmelere bağlı olmaktan kurtarmış bir küresel aktör olması gerektiğini vurguladı. 

Bunun ABD’den uzaklaşmak anlamına gelmediğini, aksine daha dengeli ve eşit bir ortaklık kurulması gerektiğini söyledi. Bu çerçevede geçen yıl J.D. Vance’in konuşmasına da değinen Merz, Amerikan iç siyasetindeki ideolojik kültür savaşlarının, özellikle de MAGA hareketi etrafında şekillenen tartışmaların, Avrupa’nın meselesi olmadığını belirtti. Avrupa’nın kendi demokratik geleneklerini ve siyasi önceliklerini özgüvenle savunması gerektiğini ifade etti.

ABD’nin gelecekteki rolüne ilişkin belirsizlik, Avrupa’nın güvenlik alanında daha bağımsız hareket etmesi yönündeki tartışmaları hızlandırmış gibi görünüyor. Rusya’nın savaş ekonomisini genişletmesi Avrupa’daki tehdit algısını artırırken ABD’nin güvenlik sorumluluğunu daha fazla Avrupa’ya devretmek istemesi de bu tartışmaları derinleştiriyor. 

Son yıllardaki gelişmeler, Avrupa güvenliğinin artık otomatik olarak ABD'ye dayanamayacağını ortaya koydu. Bu bağlamda Merz, Avrupa’nın nükleer caydırıcılığının güçlendirilmesine yönelik bir tartışmanın başlatılmasından yana olduğunu da ifade etti. Ancak burada söz konusu olan Almanya’nın nükleer silah edinmesi değil; Almanya’nın uluslararası anlaşmalar gereği nükleer silah bulundurması ya da geliştirmesi mümkün değil. 

• Tartışma daha çok Fransa ve Birleşik Krallık’ın mevcut nükleer kapasitesinin Avrupa düzeyinde daha güçlü bir şekilde entegre edilmesi ve ABD’nin güvenlik garantisinin gelecekte daha az güvenilir hâle gelmesi durumunda NATO içinde Avrupa merkezli bir koruma şemsiyesinin oluşturulması etrafında şekilleniyor.

Merz ayrıca Avrupa entegrasyonunun ve transatlantik ittifakın önemini koruduğunu, ancak Avrupa’nın özgürlüğünü ve güvenliğini uzun vadede korumak için artık tek başına yeterli olmayacağını vurguladı. Giderek çokkutuplu hâle gelen dünyada, bu nedenle klasik Batı çerçevesinin ötesine geçen ortaklıkların da güçlendirilmesi gerektiğini ifade etti. 

• Bu bağlamda Kanada, Japonya, Hindistan, Brezilya ve Türkiye’nin gelecekte kilit roller üstlenebileceğini belirten Merz, bu ülkelerle karşılıklı saygıya dayalı, uzun vadeli ve daha yakın bir işbirliği hedeflediklerini söyledi.

G-Zero düzeni

Amerikalı siyaset bilimci Ian Bremmer ise basın toplantısında transatlantik ilişkilerdeki krizin yalnızca Donald Trump ile açıklanamayacağını belirtiyor. ABD liderliğindeki dünya düzeninin aşınmasının yapısal bir süreç olduğunu söyleyen Bremmer’e göre, ne Rusya Soğuk Savaş sonrasında kalıcı biçimde Batı düzenine entegre edilebildi ne de Çin ekonomik entegrasyona rağmen siyasi olarak Batı’ya yakınlaştı. Aynı zamanda Amerikan kamuoyu da onlarca yıldır sürdürdüğü küresel liderlik rolünden giderek uzaklaşıyor. Bremmer bu durumu, dünyada tek bir küresel lider gücün bulunmadığı bir “G-Zero” düzeni olarak tanımlıyor.

Bu durum aynı zamanda Avrupa için yeni bir rol anlamına geliyor. Ukrayna’ya verilen destek, Avrupa devletlerinin jeopolitik sorumluluk üstlenebileceğini gösterdi ancak bunun sürdürülebilmesi için Avrupa’nın daha koordine ve stratejik hareket etmesi gerekiyor.

Salonların dışında protestolar

Konferans salonlarının dışında ise küresel krizlerin Münih’in kendisinde de hissedildiği görülüyor. Odeonsplatz’da İran Ulusal Direniş Konseyi (NCRI) tarafından düzenlenen gösterilerde İran’da demokratik değişim ve protesto hakkı için uluslararası siyasi destek çağrısı yapılıyor.

Ukrayna savaşının gölgesinde transatlantik ilişkilerdeki gerilim devam ederken ABD heyetinin vereceği mesajlar da büyük bir dikkatle bekleniyor. Konferansın başlangıcında temel soru açık: Eski güvenlik dengelerinin zayıfladığı bir dünyada Avrupa nasıl bir rol üstlenecek?