New York Borsası’nın U dönüşü

ABD Başkanı Donald Trump’ın görevi devretmesine 15 gün kala ABD-Çin arasındaki siyasi ve ekonomik gerilim bir kez daha tırmandı. Başkan Trump’ın 12 Kasım’da yayımladığı başkanlık kararnamesiyle ABD’deki yatırımcıların Çin ordusuyla bağlantısı olduğundan şüphelenilen şirketlere 11 Ocak 2021’den itibaren yatırım yapmasını yasaklamasının ardından New York Borsası (NYSE), yılbaşı arifesinde harekete geçti. Çin'in devlet kontrolündeki en büyük üç telekomünikasyon şirketi olan China Mobile, China Telecom ve China Unicom'un hisselerini işleme kapatma (delisting) sürecini başlattığını duyuran borsa, dört gün sonra ise geri adım attı. Bizzat Başkan Trump’ın talimatıyla geri çekilen karar sonrasında ABD Savunma Bakanlığı’nın listesinde yer alan Çin merkezli 35 şirketin borsadan çıkarılmasıyla ilgili sürecin nasıl ilerleyeceğini belirlemek için ilgili kurumlarla ek istişareler yapılacak.

• Bir adım geriden: 2020 başlarında koronavirüsü “Çin virüsü” olarak adlandırarak iki ülke arasındaki ilişkilerin iyice gerilmesine neden olan Başkan Trump, Beyaz Saray’daki son bir yılında Çin merkezli teknoloji şirketlerinin ABD içindeki faaliyetlerini sekteye uğratacak birçok adım attı. İlk olarak Mayıs 2019'da ABD Ticaret Bakanlığı, Huawei’yi ticari kara listeye aldı. 2020’de ise ülkenin sosyal medya platformu TikTok'la olan mücadelesi gündemi uzunca bir süre meşgul etti. Ağustos ayında bir kararname imzalayan Trump, TikTok’un 15 Eylül’e kadar ABD merkezli bir şirkete satılmaması durumunda uygulamayı ülkede yasaklanacağını duyurdu. Kullanıcı bilgilerini Çin Komünist Partisi'yle paylaşma ihtimali nedeniyle ulusal güvenlik tehdidi oluşturduğu belirtilen platforma Microsoft ve Oracle talip olurken TikTok, tercihini hâlihazırdaki yatırımcıları General Atlantic ve Sequoia Capital'la ortak çalışan Oracle’dan yana kullandı.
   
• Yabancı Şirketler Sorumluluk Yasası: Tüm bunlar yaşanırken Senato da boş durmadı. Cumhuriyetçi Senatör John Kennedy ve Demokrat Chris Von Hollen, bahar aylarında denetim standartlarına uymayan Çin merkezli şirketlerin ABD borsalarında listelenmelerini engelleyecek olan “Yabancı Şirketler Sorumluluk Yasası” tasarısını Senato'ya sundu. Bu tasarı, 21 Mayıs’ta oy birliğiyle kabul edildi. 2 Aralık’ta Temsilciler Meclisi genel kurulunda onaylanan tasarı, 18 Aralık’ta Başkan Trump’ın imzasıyla yasalaştı. Böylece yabancı şirketlerin, ABD Kamu Muhasebesi Gözetim Kurumu’nun denetimlerine üç yıl uymamaları hâlinde ABD borsalarından çıkarılmasının önü açıldı. Ayrıca, kamu şirketlerine yabancı bir hükümetin kontrolünde olup olmadıklarını açıklama zorunluluğu da geldi. Çin merkezli şirketleri hedef aldığı düşünülen yasanın kasım ayındaki başkanlık kararnamesinden hemen sonra imzalanması da New York Borsası’nı harekete geçiren etkenlerden biri oldu.
   
• Endeks sağlayıcıları: Son bir ay içinde MSCI, FTSE Russell, S&P Dow Jones Indices gibi küresel endeks sağlayıcıları, Çin merkezli şirketleri endekslerinden çıkarmaya başladı. Bugüne kadar MSCI 9, S&P 10 ve FTSE Russell 11 şirketi hisse senedi endekslerinden çıkardı. S&P, 18 şirketin menkul kıymetlerini tahvil endekslerinden çıkarmayı da ihmal etmedi. S&P, söz konusu şirketleri 21 Aralık’ta hisse senedi endekslerinden çıkarırken tahvil endekslerindeki silme işlemlerini 1 Ocak'taki açılış öncesi yürürlüğe koydu. MSCI ise silme işlemini 5 Ocak’ta uygulamaya koydu. Komisyonsuz hisse alım satım uygulaması Robinhood da kararnameden etkilenen şirketlerin hisselerinin ticaretine izin vermiyor.
   
• Çin’in tepkisi: Küresel endeks sağlayıcılarının kararları sonrasında Çin tarafından resmî bir açıklama gelmezken NYSE’nin üç büyük telekom şirketinin borsadaki varlığını sonlandıracağına dair ilk kararının üzerine Çin Ticaret Bakanlığı, “ABD'nin ulusal güvenlik bahanesiyle Çin merkezli şirketleri ‘Komünist Çin Askeri Şirketleri’ diye kategorize etmesini reddediyoruz. Çin şirketlerinin meşru haklarını ve çıkarlarını korumak için gereken karşı tedbirleri alacağız," diyerek tepkisini ortaya koydu. Bu eylemlerin ABD sermaye piyasalarına olan güveni sarsacağını söyleyen bakanlık, karşı tedbirlerin ne olacağına dair bilgi vermekten kaçındı.
   
• Şirketler cephesi: Kararın merkezindeki China Mobile, China Telecom ve China Unicom’un NYSE’nin kararı sonrasındaki tepkileri, “haklarını arayacakları” yönünde oldu. NYSE’nin U dönüşü yapmasının ardından ise sürecin yakından takip edileceği söylenirken yatırımcılara bu süreçte hisse alım satımlarında daha dikkatli olmaları tavsiye edildi. Öte yandan, üç şirketin Hong Kong Borsası'nda işlem gören hisseleri NYSE’nin kararını değiştirdiğini açıklamasıyla yükselişe geçti. China Unicom’un hisseleri %8,5 değer kazanarak son 7 haftanın en yüksek seviyesi olan 4,85 Hong Kong dolarına ulaşırken China Telecom’un hisseleri %3,4 artışla 2,16 Hong Kong doları seviyesine geldi. China Mobile’ın hisseleri ise son 10 aydaki en büyük gün içi kazancını elde ederek %5,1 artışla 46,10 Hong Kong dolarından işlem gördü.
   
• Şimdi ne olacak? Yeni bir karar çıkana kadar üç telekom şirketi dâhil 35 şirket NYSE’de listelenmeye devam ederken yetkililer, Trump’ın kararının uygulanabilirliğini değerlendirmeye devam edecek. Beyaz Saray’daki devir teslim törenine kadar bir karar çıkmaması durumunda Joe Biden’ın başkanlığının ilk günlerinde bu konu masaya yatırılacak. Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Biden için yayınladığı tebrik mesajında “farklıları yönetmeyi ve iş birliğine odaklanmayı” umduğunu söyleyerek Biden'a zeytin dalı uzattı; ancak tahminler Biden’ın Trump politikalarını tersine çevirmek için acele etmeyeceği ve stratejik hamleler yaparak Çin’e karşı elini güçlendirdikten sonra ihtiyatlı bir şekilde kısıtlamaları hafifleteceği yönünde birleşiyor. Şirketlerin borsadan çıkarılması durumunda ise Hong Kong borsasının yeni cazibe noktası haline gelmesi bekleniyor.