New York'taki Türkevi ve paravan bağışlar hakkında bilinenler

FBI, New York Belediye Başkanı Eric Adams'ın seçim kampanyası sırasında Türkiye ile bağlantılı kişilerden ve Türkiye hükümetinden "yasa dışı" bağış alıp almadığı ve Eylül 2021'de düzenlenen Türkevi'nin açılışı için "usulsüzlük" yapıp yapmadığı üzerine geniş çaplı bir soruşturma başlattı.

Bu ayın başında başlatılan soruşturma kapsamında FBI, Adams'ın seçim kampanyasında bağış toplamadan sorumlu 25 yaşındaki Brianna Suggs'ın evine 2 Kasım'da baskın yaparak elektronik cihazlarına ve dökümanlarına el koydu. Ardından Adams'ın elektronik cihazlarına el koyuldu. New York Times'ın kaynaklarına göre FBI, Suggs'ın evinin yanı sıra Adams'ın Azerbaycan kökenli yardımcısı Rana Abbasova ve eski Türk Hava Yolları müdürü Cenk Öcal'ın evine de operasyon düzenledi. 

Bir suçlama var mı? 

Adams, Suggs, Öcal veya Abbasova henüz herhangi bir yasa dışı eylemle suçlanmadı. Adams, yanlış bağış toplama hakkında bilgi sahibi olmadığını söylerken eski bir emniyet görevlisi olarak süreç içinde "uygun şekilde yasalara ve yetkililere uyacağını," "saklayacak hiçbir şeyinin olmadığını" ekledi. 

NYT'ın elde ettiği FBI arama emrinde, bunun bir "kamu yolsuzluğu soruşturması" olduğu belirtildi. Adams'ın 2021 seçim kampanyasında Türk vatandaşları ve Türkiye hükümetiyle işbirliği yaparak "paravan bağış" düzenlemesi kapsamında yasa dışı bağış alıp almadığı ve bu kampanyaya dahil olan herhangi birinin bağışlara karşılık avantaj sağlayıp sağlamadığı araştırılıyor. 

Soruşturmada öne çıkan iki nokta var: Adams'ın seçim kampanyasında hangi isimlerin "paravan bağışçı" olarak rol oynadığı ve Türkevi'nin açılışı.

• Paravan bağışçı nedir? Paravan bağışçı (straw donor), genellikle fonların gerçek kaynağını gizleyerek başka bir kişi veya kuruluş adına politik bağış yapan kişiye verilen isimdir. Bu uygulama, bireysel bağış sınırlarını aşmak ve gerçek bağışçının kimliğini gizlemek amacıyla kullanıldığından yasa dışıdır.

Öne çıkan bağışçılar: KSK Construction ve Bay Atlantic Üniversitesi (BAU)

Adams'ın kampanyasına yapılan bağışlarla soruşturmada öne çıkan iki kurum, Türk göçmenlere ait Brooklyn merkezli bir inşaat firması olan KSK Construction ve Bahçeşehir Üniversitesi'nin ABD uzantısı olan Washington merkezli Bay Atlantic Üniversitesi (BAU). 

• Kurumlar: Otel ve apartman geliştirme alanında uzmanlaşan KSK'nın ortağı, Erdem Arkan adında 74 yaşında bir milyoner. KSK'nın başka bir ortağı ise, NYT'a göre, Bay Atlantic University. Bahçeşehir Üniversitesi'nin Washington uzantısı olan BAU'nun kurucusu ise BAU Global başkanı Enver Yücel. 

NY Post’un aktardıklarına göre, KSK Construction’dan 11 çalışan, Adams’ın 2021 seçim kampanyasına aynı gün içinde ve neredeyse aynı miktarlarda bağışlarda bulundu. KSK'nın Adams'a 7 Mayıs 2021'de yaptığı bağışların toplam miktarı ise 14 bin dolar olarak kaydedildi. CNN'e konuşan kaynaklar, federal yetkililerin "KSK'nın çek ve havale kayıtlarına eriştiklerini" ve Adams'ın kampanyasına bağış yapan çalışanlara "aynı miktarlarda para iadesi yapıldığını" belirtti.

• NY Post, kamu kayıtlarından, KSK'nın Adams için Mayıs 2021'de düzenlediği bir bağış etkinliğinde neredeyse 70 bin dolar para topladığına ulaştığını aktardı. 

NYT'ın haberine göre Adams'ın kampanyası –Türkevi'nin açılışından bir hafta sonra– 27 Eylül 2021'de, Bay Atlantic Üniversitesi'nin 5 çalışanından toplamda 10 bin dolar bağış aldı ve bu bağışları bir sonraki ay iade etti. 

18 milyon dolardan fazla harcamanın yapıldığı belediye başkanlığı kampanyası başarıyla tamamlandı ve Eric Adams, Kasım 2021'de New York Belediye Başkanı seçilerek görevine Ocak 2022 itibarıyla başladı. 

FBI soruşturmasının ikinci ayağı: Türkevi

Eric Adams, aynı zamanda Manhattan'da Türkevi Merkezi olarak adlandırılan bir konsolosluk binasının inşasına "uygunsuzca" yardım etmekle sorgulanıyor. NYT'ın aktardıklarına göre FBI, Adams'ın seçimi kazanmasından haftalar önce Türkevi'nin, güvenlik endişelerine rağmen açılması için gerekli izni almak amacıyla New York İtfaiyesi yetkililerine baskı yapıp yapmadığını araştırıyor.

• Neden? Türkiye hükümeti, Manhattan'daki Birleşmiş Milletler binasının önünde konsolosluk görevi görecek bir gökdelen inşa etmek için 2017 yılında çalışmalara başlamıştı. Yaklaşık 300 milyon dolar maliyetle inşa edilen 35 katlı Türkevi'nin yapım sürecinde Türk müteahhitler, binayı tamamlamak için gereken belediye izinlerini almaya çalışırken sorunlarla karşılaşmıştı. 

NYT kaynaklarına göre New York İtfaiye Müdürlüğü, yangından korunma planı gibi güvenlik sorunlarını gerekçe göstererek binanın kullanıma açılmasını onaylamayı reddediyordu. Bunun üzerine Adams, 2021 yaz sonunda, dönemin İtfaiye Şefi Daniel A. Nigro ile temasa geçerek Türkiye hükümetine binada "en azından geçici olarak" oturma izni verilmesini istedi. 

Adams, Türkevi'nin açılması konusunda dönemin İtfaiye Müdürü Nigro ile temasa geçtiğini doğruladı, ancak bunun işinin "rutin bir parçası" olduğunu söyledi.

• Neden bu acele? Türkevi'nin açılışının, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın 21 Eylül 2021'de BM Genel Kurulu toplantısı için New York'a yapacağı ziyaretle aynı zamana denk getirilmesi ve Erdoğan'ın açılış törenine katılması planlanıyordu. 

Adams'ın müdahalesiyle Türkevi, yangın güvenlik sistemindeki kusurlara rağmen Eylül 2021'de açıldı. Cumhurbaşkanı Erdoğan ise kurdele kesiminde yaptığı konuşmada New York'un merkezindeki gökdelenin Türkiye'nin "artan gücünü" yansıttığını söyledi. 

• Bilgi notu: KSK Construction'ın Türkevi'nin inşasında rol oynadığına dair herhangi bir bilgi mevcut değil. 

Peki New York Belediye Başkanı ve Türkiye Hükümeti arasındaki bu ilişki neye dayanıyor?

Eric Adams'ın Türkiye bağlantısı, Brooklyn eyalet senatörü olduğu 2011 yılına kadar uzanıyor. 2013'ten 2021'e kadar yürüttüğü çeşitli seçim kampanyaları sırasında, New York'taki Türk toplumuyla derin bağlar kurmaya başladı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan ile daha önce tanıştığını ve Türkiye'yi en az 6 kere ziyaret ettiğini söyleyen Adams'ın, bu seyahatlerinden en az ikisinin masrafları Türk hükümeti veya diğer Türk kuruluşları tarafından karşılanmış. Mali kayıtlara göre, bu seyahatlerden biri Ağustos 2015'te yapılmış ve Adams'ın uçak, otel ve ulaşım masraflarının bir kısmı Türk konsolosluğu tarafından karşılanmış.

New York Çıkar Çatışmaları Kurulu'nun raporuna göre ise, bu seyahat yaklaşık 15 bin dolara mal olmakla birlikte, seyahatin bir kısmı da THY ve Bahçeşehir Üniversitesi tarafından karşılandı. Adams, yıllar içinde Türk-Amerikalı iş insanları ve Türk hükümetinin düzenlediği birçok etkinliğe katıldı veya ev sahipliği yaptı. 

• Geçen Ekim ayında düzenlenen bir bayrak töreninde ise Adams, New York'tan "Amerika'nın İstanbul'u" olarak bahsetmiş, Türkiye'nin New York Başkonsolosu Reyhan Özgür'ü "iyi dostum" diye tanıtmıştı.

ABD kamuoyu ne düşünüyor? 

Washington merkezli kaynaklardan aldığımız bilgilere göre, konuyla ilgili detaylar ABD kamuoyu tarafından pek bilinmese de, bir New York belediye başkanına FBI tarafından soruşturma başlatılması dikkat çekti. New York Times, skandalla ilgili kapsamlı bir dosya hazırladı.

• Öte yandan: Geçen hafta ise, Eric Adams hakkında bir cinsel saldırı davası açıldı. New York'un "Hayatta Kalan Yetişkinler" yasası kapsamında açılan bu davada Adams, 1993 yılında Floridalı bir kadına cinsel saldırıda bulunmakla suçlanıyor. Adams iddiaları reddetti ve kendisini suçlayan kişiyle "tanıştığını bile hatırlamadığını" söyledi.

Kamuoyunun gözü, kendisini iki skandalın ortasında bulan Adam’ın üzerinde. 

İstifa eder mi? City and State New York'a göre, Adams'ın istifa etme şansı düşük. Yıllar boyunca Koch'tan Dinkins'e, Bloomberg'den de Blasio'ya kadar uzayan New York belediye başkanlarının neredeyse hepsi bir yolsuzluk soruşturması geçirdi, fakat aralarından sadece iki kişi istifa etti. 

Adams’ın Türkiye bağlantıları üzerine Politico’ya yazan Dış İlişkiler Konseyi kıdemli araştırmacısı Steven A. Cook, "Neden Eric Adams Skandalının Merkezinde Türkiye'nin Olmasına Şaşırmadım" adlı yazısında şöyle diyor: 

"Erdoğan'ın yurt içindeki himaye makinesi inşaat sektörü üzerinden işliyor. Görünen o ki bu sistemi New York'a kadar genişletmek istiyor."