Onur, nedir (ve ne değildir)?

Görsel betimleme: Gökkuşağı bayrağının arkasında onlarca insan gülümseyerek bayrağı taşıyorlar.

Onur (Pride) kelimesi, eski İngilizcede kibir anlamında kullanılırken, 14. yüzyıldan itibaren zaman içerisinde “kişinin kendi varoluşuna duyduğu haklı bir özsaygı” manasına da gelmeye başladı. Utanç kelimesinin karşıtı olarak kolektif değer duygusunu ve kendi varoluşundan utanmamayı ifade etmek için, önceleri siyahların sivil hakları hareketi, daha sonra ise 1969 yılında baskı ve şiddete karşı New York’ta Stonewall Inn barında yaşananlardan doğan bir ayaklanma ile birlikte LGBTİ+ hareketi tarafından sahiplenildi. O günden beri haziran ayı, dünya çapında onur yürüyüşlerinin de gerçekleştirildiği Onur Ayı olarak kutlanıyor.

“LGBTİ+ olmak bir varoluş. Çocukların cinsellikleri yokmuş gibi davranıyoruz. Kendi hayatları ve kimlikleri üzerinde kontrolleri yokmuş, kendi hayatlarının özneleri değilmiş gibi görüyoruz. LGBTİ+ olmayı eğitimde konuşmak, LGBTİ+ çocukların varlığını da kabul etmektir, onları görünür kılmaktır. Şu anda LGBTİ+ çocuklar, kendi çabalarıyla var ediyor kendilerini eğitim sisteminde. Bu yalnızlığı hiçbir çocuk hak etmiyor. Ama sadece cinsel kimlik değil, çocukların kendi hayatları üzerinde söz sahibi olmaları için daha çok alan açılması lazım.” - Sivil Toplum Çalışanı, İstanbul

Eğitimin tüm paydaşları olarak onurun ve LGBTİ+ların eğitim ortamlarının ve K12 kapsamı dışında kalan bir varoluş olmadığını düşünüyoruz. Öte yandan Boğaziçi Üniversitesi’nde LGBTİ+ Çalışmaları Kulübü’nün kapatılması vb. karşılaştığımız birçok örnekten lisans ve lisansüstünde dahi konuş(turul)madığını ve kapsam dışında bırakıldığını görmemiz mümkün.

Eğitimde onur hâli için görüşme yaptığımız İzmir’de çalışan bir Türkçe Öğretmeni kendi gözlemini, “Okullarda bu mesele ancak ‘toplumsal cinsiyet normlarına’ (ki kesinlikle sorgulanmalı) uymayan bir öğrenci varsa konuşuluyor. O konuşmada da genellikle bir problem alanı gibi tanımlanıyor ve o çocuklar norm dışı olarak etiketlenebiliyorlar hem arkadaşları hem de öğretmenleri tarafından.” diyerek anlatıyor. 

“Top, ibne, gey, kız gibi, erkek gibi, sapık, hastalıklı” vb. etiketlerle zorbalığa maruz kalan, yalnızlaştırılan, dışlanan, “problemli”, “normal” olmayan, toplumsal cinsiyet normlarına hapsedilen, saklı kalınması istenen LGBTİ+ çocuklar, evde ailelerinden, okulda öğretmen ve akranlarından gizli kendi varoluşlarını yaşamaya çalışıyorlar. Onurlu bir yaşamı sürdürebilmek, eşit hak ve özgürlüklerle LGBTİ+ları da kapsayacak şekilde herkes içindir.