Otomotiv sektöründe haftanın panoraması

Geçen hafta Tofaş’ın Stellantis’in Türkiye operasyonlarını devralmasına Rekabet Kurumu’nun ara kararıyla gelen reddi kaleme almıştık. Otomotiv sektörünün 1,5 yıldır beklediği bir karardı bu. Tofaş, “Bu bir ara karardır, mücadeleye devam” dese de ortalık biraz karıştı. Ama son bir haftada sektörde olaylar öyle peşpeşe geldi ki bu olayı bile unuttuk. 

Bildiğiniz üzere Çin merkezli BYD, “Ya üret, ya terk et” baskısına karşı koyamayarak Türkiye’de üretim kararı almıştı. Şirket, şüphesiz ki bu hamlenin karşılığında bir teşvik de aldı. Gümrük vergisini ve Çin’den ithal edilen araçlara uygulanan ek vergiyi ortadan kaldıracak olan bu teşvik, BYD’nin Türkiye'de oldukça avantajlı fiyatlarla araç satabileceği anlamına geliyordu. Bu durum, hem tüketicileri hem de BYD’nin rakiplerini yakından ilgilendiriyordu. 

Fakat 4 Kasım Pazartesi günü yapılması beklenen ve şirket araçlarının fiyatlarının açıklanacağı toplantı, 15 Kasım’a ertelendi.  

Peki neden? BYD araç almayı planlayan tüketiciler, 4 Kasım’daki toplantıya kilitlenmişti. Ancak geçen hafta toplantının 15 Kasım’a ertelendiği açıklandı. Şirket, Türkiye’de piyasaya süreceği 4 modeli ve bu modellerin fiyatlarını bu toplantıda açıklayacaktı. Gazetecilere Ekim ayının son haftasında gönderilen davette şu ifadelere yer verilmişti:

"Dünyanın 1 numaralı elektrikli otomobil üreticisi BYD, Türkiye’de yeni bir dönemin kapılarını aralıyor. 4 Kasım’da düzenlenecek basın toplantısında markanın gelecek stratejilerini sizlerle paylaşacak olmanın heyecanı içindeyiz."

Sosyal medya platformu X’te ve tüketicilerin kendi arasında oluşturduğu WhatsApp grubunda da heyecanlı bir bekleyiş hâkimdi. Ancak 1 Kasım’da gazetecilere toplantının ertelendiği bildirildi. Resmî açıklama, toplantının teknik nedenlerden dolayı ertelendiğine işaret etti. Fakat açıklama sonrasında tüketiciler arasında hararetli bir fikir alışverişi meydana geldi. 

Farklı görüşler mevcut

Bu hafta içinde Cumhurbaşkanı imzasıyla Resmî Gazete’de teşvik belgesinin yayımlanması bekleniyordu. Ancak belge imzalanmadı. Genel görüş, ertelemenin temel nedeninin bu olduğu yönündeydi. 

Bir diğer görüşe göre ise ÖTV matrahlarının değiştirilmemiş olması nedeniyle toplantı ertelendi. Neticede ÖTV matrahları, en son 18 Kasım 2023 tarihinde değiştirilmişti. Fakat yine de yaygın kanı, teşvik belgesinin Cumhurbaşkanı tarafından henüz imzalanmaması nedeniyle toplantının ertelendiği yönünde.

4 Kasım tarihi, BYD için olduğu kadar BYD araç almak üzere sıraya giren ve kapora yatıran tüketiciler için de büyük bir önem taşıyordu. Herkes, şirketin Türkiye’de satışa sunacağı 4 modelin gümrük vergisiz fiyatını merak ediyordu. Rakipler de o fiyatlara göre bir fiyat düzenlemesi yapmak için hazır bekliyordu. 

• Bu arada bayilerin müşterilerden 400 bin lira ile 1 milyon lira arasında kapora aldığı da X’te konuşulan başlıklar arasında. Hatta bazı bayilerin 500 adetlik bir satış için hazır beklediği de konuşuluyor. 

BYD, Türkiye’de yatırım yapacağını açıkladığı andan itibaren otomotiv sektörünün ve tüketicilerin gözbebeği hâline geldi. Şirketin distribütörü ALJ, ellerinde olmayan nedenlerle yapılan bu tarih değişikliğinden doğan krizi yönetebilecek birikime sahip bir marka olarak Türkiye’deki tecrübesiyle tüketicileri mağdur etmeyecek çözümler üretecektir. 

Tofaş yine gündemdeydi

Haftanın öne çıkan tek gündemi BYD’nin ertelenen toplantısı olmadı. Bilindiği üzere Tofaş, Stellantis çatısı altındaki 5 marka için yeni ticari araç üretimine başladı. Rekabet Kurumu’nun ara kararı, Tofaş’ın yeni model üretimini etkilemedi. Bu plan kapsamında şirket, 2025’te 90 bin, 2026’da ise 150 bin adet araç üretecek. 

Fiat, Opel, Peugeot, Citroen ve Vauxhall markaları için üretilecek bu orta boy hafif ticari araç modelleri, şu an hâlihazırda İngiltere’de üretilen Opel/Vauxhall Vivaro (Zafira), Fiat Scudo (Combimix), Peugeot Expert (Traveller) ve Citroen Jumpy (Spacetourer) olacak. Kasım ayında seri üretimine başlanan modeller, 2025 yılı başında satışa sunulacak. Tofaş, bu modellerin içten yanmalı motora sahip ticari ve binek versiyonlarını üretirken İngiltere’de ağırlıklı olarak bu araçların elektrikli versiyonları üretilecek.

Tofaş’ın Kamuyu Aydınlatma Platformu’na (KAP) yaptığı son açıklama da işte bu “K0” kodlu hafif ticari aracın üretimiyle ilgili… Şirket, açıklamada 1,5 yıl önce imzalanan anlaşmanın ayrıntılarını aktarmış. 

Rekabet Kurumu’nun onay vermediği Stellantis Türkiye operasyonlarının devralınması ise bu üretimden bağımsız bir durum. İkisini birbiriyle karıştırmamak lazım… Diğer yandan 1 Mart 2023’te imzalanan lisans anlaşmasında 5 marka için üretim yapılacağı belirtilmişti. KAP’a yapılan açıklamada ise 4 markadan söz edilmiş. Ya Opel’in İngiltere’deki markası Vauxhall, bu sayıya dahil edilmedi ya da Toyota da bu üretim planına dahildi; fakat daha sonra plandan çıkarıldı. 

Hafif ticari araç pazarında ithal alarmı 

Haftanın bir diğer gündemi de hafif ticari araç pazarında yerli araçların payının %19’a kadar inmesi… Ekim ayında otomotiv pazarında ithal araçların payı %73,39’a ulaşırken hafif ticari araçlarda ise ithalat payı rekor bir seviyeye ulaşarak %80,50 olarak kayıtlara geçti. 

Türkiye’de tarihte ilk kez yerli hafif ticari araçların pazar payı %19,50’ye kadar indi. 2022’de %50’nin üstünde bir paya sahip olan yerli araçlar, 2023’ü %46,2’lik bir pazar payı ile kapatmıştı. 

Elektrikli otomobilde durum ne? 

Elektrikli otomobil pazarındaki son durum da haftanın öne çıkan gündemleri arasındaydı. Ocak-Ekim ayları arasında elektrikli otomobillerin satışlardaki payı, teşvikle ancak %9’a yaklaşabildi. Yılın ilk 10 ayında 64 bin 921 adet elektrikli otomobil satılırken elektrikli araçların toplam pazardan aldığı pay, %8,65 olarak kayıtlara geçti. 

Aynı dönemde dizel otomobillerin payı, %10,27’ye düştü. Hibrit araçların payı ise %18’e yaklaştı. Yalnızca Ekim ayına bakıldığında elektrikli otomobillerin pazardan %11’lik bir pay alabildiği görüldü. Geçen ay dizel otomobillerin payı ise %7’ye kadar geriledi. Ekim ayında en çok satılan 5 araç modeli, sırasıyla Renault Clio, Fiat Egea Sedan, Togg T10X, Renault Megane ve Volkswagen Taigo oldu. 

Bu noktada benzinli, dizel ve hibrit araçların ÖTV’sinin %80’den, elektrikli araçların ÖTV’sinin ise %10’dan başladığını hatırlatalım. 

Engelli vatandaşlara yeni engel 

Bu hafta yeniden değerleme oranının %43,93 olarak belirlenmesiyle engelli vatandaşların sıfır araç alımlarında yararlanabileceği ÖTV muafiyetinin 2025 yılı üst limiti de belli oldu. Bu sene 1 milyon 591 bin 255 lira olarak uygulanan üst limit, 1 Ocak 2025’ten itibaren 2 milyon 290 bin 293 liraya yükselecek. 

Bu arada Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın yeniden değerleme oranını %50 artırma ve indirme yetkisi var. Ancak genelde bu yetki kullanılmıyor.