Paris İklim Anlaşması meclise geliyor, peki ya sonra?

İmza atan ilk ülkelerden olsa da, Paris Anlaşmasını meclisinde onaylamamış 6 ülkeden biri olan Türkiye, en sonunda bunu değiştirme yolunda önemli bir adım attı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda kesin olarak Türkiye’nin Paris İklim Anlaşmasını onaylayacağını açıkladı. Erdoğan son dönemde katedilen mesafelerin, “adaletsizlikleri” ortadan kaldırdığı için böyle bir karar alındığının da altını çizdi.

Sadece Paris İklim Anlaşması değil; Erdoğan, 2053 vizyonlu ve “yatırım, üretim, istihdam politikalarında köklü değişikliğe yol açacak” bir Net Sıfır Eylem Planının da Glasgow’da düzenlenecek COP- İklim Değişikliği Zirvesi’nden önce onaylamayı planladıklarını belirtti.

Erdoğan, son dönemde Avrupa Yeşil Mutabakatı’na yönelik eylem planlarının da hazırlandığına ve sıfır artık projelerinin geri dönüşümü 9 puan artırdığına da dikkat çekti.

Bununla beraber daha önceki bültenlerden de hatırlayacağınız gibi, Türkiye’de Eylem Planı olması demek, planların gerçeğe dönüşeceği anlamına gelmiyor maalesef.

Müsilaj, kuraklık, tarım ürünleri gibi konularda eylem planları da yapılmış durumda ama bu konularda atılan adımlar oldukça minimal. Ama bu sefer durum biraz farklı gibi, gelin nedenlerine bakalım.

Şimdiden altını çizelim, Paris İklim Anlaşması’nın onay sürecine başlanması güzel ama çok geç alınmış bir karar.

Özellikle Türkiye’nin G20 ve OECD ülkelerinden biri olduğunu düşündüğümüzde, Türkiye’nin uluslararası karar mekanizmalarına katılmakta 6 yıl geç kaldığını görüyoruz.

Bu 6 yıl gecikmenin arkasında Türkiye’nin kendisini bir “geçiş ekonomisi” olarak görmesi ve bundan dolayı oluşturulan iklim finansmanına erişme isteği vardı. Peki bu konuda değişen bir şey oldu mu? Hayır.

Öyleyse Erdoğan’ın bahsettiği değişen adaletsizlikler ne olabilir? Burası biraz muallak. Açıkçası, Türkiye geçiş ekonomisi girişimini gelecek COP toplantısında da yapacağa benziyor.

Bununla beraber değişen asıl şey; uluslararası politik ve ekonomik süreçler oldu. 

ABD’de Joe Biden’ın başkan seçilip, Paris İklim Anlaşmasını yeniden onaylaması ve Avrupa Birliği ile birlikte Çin üzerine yaptıkları baskı, uluslararası politikadaki en büyük değişimler. 

Öyle ki Çin de Birleşmiş Genel Kurulu’nda aynı gün içerisinde uluslararası yeni kömür projelerine destek vermeyeceğini açıkladı.

Özellikle Türkiye’deki kömür projelerinin önemli bir miktarının finansal kaynağının Çin’den geldiği düşünülünce bu Türkiye’nin de uluslararası yatırım politikaları değişmiş oldu.

Hem politik hem de ekonomik olarak Türkiye’nin, Yeşil Mutabakat sürecine artık zorunlu olarak uyum sağlaması gerekiyor.

Türkiye’deki ihracatın yarısının Avrupa Birliği’ne yapılması, eğer çevre dostu değişimleri uygulanmazsa sınırda karbon vergisi riski ile de beraber geliyor.

O yüzden kısa bir süre içerisinde Türkiye’de kömürden çıkış ve ulusal karbon vergisi sürecinin başladığını görmek, şaşırtıcı olmaz.

Bu süreçlere ek olarak daha önce Dünya Bankası tarafından teklif edilen bir finansmanın yeniden teklif edilmesi de bu süreci hızlandırmış olabilir.

İstanbul Politikalar Merkezi İklim Değişikliği Çalışmaları Koordinatörü Ümit Şahin, 2018’in Eylül ayında Türkiye’nin Dünya Bankası ve iki ülkeyle bir tür anlaşma imzalayacak noktaya geldiğini belirtiyor. 

Bununla beraber anlaşmanın, Türkiye’nin Paris Anlaşması’na taraf olması şartına bağlanmasına o zaman Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın karşı çıkması bu finansmanın önüne geçmiş.

Şimdi ise bu teklifin yeniden sunulduğu ve 3 milyar dolarlık bir yatırımın Türkiye’ye gelmesi söz konusu. Şahin, bu tür finansman kaynaklarının ancak karbonsuz bir ekonomiye geçiş yolundaki projelere kullanılabileceğine dikkat çekiyor.

Türkiye’nin enerji dönüşümü için bu tür uygun kredilere ihtiyacı olduğunu belirten Şahin’e göre asıl soru kaybedilen yıllardan sonra nasıl bir eylem planı çizileceği.

Açıkçası Türkiye’nin sera gazı salımını artırmaktan azaltma yapan daha önce hiç duyulmamış bir Ulusal Niyet Beyanı ile yola devam etmesi çok zor görünüyor.

Türkiye’nin şu an değişen iklimin gerçeklerin göz önünde bulundurarak mümkünse 2030’a kadar karbon salımını ciddi oranda azaltması gerekmekte.

Hem ekonomik hem de politik sebeplerden özellikle ithal kömürlü termik santrallerinin geleceğinin çok parlak olmadığını, böyle bir azaltımın bunun olma olasılığı yüksek. Ama yine de Türkiye’nin kendine adım adım bir kömürden çıkış takvimi hazırlaması gerek.

Bununla beraber Türkiye’nin fosil yakıtlara olan devlet desteklerini kademeli olarak azaltması gerekmekte.

Bunun yerine Uluslararası Enerji Ajansı’nın da belirttiği gibi verimli teknolojilere, elektriklendirme projelerine ve yenilenebilir enerjiye yapılacak yatırımlar karbon ayak izimizi azaltacaktır.

Son olarak ise fosil yakıtlar yüzünden zarar görmüş toplulukların, köylerin adil bir şekilde dönüşmesi, mümkünse topraklarına geri dönmesi için devletin kolaylaştırıcı bir rol oynaması gerekmekte.

İkizköy Akbelen Ormanı gibi alanlarda, halkın kaybedilen yaşam ve tarım alanları için bir şekilde tazminat alması, bu dönüşümü sadece çevre dostu değil aynı zamanda adil kılacaktır.

Türkiye’nin aynı zamanda bu süreçte sivil toplum kuruluşları ile yakından çalışması bu geçiş sürecinin en kolay şekilde yaşanmasını sağlayacaktır.

Bir defa daha altınız çizmek lazım, Türkiye’nin Paris İklim Anlaşmasını mecliste onaylamaya sunması önemli bir adım ama asıl mücadele ve dönüşüm şimdi başlıyor.

Bu dönüşümün adil bir dönüşüm olmasını sağlamak, İklim Adeleti’ni gerçekleştirmek ise burada oluşacak diyaloglara bağlı.