S-400 tartışmaları

ABD Başkanı Donald Trump’ın görev süresinin bitmesine sayılı günler kala, Dışişleri Bakanı Mike Pompeo'nun tavsiyesiyle Türkiye’nin Rusya’dan S-400 füze savunma sistemi satın almasına ilişkin hazırlanan 12 maddelik yaptırım listesini içeren tedbir paketini imzaladığı iddia ediliyor. Temsilciler Meclisi’nden sonra ABD Senatosu da 84’e 13 oyla, içinde Türkiye’ye yönelik “ABD’nin Hasımları ile Yaptırım Yoluyla Mücadele Yasası” (CAATSA) kapsamındaki yaptırımları da içeren 740 milyar dolarlık Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasasını (NDAA) onaylamıştı. Türkiye’ye yönelik yaptırımları içeren bu tasarının önümüzdeki günlerde ülke ve dünya gündeminde geniş yer tutması ve olası ekonomik sonuçlarından ötürü kırılgan kur üzerinde baskı kurması bekleniyor.

• Ne olmuştu? İki NATO müttefiki uzun süredir Türkiye’nin Rusya’dan hava savunma sistemleri alması nedeniyle diplomatik sorun yaşıyor. İlişkilerde krizin çıkış noktası, 2017 yılının eylül ayında Türkiye'nin S-400'lerle ilgili Rusya'yla 2,5 milyar dolarlık teslim anlaşması imzalamasıydı. Temmuz 2019'da ise Moskova, Türkiye'ye ilk S-400 sevkiyatını başlatmıştı. ABD'nin çeşitli yaptırım tehditlerine rağmen Ankara, bu konuda taviz vermeyi kesin bir dille reddetmiş ve ek S-400 sistemlerini satın almaya yönelik müzakerelere devam etmişti. ABD, Rusya'dan S-400 füze savunma sistemleri alımı sonrası Türkiye'yi F-35 programından çıkardığını duyurmuştu.
   
• Yaptırımın ayrıntıları: Tasarı, Temsilciler Meclisi’nden sonra Senato'dan da aynı çoğunlukla geçtiği için Trump'ın vetosu geçersiz kılınabilecek. Düzenlemeye göre Başkan'ın CAATSA'da yer alan 12 yaptırımdan en az beşini seçmesi gerekirken yaptırımların "ithal edilen malları" kapsamaması istendi. CAATSA kapsamında; yaptırım uygulanan kişi ve kurumlara ihracat-ithalat bankası desteğinin kesilmesi, ABD ve uluslararası mali kuruluşlarından kredi verilmemesi, mali kurumlara ABD Merkez Bankası’yla doğrudan alışveriş yapma izni verilmemesi, döviz üzerinden işlem yapılmasının yasaklanması gibi yaptırımlar yer alıyor.
   
• Öngörüler: Öte yandan ikisi ABD yetkilisi olmak üzere konuya yakın dört kaynağın Reuters'a verdiği bilgiye göre yaptırımlar Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayi Başkanlığı’na (SSB) ve SSB Başkanı İsmail Demir'e uygulanacak. Tasarıya göre yaptırım uygulanacak kişilerin ABD'deki banka hesapları ve mal varlıklarının dondurulması, ABD'ye girişine yasak getirilmesi ve ABD'deki banka ve kuruluşlarla iş yapmasının yasaklanması söz konusu olacak. NDAA, Türkiye'nin satın aldığı ancak S-400 sonrası programdan çıkarılmasıyla teslim edilmeyen altı adet F-35 uçağının ABD Hava Kuvvetleri tarafından kullanılmasına da onay veriyor.
   
• Yorumlar: Cumhurbaşkanı Erdoğan Azerbaycan dönüşü yaptığı açıklamada Türkiye'nin "NATO içindeki ilk beşin içinde olan" önemli bir ülke olduğunu belirterek "Gerek Sayın Trump döneminde gerek Sayın Obama döneminde her zaman iftiharla 'Türkiye gibi bir NATO ülkesine sahibiz' denilirken şu anda Amerika'nın kalkıp Türkiye'yi CAATSA diye bir olayla karşı karşıya getirmesi, bir defa NATO'daki çok önemli bir ortağına yapılan bir saygısızlıktır," dedi. Millî Savunma Bakanı Hulusi Akar da S-400'lerin "bir tercih değil, zorunluluk meselesi hâline geldiğini" belirterek bu durumun Türkiye için NATO'dan uzaklaşmak anlamına gelmediğini ifade etti. Reuters'a konuşan Türkiye’den üst düzey bir yetkili ise “Yaptırımlar sonuç vermez. Ters etki yapar. İlişkilere zarar verir. Türkiye bu sorunların diplomasi ve müzakere yoluyla çözümünden yanadır. Tek taraflı dayatmaları kabul etmeyiz,” ifadelerini kullandı.