Seçim yasası tartışmaları

Geçtiğimiz hafta hem Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan hem MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, yeni seçim yasası çalışmaları kapsamında hâlâ %10 olan seçim barajının %7 olarak netleştiğini açıkladı.

Ne olmuştu? 

2018 seçimleri sonrası AK Parti içinde %7 ve %5 seçim barajları farklı nedenlerden dolayı destekleniyordu. İttifaklar nedeniyle seçim barajının anlamı kalmadığı, tersine o dönemde barajı geçmesi için muhalif seçmeni HDP'ye yönelttiği, bu nedenle barajın %7’ye düşürülüp bu seçmenlerin asıl partilerine döndürülebileceği değerlendiriliyordu.

Öte yandan muhalefet bloğunu parçalayıp küçük partileri tek başına seçime girme ya da farklı ittifaklar oluşturmaya itme ihtimali değerlendirilerek barajın %5'e indirilebileceği ve “daraltılmış bölge” seçim sistemi oluşturulabileceği konuşuluyordu.

• Daraltılmış bölge sistemi: Bu sistem, illerin 5-7 milletvekili çıkaracak şekilde nüfusa göre düzenlenerek seçim çevrelerine ayrılmasından oluşuyor. Ülke genelinde barajı aşan partiler, oy oranlarına göre bölgelerde vekilleri paylaşıyor. Sistemin büyük partiler ve bölgesel olarak güçlü olan partiler için avantajlı olduğu biliniyor. Artısı; milletvekilleri adaylığı sürecinde genel merkez onayları yerine halkın görüşlerinin göz önünde bulundurulması ve böylece milletvekilleriyle seçmen arasındaki mesafenin kapanması.

Daraltılmış bölge seçim sisteminin tartışıldığı dönemde MHP'nin, barajın otomatik olarak yükselmesi nedeniyle ülke genelinde AK Parti ve CHP ile Doğu kesiminde HDP'nin daha fazla milletvekili çıkaracağı endişesiyle bu sisteme karşı çıktığı ve bunun yerine “ittifak içi barajı” savunduğu belirtildi.

• İttifak içi baraj: İttifak kuran partilere de belirli bir yüzdeyi aşmaları şartı getirilmesine ittifak içi baraj deniyor.

Tartışmalar sürerken AK Parti, mayıs ayında seçim barajı konusunda %5 ve %7 olmak üzere iki seçenekli öneriyi MHP'ye sundu. 

Yorumlar 

Barajın %7 olmasına karar verilmesinin ardından AK Parti ve MHP'nin “karşılıklı olarak ittifak içi baraj ve daraltılmış bölge taleplerinden vazgeçtiği” yorumu yapıldı. 

"%7 dahi olsa temsilde adalet ciddi boyutta zedeleniyor. Bu düşünce tam bir demokrasi ayıbıdır. Özellikle hem bu sistemi (Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi) savunup hem de barajı hâlâ savunmak çok derin bir çelişki." - CHP Hukuk ve Seçim İşlerinden Sorumlu Genel Başkan Yardımcısı Muharrem Erkek

"Baraj tartışmalarının kaynağı Türkiye’yi antidemokratik bir düzenlemeden kurtarmak değil. Bizce asıl amaç, oyları %7’lere düşen MHP’ye bir can simidi uzatmaktır. 'Bunun altına da düşer mi, değerlendiriyoruz' derken 'MHP’nin oyları bunun altına düşerse biz barajı bunun altına da çekeriz' demek istiyor." - HDP Seçim İşlerinden Sorumlu Eş Sözcü Batman Milletvekili Rüştü Tiryaki

"Başkanlıkla yönetilen hangi ülkede baraj var? Başkanlık sisteminde baraj olmamalı. Darbe anayasasının ürünü kanunlardan kurtulmak lazım." - BBP Genel Başkanı Mustafa Destici

Diğer değişiklikler 

Seçim yasasında yapılması planlanan değişiklikler barajla sınırlı değil; buna göre siyasi partilerin Hazine yardımından yararlanabilmeleri için %3 oy alma zorunlulukları devam edecek. Ayrıca siyasi partiler seçimlerde en az 20 milletvekili çıkarmaları hâlinde yine grup kurabilecekler; ancak seçimden sonra, seçildikleri partiden ayrılarak başka bir partiye geçmeleri hâlinde, 20 sandalyeye ulaşılsa bile bu partiler grup kurmuş sayılmayacak ve seçime girme yeterliliğini sağlamış olmayacak. 

• Bir adım geriden: 2018 seçimlerinde İYİ Parti'nin seçime girmesini garantiye almak için CHP'den 15 milletvekilinin İYİ Parti’ye geçmesi o dönemde çok konuşulmuş; MHP lideri Bahçeli, "milletvekili transferinin önlenmesi" çağrısı yapmıştı. Alınan yeni karar; kimi yorumlara göre Bahçeli'nin çağrısının dikkate alındığını gösterdi.

Barajın etkisi 

Hâlâ %10 olan seçim barajı, 80 darbesi döneminde düzenlenen anayasayla hayata geçirildi. “Darbe yasası” olarak adlandırılan anayasada yer alan bu maddenin kaldırılması neredeyse her partinin vaatlerindendi; ancak hiçbir zaman gerçekleştirilmedi. Bir yandan darbe döneminde karar alınması nedeniyle tepki toplayan yasa; diğer yandan toplumun “çok sesli” kimliğinin meclise taşınamaması nedeniyle eleştiriliyor.

Öte yandan, Cumhur İttifakı'nda, özellikle büyükşehirlerdeki sol görüşlü seçmenin "HDP barajı geçmeli" düşüncesiyle oy verdiği ve bu nedenle %10'luk barajın HDP'ye fayda sağladığının, bu nedenle barajı %7'ye düşürülmesiyle TİP, EMEP gibi partilerin barajı geçmek için seçmenlerini harekete geçireceği ve bunun da HDP’nin oyunun düşebileceğinin değerlendirildiği belirtildi.

BirGün’e konuşan siyaset bilimci Fatih Yaşlı, hükümetin artık en büyük kozunun seçim sandığı olmadığının farkında olduğunu ve bu nedenle seçim sistemini kendi lehine olacak şekilde düzenlemeye çalıştığını söyledi. Hükümetin önce baro yasasını ardından seçim yasasını değiştirdiğini hatırlatan Yaşlı, sosyal medya yasasının da dâhil olacağının söylendiğini belirterek “Tüm bunları üst üste koyduğumuzda görmemiz gereken şey ise seçimlerin ne zaman yapılacağından ziyade, hangi koşullarda yapılacağının önemli olduğu.” diyor.