Sessiz ve gizli bir başkaldırı

Afganistan'da kadınlar ve kız çocukları, Taliban yönetiminin yasaklamalarına rağmen, eğitimlerine devam etmek için gizli okullara gidiyor. BBC Afgan Servisi'nden Sana Safi, bu okullardan birini ziyaret ettiği haberinde okulların kadınlar tarafından kurulduğunu ve çalışanların büyük kısmını kadınların oluşturduğunu aktarıyor.

Kadınlara hem yüz yüze hem de uzaktan eğitim verilen bu gizli okullara ilişkin Safi, "Afganistan’daki bu gizli mekanı; kadın ve kız çocuklarının ortaöğretim ve üniversite eğitimini yasaklayan Taliban yöneticilerine karşı bir meydan okuma olarak görüyorum" değerlendirmesinde bulunuyor. 

Afganistan'ın yönetimde olduğu 1990'lı yıllarda kendisinin de okula gitmesinin yasaklandığını, bu hisse aşina olduğunu anlatan Safi, "1990'ların ortalarından kalma kendi anılarımla kıyaslandığında keskin bir tezat var" diyor. Safi, kendi yaşadıklarını şöyle aktarıyor: 

Yaşadığım süre boyunca, Taliban yönetiminde okula gitmeye çalıştığım ilk günü asla unutmayacağım. 7 yaşındaydım. Kapıda bir kadınla karşılaşmıştım. Kız çocukları ve kadınların okula giremeyeceğini söylemişti.

Siyah bir önlük giymiştim. Annemin sarı nakışlarla işlediği kemer de üzerimdeydi. Üniformam için o kadar heyecanlıydım ki, kadının bana içeri alınmadığımı söylediğinde büyük bir hayal kırıklığı yaşamıştım.

Ancak ebeveynlerim yasağı umursamadılar ve gizli bir okul aramaya başladılar. Evlerini birkaç sınıflık bir okula dönüştürmüş bir çift buldular. Her sabah annem beni sebze pazarına götürürdü, sonra arkadan kaybolur ve kerpiçten yapılmış gizli okula girerdik.

Ancak çiftin çabaları ne yazık ki kısa ömürlüydü.

Taliban okuldan haberdar olduğu anda bir baskın düzenledi. Öğretmenlerim 15 gün boyunca hapse atıldı. Hapisten çıktıklarında Afganistan’dan da kaçtılar.

Şu anda durum ne? 

Taliban yönetimi, kız çocuklarının ilkokul eğitimlerini tamamlamalarına izin veriyor; ancak ortaokul, lise ve üniversite eğitimi almaları yasak. 

Ağustos 2021'de yönetimi ele geçiren Taliban, önce lise ardından orta okul eğitimlerini kız çocuklarına yasaklamış, Aralık 2022'de ise kadınların üniversiteye gitmelerini "ikinci bir bildiriye" kadar yasakladığını bildirmişti. 

Ülkede kadınlar, yalnızca eğitimde değil; neredeyse her alanda yasaklara maruz kalıyor.

Afganistan'da kadınların parklarda ve bahçelerde gezmeleri yasak. 

Ayrıca yönetim, "bir tavsiye" olarak kadınlara örtünmelerini söylüyor. Taliban'ın getirdiği "örtünme tavsiyesi" gözleri dışında yüzünün tamamının ve tüm bedenini kapatılmasını kapsıyor. Kadınların kıyafetleri de eşleri veya yakın akrabaları tarafından kontrol ediliyor. 

Bununla birlikte kadınların, seyahatlere de tek başına gitmeleri yasak; Taliban'a göre yurt içi veya yurt dışı seyahatlerinde kadınların yanında bir erkek refakatçi bulunması gerekiyor. Kadınların araç sürmesi de yasaklandı. 

Memur, hemşire, gazeteci, sporcu birçok kadın, mesleğini yerine getiremiyor; çünkü Taliban geçtiğimiz iki yılda birçok meslek grubunda kadınların çalışmasını yasakladı. 

Ayrıca Taliban, geçtiğimiz aylarda kadınların gittiği güzellik merkezlerini de kapattı.

Bir umut…

Tam iki yıldır, Taliban yönetiminin altında yaşayan Afganistan'daki kadınlar, eğitimlerini bırakmamak için sessiz bir mücadele sürdürüyor. 

Afganistan’da Eğitim Bakanlığı danışmanı Molvi Abdulcabbar ve üniversite yöneticileri, Taliban lideri Heybetullah Ahunzade'nin yasağı kaldırması halinde üniversitelerin kız öğrencileri tekrar kabul etmek için hazır olduğunu bildirdi.

The Associated Press’in sorularını yanıtlayan Abdulcabbar, kız öğrencilerin eğitime başlaması konusundaysa şu anda bir tarih vermenin mümkün olmadığını belirtti.

• Bir adım geriden: Taliban öncesi Afganistan'da 24 şehirdeki 140 özel üniversitede 200 bin civarında öğrenci eğitim görürken, bu öğrencilerden 60 ila 70 binini kadınlar oluşturuyordu.

Kadınların üniversite eğitimlerine yeniden ne zaman başlayacağı bilinmese de sessiz başkaldırı ülkenin birçok bölgesinde sürüyor. BBC'den Sana Safi'nin haberinde görüştüğü öğrencilerden biri şunları söylüyor:

"Direnmeye devam edeceğiz. Belki bir gün tünelin sonunda ışık olacak."