Sorular soran bir edebiyat: Ferit Edgü'nün ardından

Yazı: Miyase Bülbül

“Hiçbir zaman susmayacak mıyım? Hiçbir zaman susmamı sürdüremeyecek miyim?” diye sorarak başlar Ferit Edgü ve bu sorunun peşine düşer. 

Edgü’nün edebiyatı, yazma eylemi üzerine sorular soran ve okurla birlikte bu soruları yanıtlamaya çalışan bir yazındır. Susmanın imkansızlığıyla, konuşmak ile anlatmak arasındaki gerilimle sıkça karşılaşırız orada. Edgü için susmanın imkansızlığı dediği nokta ona zevk veren, haz duyduğu ya da sıkıntısını azalttığı, onsuz yapamadığı yazma eylemidir. Kendini bulmak için yazdığını söyler. Yazarın, okurun kendisini bulmasına yardımcı olurken aynı zamanda kendisini de bulacağını... 

Ders Notları eserinde ve “Elimden geldiğince ulaşabildiğim insanlara başkalaşmış varlıkların ötesine geçmeleri için olanaklar sunmak istiyorum” der. Edgü için kendini bulmaya yardım eden, susmasını imkansız kılan yazma eylemi diğer bir yönden de direnmek anlamını taşımaktadır. 

“Yalnız yazarak devam edebilmek. Yazmak, bu soğuk cehennemde direnmek demek.” 

Direnmek için yazar Hakkâri’de Bir Mevsim'i. Yaşamın güç koşullarına, anlamsızlığına, saçmalığa, her tür baskıya ölüme, ölüm gerçekliğine çıldırmaya yazarak direnirken bu dirence okuru da ortak eder.  

Devam'da ve birçok öyküsünde; yazmaya, sessizliğini bozmaya dair sorularını, bu sorular etrafında zihninde yürüttüğü hesaplaşmayı, kağıt üstüne döktüğü yanıtları birbiriyle iç içe olarak okurla paylaştığını görürüz. 

“Bildiğim, ansıdığım şu: karlı bir dağ başında buldum bir gün kendimi. Bir kazazede miydim? Yoksa bir sürgün mü? Yoksa bir mahkum mu? Öyleyse neydi suçum?”  

Eserlerinde okurun kendini bir hesaplaşmanın içinde bulması, sorular ile yanıtlar arasında yaşadığı gelgit bu yüzdendir. Kim bilir belki de kendini "ötekinin ötekisi" diye adlandıran Ferit Edgü’nün bu kadar sevilip benimsenmesinin altında yatan sır da yazarla okur arasındaki bu döngüsel paylaşımdır.  

Öykülerinde, varoluş ve bireyselleşme açısından çağrı ve uyanış merkezli oluşturduğu söylem, kimi zaman vicdanın seslenişi şeklinde, bireyi kendi olmaya çağırırken kimi zaman da bireylerin kendi olmak adına giriştikleri mücadelenin anlatımına dönüşür. Bu açıdan anlatılarında, bireylerin varoluş durumlarını sorgulayan Edgü, gündelik yaşamda varoluşsal seçimlerini yapmayan ve sorumluluğunu üstlenmeyen kapalı konumdaki varlıklar ile açık varlık konumundaki bireylerin yaşamın karşısındaki durumlarını, kendi olmak ve uyanış çerçevesinde ele alarak yansıtır. 

Edgü, gerek öykülerinde gerek romanlarında gösterişten uzak bir dil oluşturmuş, okurlara öğüt vermemiş; anlatmak istediğini sade, kısa ve öz bir şekilde anlatmıştır. Günlük yaşamın sıradan olaylarını bir kesit halinde sunmuş, klasik, modern ve postmodern ögeleri bir arada kullanmıştır. Onu okura sevdiren şiirsi yalın dilidir. Edgü düşün içindeki gerçekle gerçeğin içindeki düşün peşine düşmüştür.

“Bir tek başarı tanıyorum
Kişinin yaşamını başarması 
Bu şu demek
'Başka türlü olabilirdi' diye
Bir düşüncenin aklın ucundan 
Geçmemesi…"

Ferit Edgü’nün yaşamı başka türlü olamazdı. İyi ki de olmadı.