Strazburg'da rapor trafiği

Avrupa Birliği için 19 Ekim kısa vadedeki politikalarını belirleyeceği birçok belgenin yayımlandığı “yoğun” bir gün oldu. Adaylık süreci devam eden Türkiye, Sırbistan, Karadağ ve Kuzey Makedonya ile ilgili Haziran 2020 – Haziran 2021 dönemini kapsayan ülke raporları yayımlandı. Yine aynı dönem aralığı için adaylık başvurusunda bulunan Bosna Hersek ve Kosova’ya dair de raporlar açıklandı.

Ayrıca ülke raporlarının yanı sıra Birlik, “Avrupa Ekonomik Yönetişimi” (European Economic Governance) ve 2022 Çalışma Programı'nı da yayımladı. Tüm bu başlıklara baktığımızda, AB’nin iddialı bir küresel aktörlük hedefine emin adımlarla ilerlediğini söylemek mümkün görünüyor.

Ülke Raporları 

AB ile adaylık görüşmeleri yürüten ülkelerin bir yıllık dönem boyunca genel durumlarını özetleyen ülke raporları, 2016 yılına dek “İlerleme Raporu” adını alıyordu. Ülke Raporları'nın ismi değişse de içerik itibarıyla “ilerleme” sürecini temsil etmeye devam ediyor. Her biri 120 sayfayı aşan raporlar, AB’nin altı temel hedef başlığı / kümesi altında toplamda 31 konu başlığı altındaki gelişim sürecini inceliyor.

Türkiye Raporu: 2021 Türkiye Raporu'nun ana hatlarını Spektrum Kuş Bakışı’nda özetlemiştik. Genel itibarıyla; Türkiye’deki demokrasi eksikliği, yargının bağımsızlığını koruyamaması, OHAL şartlarının devamı, insan hakları ihlalleri, Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminin ve yargı reformunun eksikliklerine dikkat çekildi. Osman Kavala ve Selahattin Demirtaş’ın tutukluluklarına ilişkin ifadeler önemli bir kamuoyu yarattı.

• Boğaziçi Protestoları: Rapor da Boğaziçi protestolarına da değinilerek “İşkence ve kötü muameleye” ilişkin endişelerinde, LGBTi+ onur yürüyüşünde ve öğrenci protestolarında polisin orantısız güç kullandığı belirtildi.
• Başkanlık sistemi: Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi için getirilen “kamu yönetiminin siyasileşmesine yol açtı.” eleştirisi, Meclis’in işlevinin azaltılması, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin sosyo-ekonomik konularda kullanılması, İstanbul Sözleşmesi’nden çekilme sürecinde Meclis’in dâhil olmaması gibi örneklerle özetlendi.
• Dış politika: Raporda dış politika konusunda Türkiye’nin AB’nin kaygılarına yanıt vermemesi ve dış uyuşmazlıklara vurgu yapıldı. Türkiye’nin Doğu Akdeniz ve Libya’daki faaliyetleri göz önünde bulundurularak; Ortak Dış ve Güvenlik Politikası’na (CFSP) uyumunun %14 olduğu belirtildi. Dış İşleri Bakanlığı, AB’nin Doğu Akdeniz’de Rum -Yunan tezlerine yer vererek yanlı davrandığını ifade etti. CHP İstanbul Milletvekili ve AB Uyum Komisyonu Başkanvekili Ünal Çeviköz “bazı birlik üyesi ülkelerin tek taraflı ithamlarının” kabul edilemez olduğunu belirtti.
• Yolsuzlukla mücadele: Raporun önemli noktalarından biri olan yolsuzlukla mücadele konusunda Türkiye’nin uluslararası yükümlülüklere uygun bir şekilde yolsuzlukla mücadele kurumları oluşturmadığı belirtildi. Raporun yayımlanmasından iki gün sonra, 21 Ekim’de OECD’ye bağlı Mali Eylem Görev Gücü (FATF), kara paranın aklanması ve terörizmin finansmanını engellemede eksikleri olduğu için Türkiye’yi gri listeye aldığını duyurdu.
• Sağlık Sektörü: Türkiye’de ilaç ve tıbbi cihazlar, 11'inci Kalkınma Planı Çerçevesi’nde yerelleşme politikasına tabi tutuluyor. Raporda bu soruna dikkat çekilerek, “AB’nin Dünya Ticaret Örgütü ile de tartışma hâlinde olduğu Türkiye’deki yerelleşme politikası, pandemi döneminde de devam etti. İthalat gözetimi, gümrük kontrolleri gibi tarife dışı engeller, ticaret akışlarını engellemeye devam etti.” denildi.
  • Bilgi notu: Sağlık alanındaki yerelleşme politikalarının bir sorunu da ilaçların fiyatlandırma mekanizmasında referans olarak belirlenmiş Avro kuru kullanılması. Bu yıl Türkiye Tıbbi Cihaz Kurumu'nun duyurduğu referans Avro kuru 4,5786 TL. TL – Avro paritesinin durumu düşünüldüğünde, Türkiye’nin ilaç tedarik sıkıntısı yaşayabileceği ön görülebilir.

Arnavutluk Raporu: Arnavutluk raporda somut ve sürdürülebilir gelişmeler gösterdiği için takdir edildi. Basın özgürlüğü, konusunda yoğun eleştiri alsa da adalet sistemi, yolsuzlukla mücadele ve kamu yönetimi reformlarını devam ettirmesi konusunda teşvik edildi.

Sırbistan Raporu: Sırbistan dış politikada AB dış politikasıyla çelişen tutumlar sergilemesine rağmen, CDSP uyumunda “orta düzeyde hazırlıklı” olarak adlandırıldı. 2020 boyunca ülkenin AB ve Konsey kararlarına uyumu %56 oranındaydı. 

Diğer ülkeler: Arnavutluk ve Kosova kararlara tamamen uyum sağlarken, Kuzey Makedonya %96, Bosna Hersek %70 oranında uyum gösterdi.

Yorum

Raporların ardından Avrupa Birliği'nin Genişlemeden Sorumlu Üyesi Oliver Varhelyi, “AB, Batı Balkanlar olmadan tamamlanmış sayılmaz" diyerek, 6 Balkan ülkesiyle yürütülen müzakerelerin güçlendirilmesi gerektiğini söyledi.

2022 Çalışma Programı

Avrupa Birliği'nin 2022 Çalışma Programı, “Avrupa’yı birlikte daha güçlü hâle getirmek” amacını taşıyor. Bu kapsamda 6 ana başlıkta 42 politika girişimi belirlenmiş durumda. Başlıklar şu şekilde: 

1. Avrupa Yeşil Mutabakatı,
2. Dijital Çağa Avrupa Uyumu, 
3. İnsanlara (refaha) Uygun İşleyen Ekonomi, 
4. Dünya’da (Uluslararası Arenada) Daha Güçlü Avrupa, 
5. Avrupa Yaşam Biçiminin Teşvik Edilmesi (Birlik içinde), 
6. Avrupa Demokrasisinin İlerletilmesi için Yeni Hamleler.

Birliğin çalışma programı, Konsey ve Parlamento'yla yapmayı planladığı iş birliklerini gösteriyor ve resmî görevleri ayrı tutuyor. 

Avrupa Ekonomik Yönetişimi

Ekonomik Yönetişim belgesinde, Covid-19 ‘un ekonomiye etkisinden ve pandemi paketinin yarattığı fırsatlar ve tehditlerden bahsedildi. 2022’nin ilk çeyreğinde, üye ülkelerin Maliye Politikası’na rehberlik edecek adımların atılacağı duyuruldu.