(Görsel: Vikipedi)Avrupa Birliği (AB) Komisyonu’nun aday ülkeler Türkiye, Sırbistan, Karadağ, Kuzey Makedonya&nbsp;ve adaylık başvurusunda bulunan Bosna Hersek&nbsp;ve Kosova'ya ilişkin son değerlendirmelerin yer aldığı 2021 Genişleme Paketi&nbsp;geçtiğimiz hafta duyuruldu. Haziran 2020 – Haziran 2021 arasına yönelik Türkiye hakkındaki <a fr-original-style="" href="https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/qanda_21_5282" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">raporda</a>, “pandeminin ekonomik etkilerine karşı alınan önlemler sonucunda Türkiye'nin ekonomik krizden hızlı bir şekilde çıktığı” belirtilirken, “ekonominin işleyişi ile ilgili ciddi endişelerin devam ettiği” de kaydedildi. Türkiye hakkında demokrasi, temel haklar, yargı gibi konularda önceki yıllarda açıklanan raporlarda yer verilen eleştiriler tekrarlandı. Göç politikası, ekonomi, iklim gibi başlıklarda ise olumlu ifadelere yer verildi. Raporda dikkat çeken başlıklar aşağıdaki gibidir:Başkanlık Sistemi<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Türkiye'nin demokratik kurumlarının işleyişinde ciddi eksiklikler olduğu, raporlama döneminde demokratik gerilemenin devam ettiği,</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Mevcut Başkanlık sisteminin yapısal eksikliklerinin sürdüğü, bu nedenle yasama, yürütme yargı organları arasında güçler ayrılığı ilkesinin uygulanamadığı,</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Başkanlık sistemi ile güvenlik kuvvetlerinin gücünün arttığı, güvenlik güçlerinin sivil halk üzerindeki kontrolünü daha da pekiştirmek için adımlar atıldığı,</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kamu yönetimi reformu alanında raporlama döneminde ilerleme kaydedilmediği, bu süreçten sorumlu lider bir kurum bulunmadığı,</li></ul>Dış Politika<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Türkiye’nin giderek daha iddialı olan dış politikası (özellikle Kafkasya, Suriye ve Irak'taki askeri harekâta verdiği destek) nedeniyle AB öncelikleriyle çelişmeye devam ettiği,</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kasım 2020'de Avrupa Konseyi’nin, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki yetkisiz sondaj faaliyetlerine yanıt olarak mevcut kısıtlayıcı önlemlerin süresini uzattığı,</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Türkiye’nin, Maraş şehrinin statüsünü değiştirmeye yönelik eylemlerinin Avrupa Birliği tarafından kınandığı,</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Türkiye’nin, Kıbrıs ile doğrudan ulaşım bağlantılarına ilişkin kısıtlamalar da dâhil olmak üzere malların serbest dolaşımının önündeki tüm engellerin kaldırılmasını sağlayamadığı,</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Avrupa Birliği’nin Türk-Libya deniz yetki anlaşmasını (2019) üçüncü devletlerin egemenlik haklarının ihlali ve deniz hukuku düzenlemelerine uymamak olarak değerlendirdiği,</li></ul>Ekonomi<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ekonomik kriterlere ilişkin olarak, Türkiye ekonomisinin raporlama döneminde ilerleme kaydetmediği ve ekonominin işleyişiyle ilgili ciddi endişelerin devam ettiği,</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">İç talebi artırmak ve COVID-19 etkilerini yumuşatmak için büyük ve geniş kapsamlı bir dizi önlem yayınlandığı, ancak buna rağmen 2020'nin üçüncü çeyreğinde kriz öncesi seviyelere ulaşıldığı,</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Politik koordinasyondaki zayıflıkların, yetkililerin eylemlerinin güvenilirliğini ve etkinliğini zayıflattığı</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Para politikasının 2020 sonbaharında sıkılaştığı, ancak merkez bankası başkanının atanmasından sadece dört ay sonra Mart 2021'de aniden görevden alınması finansal piyasa istikrarsızlığını artırdığı,</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kayıt dışı sektörün kriz sırasında gerilediği, ancak yine de ekonominin büyük bir bölümünü oluşturduğu</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Türkiye'nin enerji kaynaklarının çeşitlendirilmesi ve yenilenebilir enerji sektörünün geliştirilmesi gerektiği,</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Devlet yardımının sağlanmasında uygulama, yaptırım ve şeffaflık konusunda uygun kuralların bulunmadığı,</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bankacılık sektörünün, kriz hafifletme önlemlerinden yararlanarak iyi bir sermayeye sahip olmaya devam ettiği,</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Türkiye'nin AB – Türkiye arasındaki Gümrük Birliği anlaşması kapsamındaki yükümlülüklerinden sapmaları olduğu,</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Salgının işgücü piyasası ve yoksulluk üzerinde olumsuz bir etkisi olduğu,</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Vergi oranlarında sık sık değişiklik yapmaktan kaçınan ve tüm AB Üye Ülkeleri ile vergi bilgisi alışverişini sağlayan net bir stratejiye ihtiyaç olduğu.</li></ul>İnsan Hakları ve İfade Özgürlüğü<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Olağanüstü halin Temmuz 2018'de sona ermesine rağmen olağanüstü hal sırasında getirilen önlemlerin çoğunun yürürlükte kalmaya devam ettiği,</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Hükümet yetkililerine verilen bazı olağanüstü yetkilerin demokrasi ve temel haklara zarar verdiği,</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">İktidar hükümetinin muhalefet partilerinin belediye başkanlarına yaptığı baskının (muhalif siyasetçilere yapılan idari ve adli soruşturmalar, kayyum atamaları, terörle bağlantılı suçlamalarla yapılan tutuklamalar gibi) demokrasiyi daha da zayıflattığı</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Güneydoğu’da güvenlik güçleri tarafından ciddi insan hakları ihlalleri yapıldığı,</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Getirilen yasaklar, orantısız müdahaleler ve aşırı güç kullanımı, göstericilere terörle bağlantılı faaliyet suçlamasıyla yöneltilen soruşturmalar nedeniyle ifade özgürlüğü konusunda ciddi bir gerileme yaşandığı,</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Cinsiyete dayalı şiddet, ayrımcılık, azınlıklara yönelik nefret söylemlerinin ciddi bir endişe konusu olduğu,</li></ul>Adalet Sistemi<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Yargı sisteminin özellikle 2016 yılından itibaren ciddi gerileme kaydettiği,</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Yargının bağımsızlığı konusunda tedbir alınmadığı,</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Türkiye’nin özellikle Selahattin Demirtaş ve Osman Kavala davalarında AİHM kararlarını uygulamayı reddetmesi, yargının uluslararası ve Avrupa standartlarına bağlılığına ilişkin endişeleri daha da artırdığı,</li></ul>Yolsuzluk, Kara Para Aklama ve Terörün Finansmanı ile Mücadele<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Yolsuzlukla mücadele konusunda ilerleme kaydedilmediği,</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Avrupa Konseyi Yolsuzluğa Karşı Devletler Grubu’nun (GRECO) tavsiyelerini uygulamadığı ve yolsuzluğun endişe konusu olmaya devam ettiği,</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Organize suçla mücadelede sınırlı ilerleme kaydedildiği, kara para aklama ve terörün finansmanı ile mücadeleyi düzenleyen yasal çerçevenin iyileştirilmesi gerektiği,</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Siber suçlar ve tanık korumasına ilişkin mevzuatın ise iyileştirilmesi için çaba gösterilmesi gerektiği,</li></ul>Göçmenler ve Mülteci Politikası&nbsp;<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Göç ve sığınma politikası konusunda sınırlı ilerleme kaydedildiği,</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Türkiye'nin göçmenleri ve mültecileri Yunanistan üzerinden Avrupa'ya giden kara yolunu kullanmaya aktif olarak teşvik ettiği,</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ekim 2017'de yürürlüğe girmesine rağmen AB-Türkiye geri kabul anlaşmasında yer alan üçüncü ülke vatandaşlarıyla ilgili hükümleri hala uygulamadığı,</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Türkiye’nin dünyadaki en büyük mülteci topluluğuna ev sahipliği yaptığı ve ihtiyaçlarını karşılamak için önemli çabalar göstermeye devam ettiği.</li></ul>Sonuç olarak; AB üyelik yükümlülüklerini üstlenme kabiliyeti hakkında, Türkiye'nin AB müktesebatına uyumunun çok sınırlı ve geçici bir temelde sürdürüldüğü belirtilmiştir. Pek çok başlıkta AB müktesebatına uyum için daha fazla çaba gösterilmesine ihtiyaç mevcuttur. Bu itibarla tüm başlıklarda, uygulamaların ve yürütme mantığının önemli ölçüde iyileştirilmesi gerekmektedir. Düzenleyici kurumların bağımsızlığının sağlanması ve idari kapasitenin geliştirilmesi, Türkiye'nin daha fazla ilerleme kaydetmesi için kilit öneme sahiptir.

Avrupa Birliği Komisyonu'nun aday ülkelere ilişkin değerlendirmelerin yer aldığı 2021 Genişleme Paketi duyuruldu.

AB genişleme raporu

Avrupa Birliği&nbsp;için 19 Ekim kısa vadedeki politikalarını belirleyeceği birçok belgenin yayımlandığı “yoğun” bir gün oldu. Adaylık süreci devam eden Türkiye, Sırbistan, Karadağ ve Kuzey Makedonya ile ilgili Haziran 2020 – Haziran 2021 dönemini kapsayan ülke raporları yayımlandı. Yine aynı dönem aralığı için adaylık başvurusunda bulunan Bosna Hersek ve Kosova’ya dair de raporlar açıklandı.Ayrıca ülke raporlarının yanı sıra Birlik, “Avrupa Ekonomik Yönetişimi” (<a fr-original-style="" href="https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_21_5321" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">European Economic Governance)</a> ve 2022 <a fr-original-style="" href="https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_21_5246" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Çalışma Programı</a>'nı da yayımladı. Tüm bu başlıklara baktığımızda, AB’nin iddialı bir küresel aktörlük hedefine emin adımlarla ilerlediğini söylemek mümkün görünüyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ülke Raporları&nbsp;</h2>AB ile adaylık görüşmeleri yürüten ülkelerin bir yıllık dönem boyunca genel durumlarını özetleyen ülke raporları, 2016 yılına dek “İlerleme Raporu”&nbsp;adını alıyordu. Ülke Raporları'nın ismi değişse de içerik itibarıyla “ilerleme” sürecini temsil etmeye devam ediyor. Her biri 120 sayfayı aşan raporlar, AB’nin altı temel hedef başlığı / kümesi altında toplamda 31 konu başlığı altındaki gelişim sürecini inceliyor.Türkiye Raporu:&nbsp;2021 Türkiye Raporu'nun&nbsp;ana hatlarını Spektrum Kuş Bakışı’nda <a fr-original-style="" href="https://apos.to/i/kus-bakisi-disislerinin-yogunlugu-burokratlar-tartismasi?utm_source=aposto" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">özetlemiştik.</a> Genel itibarıyla; Türkiye’deki demokrasi eksikliği, yargının bağımsızlığını koruyamaması, OHAL şartlarının devamı, insan hakları ihlalleri, Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminin ve yargı reformunun eksikliklerine dikkat çekildi. Osman Kavala ve Selahattin Demirtaş’ın tutukluluklarına ilişkin ifadeler önemli bir kamuoyu yarattı.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Boğaziçi Protestoları:&nbsp;Rapor da Boğaziçi protestolarına da değinilerek “İşkence ve kötü muameleye” ilişkin endişelerinde, LGBTi+ onur yürüyüşünde ve öğrenci protestolarında polisin orantısız güç kullandığı belirtildi.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Başkanlık sistemi: Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi için getirilen “kamu yönetiminin siyasileşmesine yol açtı.” eleştirisi, Meclis’in işlevinin azaltılması, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin sosyo-ekonomik konularda kullanılması, İstanbul Sözleşmesi’nden çekilme sürecinde Meclis’in dâhil olmaması gibi örneklerle özetlendi.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Dış politika: Raporda dış politika konusunda Türkiye’nin AB’nin kaygılarına yanıt vermemesi ve dış uyuşmazlıklara vurgu yapıldı. Türkiye’nin Doğu Akdeniz ve Libya’daki faaliyetleri göz önünde bulundurularak; Ortak Dış ve Güvenlik Politikası’na (CFSP) uyumunun %14&nbsp;olduğu belirtildi. Dış İşleri Bakanlığı, AB’nin Doğu Akdeniz’de Rum -Yunan tezlerine yer vererek yanlı davrandığını ifade etti. CHP İstanbul Milletvekili ve AB Uyum Komisyonu Başkanvekili Ünal Çeviköz “bazı birlik üyesi ülkelerin tek taraflı ithamlarının” kabul edilemez olduğunu belirtti.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Yolsuzlukla mücadele: Raporun önemli noktalarından biri olan yolsuzlukla mücadele konusunda Türkiye’nin uluslararası yükümlülüklere uygun bir şekilde yolsuzlukla mücadele kurumları oluşturmadığı belirtildi. Raporun yayımlanmasından iki gün sonra, 21 Ekim’de OECD’ye bağlı Mali Eylem Görev Gücü (FATF), kara paranın aklanması ve terörizmin finansmanını engellemede eksikleri olduğu için Türkiye’yi gri listeye aldığını duyurdu.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Sağlık Sektörü: Türkiye’de ilaç ve tıbbi cihazlar, 11'inci Kalkınma Planı Çerçevesi’nde yerelleşme politikasına tabi tutuluyor. Raporda bu soruna dikkat çekilerek, “AB’nin Dünya Ticaret Örgütü ile de tartışma hâlinde olduğu Türkiye’deki yerelleşme politikası, pandemi döneminde de devam etti. İthalat gözetimi, gümrük kontrolleri gibi tarife dışı engeller, ticaret akışlarını engellemeye devam etti.”&nbsp;denildi.<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 0px; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bilgi notu: Sağlık alanındaki yerelleşme politikalarının bir sorunu da ilaçların fiyatlandırma mekanizmasında referans olarak belirlenmiş Avro kuru kullanılması. Bu yıl Türkiye Tıbbi Cihaz Kurumu'nun duyurduğu referans Avro kuru 4,5786 TL. TL – Avro paritesinin durumu düşünüldüğünde, Türkiye’nin ilaç tedarik sıkıntısı yaşayabileceği ön görülebilir.</li></ul></li></ul><a fr-original-style="" href="https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-58981944" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Arnavutluk Raporu:</a>&nbsp;Arnavutluk raporda somut ve sürdürülebilir&nbsp;gelişmeler gösterdiği için takdir edildi. Basın özgürlüğü, konusunda yoğun eleştiri alsa da adalet sistemi, yolsuzlukla mücadele ve kamu yönetimi reformlarını devam ettirmesi konusunda teşvik edildi.Sırbistan Raporu:&nbsp;Sırbistan dış politikada AB dış politikasıyla çelişen tutumlar sergilemesine rağmen, CDSP uyumunda “orta düzeyde hazırlıklı” olarak adlandırıldı. 2020 boyunca ülkenin AB ve Konsey kararlarına uyumu %56 oranındaydı.&nbsp;Diğer ülkeler:&nbsp;Arnavutluk ve Kosova kararlara tamamen uyum sağlarken, Kuzey Makedonya %96,&nbsp;Bosna Hersek %70 oranında uyum <a fr-original-style="" href="https://www.euractiv.com/section/enlargement/news/eu-candidate-serbia-misaligned-with-eu-foreign-policy-commission-says/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">gösterdi.</a><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Yorum</h2>Raporların ardından Avrupa Birliği'nin Genişlemeden Sorumlu Üyesi Oliver Varhelyi, “AB, Batı Balkanlar olmadan tamamlanmış sayılmaz" diyerek, 6 Balkan ülkesiyle yürütülen müzakerelerin güçlendirilmesi gerektiğini söyledi.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">2022 Çalışma Programı</h2>Avrupa Birliği'nin 2022 Çalışma Programı, “Avrupa’yı birlikte daha güçlü hâle getirmek”&nbsp;amacını taşıyor. Bu kapsamda 6 ana başlıkta 42 politika girişimi belirlenmiş durumda. Başlıklar şu şekilde:&nbsp;<ol fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Avrupa Yeşil Mutabakatı,</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Dijital Çağa Avrupa Uyumu,&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">İnsanlara (refaha) Uygun İşleyen Ekonomi,&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Dünya’da (Uluslararası Arenada) Daha Güçlü Avrupa,&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Avrupa Yaşam Biçiminin Teşvik Edilmesi (Birlik içinde),&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Avrupa Demokrasisinin İlerletilmesi için Yeni Hamleler.</li></ol>Birliğin çalışma programı, Konsey ve Parlamento'yla yapmayı planladığı iş birliklerini gösteriyor ve resmî görevleri ayrı tutuyor.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Avrupa Ekonomik Yönetişimi</h2>Ekonomik Yönetişim belgesinde, Covid-19 ‘un ekonomiye etkisinden ve pandemi paketinin yarattığı fırsatlar ve tehditlerden bahsedildi. 2022’nin ilk çeyreğinde, üye ülkelerin Maliye Politikası’na rehberlik edecek adımların atılacağı duyuruldu.

Başkanlık sistemi ile ilgili hikayeler