Sürdürülebilir mimarinin en eğlenceli hâli: Cargo-tecture

Dünya tüm kaynaklarını hızla tüketen bir türün istilası altında. Bilimin “Homo Sapiens” olarak adlandırdığı bu türün yıkımını durdurmak imkânsız görünse de bu yıkımı yavaşlatmak mümkün. Bu bilince sahip olunduğunda ortaya çıkan harika sonuçlardan biri ise tasarım ile harmanlanıp, endüstriyel özlerinin tam aksi sıcacık atmosferler hâline gelen konteyner yapılar. 

Deniz ticaretinde kullanılan nakliye konteynerlerinin belli bir miladı var. Bunu dolduranlar, atık hâline geliyor. Bir kısmı ise tek kullanımlık. Bunda ülkeler arası ticari dengesizliklerin etkisi büyük. Her yıl milyonlarcası üretilen konteynerleri ayrıldığı limana geri göndermek yenisini almaktan çok daha pahalıya patlıyor. İşte burada yaratıcı zihinler devreye giriyor ve limanlarda biriken hurdalık konteynerler; restorandan eve, alışveriş merkezinden otele çeşitli yaşam alanlarına dönüşüyor. 

• Örnekler: Londra’nın Camden Town bölgesine açılan çevre dostu Buck Street Market; konteynerde hizmet veren ilk fine-dining restoranı Wildflower; “Cargo-tecture” ile tanışma sebebim, Brezilya’da kaldığım Tetris Hostel; Edinburgh’da sergi alanı olarak kullanılması planlanan, henüz tasarım sürecindeki yapı; Veranda Pera ekibinin yeni mekânı Panayır Alaçatı bunlardan yalnızca birkaçı. 
   
• Artılar ve eksiler: Benzer bir yapı inşa etmek için kullanılacak inşaat malzemeleri düşünüldüğünde, konteyner yapılar ortalama %30 oranında bir maliyet tasarrufu sağlıyor. Okyanus dalgalarında uzun yollar aşmak üzere tasarlanan çelik konteynerler dış faktörlere de dayanıklı oluyor. Öte yandan konteynerler ev sahiplerine içini tasarlayabilecekleri hazır bir form sunuyor; bu durum da inşa için gereken zamanı azaltıyor. Fakat dikkat edilmesi gereken bazı hususlar da var. Bu yapı tercihinin çevre dostu ve sürdürülebilir özelliklerini korumak için kullanılmış ve hurdaya çıkmış konteynerler tercih etmek oldukça önemli. Sürdürülebilirlik konusundaki bir diğer husus da "Nasıl ısınacak?" sorusu. Isıtma ve soğutma için harcanan enerjinin ölçülü olabilmesi için ısı yalıtımına da yatırım yapmak gerekiyor. Diğer yandan insanlar için bir yaşam alanı olarak tasarlanmadıklarından ve farklı malzemelerin taşınmasında kullanıldıklarından konteynerler, kurşun bazlı boyalar ya da arsenik gibi kimyasallar içerme riski taşıyor.
   
• Şu sıralar sıkça duyuyoruz ama, nedir bu sürdürülebilirlik? Birleşmiş Milletler Brundtland Komisyonu, “Bugünün gereksinimlerini, gelecek nesillerin gereksinimlerini karşılama yeteneğinden ödün vermeden karşılamak”; geçtiğimiz haftalarda Şanghay’da açılan konteyner Starbucks’ın tasarımcısı Kengo Kuma ise “mimarinin doğaya ve kültüre saygılı, onlarla bütünleşmiş olması” şeklinde tanımlıyor.

• Tanıdık bir isim: Mimariye ilgisi sınırlı olanların dahi kulağına tanıdık gelen isim Kengo Kuma, Odunpazarı Modern Müze’nin (OMM) mimarı. Mimarlıkta sürdürülebilirliğin önemli bir temsilcisi. Tasarımlarının odağında, Antik Roma’nın “genius loci” kavramı var. Mekânın, kokusu, renkleri, insanı ve yaşanmışlıklarıyla zihnimizde canlandığı bütüncül hâlini, en yalın anlatımla “mekânın ruhu”nu ifade ediyor bu kavram. Geçmişte kereste ticareti merkezi olan Odunpazarı’nın tarihî dokusunu günümüzle harmanlayan Kuma, ahşap bir modern sanat müzesi yaratıyor. OMM’nin geçtiğimiz salı çevrim içi yayımlanan 18'inci Museums + Heritage Awards kapsamında Yılın Uluslararası Projesi ödülünü kazandığını da belirtelim.
   
• Birkaç adım ileri, hatta çok daha ilerisi: Şimdilerde çoğumuz kendini “Dünya’nın sonuna doğmuş” hissetse de bu gezegende yaşam devam edecek. Konteyner yapılar alışılageldik yaşantımızın “genius loci”sine ne kadar uygun bilinmez ama Dünyamızın böyle akılcı ve yaratıcı fikirlere ihtiyacı olduğu kesin.