Suspus kanunu

Ferai Tınç

Sansür yasası, önceki gece Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Daha doğrusu 1 Nisan 2023'ten itibaren yürürlüğe girecek bazı maddeler dışında, düşünce ve ifade özgürlüğünü doğrudan ihlal anlamına gelen ve iktidarın hoşuna gitmeyeceği ifadelerin sahiplerine hapis cezası getiren 29. madde hemen yürürlüğe girdi.

Her ne kadar ABD Büyükelçiliği müsteşarına danışılarak hazırlandığı söylense de gerek gelen açıklamalar, gerek tepkiler ve gerçekler "Türkiye’nin dünyaya örnek bir yasa çıkardığı" iddiasını yalanlıyor.

Dezenformasyon yasası, iktidarın dezenformasyonuyla gözlerini dünyaya açtı. 

ABD, kendilerinde benzer bir yasa olmadığını söyledi.

Birleşmiş Milletler yasayı kınadı. İnsan Hakları Yüksek Komiserliği Sözcüsü Marta Hurtado, "Uluslararası insan hakları hukukuna göre ifade özgürlüğü sadece doğru bilgi ile sınırlı değildir, her türlü bilgi ve görüşü içerir." dedi.

BM Sözcüsü, Türkiye’deki yasanın Siyasal ve Kişisel Haklar Uluslararası Sözleşmesi'nde, "Halkın bilgi edinme hakkı maddesine aykırı olduğunu" da vurguladı.

Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi yasayı kınadı. Uluslararası basın özgürlüğü örgütleri ortak açıklama ile yasaya, özellikle de basın özgürlüğünü açıkça ihlal eden 29. madde gerekçesiyle karşı çıktı.

Türkiye'de bağımsız gazeteciler ve örgütleri, muhalefet partileri de yasanın sadece gazetecileri değil, tüm toplumu hedef aldığını dile getirdi.

Bilgiye ulaşımı kolaylaştırmak

Özgürlük ve insan hakları savunucusu sivil toplum örgütü Freedom House, dünyadaki özgürlüklerle ilgili her yıl raporlar yayımlıyor. İnternet özgürlüğüne ilişkin yayımladığı 2022 raporunda örgüt şöyle diyor:

"Dezenformasyon ve propaganda ile mücadele kamuoyunun güvenilir bilgi ve sahadan verilen haberlere ulaşımı ile mümkündür. Demokrasiler, bağımsız online medyayı, kendi ülkelerinde ve ülke dışında mali destek, yaratıcı mali modeller, teknolojik destek ve profesyonel gelişim desteği ile geliştirme gayretlerini artırmalıdırlar."

Toplumun yalan haberlere maruz kalmasını önlemek için, hapis cezalarına gerek yok.

Yapılması gereken tek şey medyanın, dolayısıyla toplumun doğru habere ulaşması için şeffaf bir iletişim sistemi kurmaktır.

Türkçesi "suspus yasası"

Susturma yasasına "dezenformasyon" adını vererek, gerçekleri açıklayanlar, iktidarı eleştirenler "ucu dışarıda, yabancı isimli bir iş çeviriyor" algısı yaratmaya çalışıyor.

Bu da yetmezmiş gibi İletişim Başkanlığı, her hafta "dezenformasyon" raporları yayımlamaya başladı.  

Savcılara adres gösteriyorlar.

İfade, düşünce ve basın özgürlüklerinin kısıtlandığı ortamlar sadece gazetecileri ve aktivistleri etkilemiyor. Özel sektör, girişimciler, bilim, akademi, sağlık tüm sektörler de bu zehirli ortamdan nasiplerini alıyor.

İran'da yasaklar ters tepti

İran'da, kadınların isyanıyla başlayan gösteriler rejimin çok sert tepkisiyle karşılaştı.

Daha önceki gösterilerde olduğu gibi yine internet kısıtlandı bu sefer WhatsApp ve Instagram'a da erişim yasaklandı.

Ama isyan sönmedi.

Gösteriler büyüyerek devam ediyor.

Instagram yasaklarının ekonomik sonuçları da oldu. 450'den fazla online ticari işletmenin kapandığı, çok sayıda işçinin işten çıkarıldığı, aileleriyle birlikte 4 milyon insanın ekonomik sıkıntıyla karşı karşıya kaldığı haberleri geliyor.

Birçok bölgede kadınların isyanına işçiler, esnaf ve tüccar da katılıyor artık. 

Resmî açıklamalara göre, 240 kişi yaşamını yitirdi İran'da.

Ama yapamıyorlar, halkın sesini bastıramıyorlar.

Tarihin hiçbir döneminde baskıyla, zulümle, hapisle, zorbalıkla gerçekler örtbas edilemedi.

Gerçeklerden korkanlar kaybettiler, karanlık köşelerinden iş çevirmeye kalkanlar er ya da geç ayıplarıyla baş başa kaldılar.

Çünkü gerçekler özgürdür, "sus" dendiğinde susmaz.