Tayvan Körfezi'nde gergin saatler

ABD Temsilciler Meclisi Başkanı Nancy Pelosi’nin, Hint-Pasifik ziyaretleri kapsamında Tayvan’a gideceğini açıklaması ABD - Çin - Tayvan ilişkilerinde büyük bir gerilime neden oldu. Çin yetkililerinin, bu ziyaretin büyük sonuçları olacağı yönündeki tehditlerine rağmen Pelosi’nin uçağı dün akşam saatlerinde Tayvan’ın başkenti Taipei’ye indi. Burada resmî törenle karşılanan Pelosi, "Bu ziyaret, ABD’nin Tayvan’ın demokrasisine olan sarsılmaz desteğinin göstergesidir." diyerek Çin makamlardan gelen tehditlere karşı net bir tavır gösterdi. Çin Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamadaysa “Ülke egemenliğini ve toprak bütünlüğünü korumak için gerekli tüm önlemleri alacağız, bu ziyaretin sonuçları ABD ve Taipei'nin sorumluluğunda olacak." denildi.

Krize giden süreç

Çin Halk Cumhuriyeti’nin 1980’li yıllardan beri devam eden hızlı ekonomik ve askerî yükselişi, başta ABD olmak üzere birçok ülke tarafından tehdit olarak görülüyor, Çin’in ekonomik ve askerî gücünü çevreleme politikaları hayata geçiriliyor. Soğuk Savaş’ın bitmesinin ardından dünyanın ekonomik ve askerî olarak tek süper gücü konumuna gelen ABD, Çin’in başta Pasifik ve Ortadoğu’daki artan askerî ve politik gücünü ulusal çıkarlarına karşı bir tehdit ve uluslararası arenadaki rolüne sistematik bir rakip olarak görüyor. Çin Halk Cumhuriyeti, Asya-Pasifik bölgesini kendi nüfuz alanı olarak görüyor ve ABD’nin buradaki askerî gücünü zayıflatmayı amaçlıyor.

2001 yılında Dünya Ticaret Örgütü'ne katılmasının ardından ticaret hacmini astronomik boyutlara ulaştıran Çin, bugün başta ABD olmak üzere dünyadaki birçok ülkenin birinci ticaret partneri konumunda bulunuyor. Kuşak ve Yol Girişimi gibi iddialı projeler, yükselen bir süper güç olan Çin’in jeoekonomik çıkarlarını hayata geçirme noktasında büyük önem taşıyor. 

Öte yandan, batılı ülkelerin ekonomik çıkarlarına da tehdit oluşturmakla suçlanıyor. Bugün yaşanan krizin temel nedeniyse ekonomik olmaktan çok ideolojik kökenlere sahip. 2. Dünya Savaşı’nın ardından Mao Zedong önderliğindeki komünistler ve Çan Kay Şek liderliğindeki milliyetçiler arasında yaşanan iç savaştan komünistler galip çıkınca Çan Kay Şey ve beraberindeki milliyetçiler, anakarayı terk ederek Tayvan’a kaçtılar. Çin Halk Cumhuriyeti’nin 1949 yılında Mao Zedong liderliğinde kurulmasının ardından Çin halkının gerçek temsilcisinin Tayvan mı yoksa Çin Halk Cumhuriyeti mi olduğu sorusu, iki ülke arasındaki sorunların çıkış noktasını oluşturuyor. ABD Başkanı Richard Nixon'ın 1972 yılında Çin Halk Cumhuriyeti'ne resmî ziyaret gerçekleştirmesine kadarki süreçte Tayvan, birçok ülke tarafından Çin halkının resmî temsilcisi olarak tanınıyordu. Ancak hem Nixon'ın ziyareti hem de Çin'in uluslararası sisteme eklemlenmesiyle birlikte Çin Halk Cumhuriyeti resmen tanınmaya başladı. Bugün dahi, Tayvan’ı resmî olarak tanıyan sadece 13 ülke bulunuyor. ABD, Çin halkının temsilcisi olarak Çin Halk Cumhuriyeti’ni tanısa da Tayvan’la güçlü askerî ve ekonomik ilişkilere sahip. Özellikle Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin ardından Çin’in de Tayvan’a saldıracağı yönündeki öngörülerin artmasıyla birlikte ABD Başkanı Joe Biden, “Tayvan’ı askerî güç de dâhil olmak üzere gereken her şekilde Çin işgaline karşı koruyacaklarını” açıklamıştı.

Pelosi’nin ziyareti gerginliği tırmandırdı

ABD Temsilciler Meclisi Başkanı Pelosi’nin Tayvan’ı ziyaret edeceğini açıklaması Çinli yetkililer tarafından eleştirildi. Çinli makamlar, bu ziyareti resmî "Tek Çin" (One China) doktrinine karşı bir meydan okuma ve egemenlik haklarının ihlali olarak yorumluyor. 

Çin Dışişleri Bakanlığı'ndan, Pelosi’nin ziyaretine ilişkin “Bu ateşle oynamaktır ve ateşle oynayanlar kendilerini yakarlar.” açıklaması tehditlerin dozajını artırarak olası bir çatışma ihtimaline ağırlık kazandırdı. Çin savaş uçaklarının, Pelosi’yi taşıyan uçağı engelleyeceği yönünde haberlerin ortaya çıkmasının ardından ABD ve Tayvan ordusuna ait savaş uçakları, Tayvan hava sahasında devriye gezmeye başladı. 

Öte yandan ABD, Tayvan karasularına savaş gemileri gönderirken Çin donanmasına ait gemiler de bölgede hazır konuma getirildi. Çin ordusunun, Tayvan’a en yakın eyalet olan Fujian’a askerî yığınak yaptığı yönündeki haberler, olası bir işgal ihtimalini ön plana çıkarıyor. Her ne kadar Nancy Pelosi’yi taşıyan uçağa bir engelleme girişiminde bulunulmasa da Çin Halk Kurtuluş Ordusu’nun, 4-7 Ağustos tarihlerinde Tayvan etrafında gerçek mermilerin kullanılacağı askerî tatbikatlar yapacağı açıklandı. ABD ve Tayvan’a karşı bir gövde gösterisi niteliğinde olacak olan bu tatbikat, bölgede hâlihazırda gergin olan siyasi ilişkilerin daha da bozulacağı ve olası bir çatışma riskini artıracağı nedeniyle endişelere neden oldu.

Çin ordusunun yapacağı askerî tatbikatların, ABD-Tayvan ittifakına karşı atılacak adımlardan sadece ilki olduğu ve bu ziyaretin ardından hem ABD-Çin ilişkilerinde hem de Pasifik bölgesinde askerî ve siyasi gerilimlerin daha da artacağı öngörülüyor.