TCMB Başkanı ile Piyasanın Tanışması

27 Temmuz 2023 günü, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının yılda dört kere hazırladığı ve kamuoyuna açıkladığı Enflasyon Raporu’nun üçüncüsünün sunumu TCMB başkanı Hafize Gaye Erkan tarafından yapıldı. Böylece Türkiye kamuoyu Erkan ile tanışmış oldu. Toplantının ayrıntılarına ve TCMB’nin kurumsal kapasite durumuna geçmeden önce vurgulamamız gereken ilk nokta, Erkan’ın TCMB çalışanlarınca hazırlanan raporu okuyunca anlayabilecek kapasitede olduğu. Bu cümle sizlere galip gelebilir belki ama bir önceki TCMB başkanının gerek rapor sunumlarında gerek sunumlar sonrasındaki soru cevap bölümünde bazen raporda yazılanların aksine söylemlerde bulunduğunu görüyorduk. Hatta raporun bazı kısımlarına ilişkin sorulara raporda ve ekonomi biliminde yeri olmayan cevaplar verildiği de oluyordu. Bunu sabık başkanın siyasi angajmanına bağlamak da mümkün tabii. Fakat ekonomi muhabirlerince yahut yatırım profesyonellerince sorulan daha teknik sorulara verdiği cevaplar konu hakkında ayrıntılı bilgiye sahip olmadığını da gösteriyordu. Hal böyleyken ve konu da Türkiye’de liyakat ve bürokratik kapasite ise Hafize Gaye Erkan’ın -bir ekonomist olmamasına rağmen- piyasaya tam olarak değilse de daha fazla güven veren bir başkan olduğunu söylemek artık mümkün.

Fakat konu kurumsal kapasite ve Merkez Bankasının bağımsızlığı ilkesi olunca maalesef Erkan bulunduğu konumun hakkını vermekten çok uzak kaldı. Türkiye’deki yönetim biçimi ve Erdoğan’ın hükümet etme alışkanlıkları göz önüne alındığında, Erkan’ın elbette Erdoğan’a karşı bayrak açıcı konuşmalar yapması pek mümkün görünmüyor. Bu nedenle önceki döneme ilişkin vurgularını üstü kapalı bir biçimde yapıyor. Örneğin, göreve geldiğinde önünde bir “makroihtiyati [macroprudential] tedbir hediyesi” bulduğunu bu nedenle bazı şeylerin yavaş yavaş gerçekleşeceğini söyledi. Erkan konuşmasında sık sık bir önceki dönem getirilen makroihtiyati tedbirlerin tutarsız olduğundan, bunlardan kiminin genişletici kiminin sıkılaştırıcı tedbirler olduğundan bahsetti. Öncelikle bu karmaşayı ortadan kaldırmak için sadeleştirme adımları atılması gerektiğini vurguladı.

Erkan önceki döneme ilişkin bu teknik eleştirileri yaparken bir muhabir tarafından kendisine Erdoğan’ın sürekli dillendirdiği ve Türkiye ekonomisinin son yıllarına damga vuran “Faiz sebep enflasyon sonuçtur” tezine ilişkin düşüncesi soruldu. Fakat Erkan, siyasi konulara girmek istemediğini söyleyerek bu soruya cevap vermedi. Halbuki, bu konu her ne kadar Erdoğan tarafından siyasi bir söyleme dönüştürülse de son derece teknik bir konuydu. Açıkçası ben Erkan’dan bu görüşün hangi koşullarda geçerli olup olmadığını kısaca açıklamasını, gerekirse Neo-Fisherian etkiden bahsetmesini fakat bunun Türkiye ekonomisi için geçerli bir model olmadığını söylemesini beklerdim. Madem ki teknik konulardan bahsediliyordu, Erdoğan güçlü bir şekilde eleştirilmeden bu soru işaretlerine gayet uyumlu ve bilimsel bir şekilde nokta koyulabilirdi. Fakat ‘’Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi’’ gibi kazananın her şeyi kazandığı ve kendi bakış açısını tüm bürokratik yapıya dayatabildiği bir sistemde, Merkez Bankasının bağımsızlığından da başkanın işgal ettiği konumu hakkıyla temsil etmesinden de uzunca bir süre bahsedemeyeceğiz gibi duruyor.

1 https://oad.org.tr/yayinlar/rapor/turkiyede-basin-ozgurlugu-raporu-%e2%80%a82022/

2 Atilla Yazar ve diğerleri [GK], B. No: 2016/1635, 5/7/2022; şuradan erişilebilir: https://kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/BB/2016/1635

3 Abbas Yalçın ve diğerleri, B. No: 2014/8146, 29/3/2023; şuradan erişilebilir: https://kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/BB/2014/8146