Teknoestetik: Teknoloji Hayranlığından Teknoloji Korkusuna

Uğur Tanyeli ■

Sanat pratiklerinin her çağda ve yerde teknik içerikli olduğu aşikar. En bildik ve eski olanlardan başlanırsa, resim ve heykel yapmanın mutlak veya yalnız estetik anlam ve içeriği tabii ki yok. Her ikisinin de hangi araçlarla ve malzemelerle gerçekleştirilirse gerçekleştirilsin yine bir dizi tekniğin/teknolojinin kullanımını gerektirdiği bilinen bir gerçek. Bu gerçek, sanat kavramının 18. yüzyıldan başlayan modern tarihi1 için olduğu gibi, antik Yunan’da “tekhne”den Latince “ars”a ve oradan Ortaçağ “art” ve “kunst”una ve Osmanlı anlamında “san’at” teriminin geçerli olduğu çağlara dek farklı değil. Hepsinde de sanatsal çaba öncelikle bir imal etme etkinliğidir ve dolayısıyla özgül kılgı pratikleri, araç ve donatıları, mecra ve malzemeleri vardır. Ancak, burada tekniğin estetizasyonu bağlamında sanatsalın zorunlu olarak ve doğrudan teknik nitelikte olmasını ele alacak değilim. Burada tartışılacak mesele, tüm estetik pratiklerin teknolojiyi kullanmaları değil, onu kendi estetik dünyalarının içine bir sorunsal olarak kabul etmeleri. Diğer bir ifadeyle bu, teknolojinin sanatsal etkinlik bölgesindeki resepsiyonu meselesi.