Toplum 2024 raporu: ‘Toplumsal cinnet’ kapıda

Dünya Bankası, geçen dönemde küresel yoksulluk, gelir eşitsizliği ve iklim değişikliği arasındaki karmaşık ilişkiyi ayrıntılı bir şekilde ele aldığı “2024 Yoksulluk, Refah ve Gezegen Raporu”nu yayımladı. Pandemi sonrası dönemde küresel yoksulluğun azaltılmasında ciddi bir duraklama yaşandığını vurgulayan rapor, aşırı yoksulluğun ve gelir eşitsizliğinin giderek derinleştiğini ortaya koydu. Rapora göre, küresel ekonomi Covid-19’un yarattığı ekonomik şoklar, artan borç yükü ve büyüyen gelir uçurumlarıyla mücadele ederken yoksullukla mücadele çabalarının ise yavaşladığı görülüyor.

Raporu Türkiye perspektifinden değerlendiren Toplum Çalışmaları Enstitüsü Genel Sekreteri Çiğdem Gizem Okkaoğlu, "Toplumun daha iyi bir geleceğe sahip olabilmesi için kapsayıcı politikalarla yoksulluğu ve gelir eşitsizliğini azaltmak zaruri; aksi takdirde, sosyal ve ekonomik dengeler bozulmaya devam edecek, toplumsal huzursuzluklar giderek derinleşecek ve ‘toplumsal cinnet’ kaçınılmaz olacak" diyor.

Dünya ekonomisi

Raporda dünya nüfusunun %8,5’inin–yani 692 milyon insanın–aşırı yoksulluk içinde yaşadığı belirtiliyor. Bu da günde 2,15 doların altında bir gelirle yaşam mücadelesi verildiği anlamına geliyor. Pandemi, düşük ekonomik büyüme ve artan kırılganlıklar nedeniyle bu alandaki ilerlemenin neredeyse durma noktasına geldiğinin vurgulandığı rapora göre, 2013-2019 yılları arasında 150 milyon kişi aşırı yoksulluktan kurtulurken, 2030 yılına kadar yalnızca 69 milyon insanın aşırı yoksulluktan kurtulması bekleniyor. 

Küresel yoksulluğu azaltmak ve gelir eşitsizliğini gidermek için bazı temel çözüm önerilerinin sunulduğu raporda, bu önerilerin başında daha fazla ve daha iyi iş olanaklarının yaratılması, aynı zamanda, yoksul kesimlerin temel hizmetlere erişiminin artırılması ve gelir eşitsizliğini azaltmak için daha kapsayıcı büyüme politikalarının uygulanması geliyor. 

Orta sınıfın güçlendirilmesi, gelir dağılımındaki eşitsizliğin azaltılması ve düşük gelirli kesimlerin desteklenmesinde iklim değişikliğiyle mücadelede uluslararası işbirliği ve finansman da kritik role sahip. Ayrıca Dünya Bankası’na göre yoksulluğun ortadan kaldırılması ve gelir eşitsizliğinin izlenebilmesi için daha güçlü bir veri altyapısının oluşturulması gerekiyor.

Türkiye perspektifi

Okkaoğlu, Türk-İş verilerine göre dört kişilik bir ailenin açlık sınırının 19 bin 830 liraya, yoksulluk sınırının 64 bin 595 liraya, bekar bir çalışanın yaşam maliyetinin de 25 bin 706 liraya yükselerek mutfak enflasyonunun yıllık %48,72 olduğu bir ortamda, halkın büyük bir kesimi için hayatı giderek daha zor hâle getirdiğini vurguluyor. Buna göre, gelir artışlarının fiyat artışlarının çok gerisinde kalması nedeniyle çalışanların yaşam standartları düşmeye devam ederken, 17.002 liralık asgari ücret ile geçinmeye çalışanların oranının %50 olduğunu ifade ediliyor.

Toplumsal sorunları bütünüyle yoksulluk artışına ve gelir eşitsizliğine bağlamanın doğru olmadığını savunan Okkaoğlu, “Ancak ülkemizde gözlemlediğimiz sorunların pek çoğunun ekonomi kaynaklı olduğunu ve ekonomi kaynaklı problemlerin de temelinde gelir eşitsizliğinin yattığını söylemek yanlışlanması zor bir tespit olacaktır” diyor.

Toplum Çalışmaları Enstitüsü tarafından yayımlanan “Toplum 2024: Türkiye Toplumsal Eğilimler Araştırması”na da atıfta bulunan Okkaoğlu, rapora göre acilen çözülmesi gereken ilk 10 sorun listesinin beşinin doğrudan ekonomiyle ilgili olduğuna değiniyor.

Buna göre toplumun %54,1’i, "Sizce Türkiye’nin acilen çözülmesi gereken en önemli iki sorunu nedir?" sorusuna "ekonomi" cevabı veriyor. Toplumun %27,9’u ise yine aynı soruya "enflasyon, hayat pahalılığı ve zamlar" yanıtını veriyor. 

Okkaoğlu, "adil bir gelir dağılımı sağlanabilmiş ya da gelir dağılımındaki eşitsizlik düşüş eğilimine girmiş olsaydı, bu suretle yoksulluk azaltılabilir ve ülkemizdeki ekonomik umutsuzluk had safhaya çıkmazdı" değerlendirmesinde bulunuyor.

‘Toplumsal cinnet’ kapıda: Çözüm mümkün mü?

Toplum Çalışmaları Enstitüsü Genel Sekreteri Çiğdem Gizem Okkaoğlu, derinleşen yoksulluğa karşı çözüm önerilerini şöyle sıralıyor:

“Dünya Bankası’nın küresel çapta sunduğu çözüm önerilerinin, Türkiye için de geçerliliğini koruduğu söylenebilir. Ancak bunlarla sınırlı kalmayarak Türkiye’nin istikrarlı ve sürdürülebilir politikalar geliştirmesi ve bu politikalar çerçevesinde planlı aksiyonlar da alması gerekiyor: Türkiye’de gelir eşitsizliğini azaltmak için daha kapsayıcı ekonomik politikalara ihtiyaç var. 

Zenginler ile fakirler arasındaki uçurumun kapatılması, işçilerin milli gelirden aldığı payın artırılması ve düşük gelirli kesimlere yönelik sosyal yardımların genişletilmesi büyük önem taşıyor. Orta sınıfın gelir pastasındaki payının artırılması, toplumsal refahın artmasına katkı sağlayabilir. Eğitim, sağlık ve altyapı yatırımları ile orta sınıfın ekonomik olarak daha güçlü hale getirilmesi, toplumsal dengeyi sağlamada kritik rol oynuyor.

Türkiye’de yoksulluğun ve gelir dağılımındaki eşitsizliğin artışı, bu küresel sorunun en acımasız örneklerinden birini teşkil ediyor. Artan yoksulluk; zengin kesimin kaçamadığı toplumsal huzursuzluklar, altyapı sorunları ve çevre krizlerine yol açarken, refahın dar bir zümreye yoğunlaşmasının sonuçları ise toplumun bütününü etkiliyor. 

Gelir adaletsizliği, yalnızca yoksulların değil, en zenginlerin de yaşam kalitesini tehdit eden bir olgu olarak karşımıza çıkıyor. Toplumun daha iyi bir geleceğe sahip olabilmesi için kapsayıcı politikalarla yoksulluğu ve gelir eşitsizliğini azaltmak zaruri; aksi takdirde, sosyal ve ekonomik dengeler bozulmaya devam edecek, toplumsal huzursuzluklar giderek derinleşecek ve ‘toplumsal cinnet’ kaçınılmaz olacak.”