Topluma karşı gelenler

Şöyle başlayalım: Topluma karşı gelenler deli mi? Eski Türkçe bir kelime olan “deli”nin tarih boyunca tilbe, tilve, telü, delü olarak değiştiği söylenir. Anlamı, bildiğimiz üzere, “akıl sağlığını kaybetmiş, kaçırmış olan; aklı yerinde olmayan, çılgın”. Fakat bu kelimenin bir anlamı daha var, o da “sözünde ve hareketlerinde pervası olmayan, ateşli ve atılgan, coşkun”. Bunu edebîleştirmek istersek mecnun veya divane karşılıklarını da kullanabiliriz. Dolayısıyla yukarıdaki sorunun cevabı hayır. Burada sözü geçen, kelimenin yakın anlamlı başka sözcüklerle beraber bilgelik veya psikopatlık ile bağdaştırılmasıyla günümüzde kimi zaman yüceltilmesi... Oxford Üniversitesi’nde profesör olan Kevin Dutton tarafından kaleme alınan ve Türkçeye çevirmek istesek Psikopatların Bilgeliği anlamına gelen -ama Olağan Psikopatlar ismiyle basılan- eserini örnek verebiliriz. Dutton kitabında toplumsal değerlere uymayan hareketlerde bulunan ve psikopat diyebileceğimiz kişilerin günümüzde nasıl başarılı olduğuna veya olabileceğine de değiniyor. Peki, günümüzde Aristoteles’e atfedilen “İçinde bir parça delilik barındırmayan deha yoktur.” cümlesine alıntı yapacak kadar ileri gidebilir miyiz? Buna iki örnek verelim:

• Sanatçılar: Dutton, hepimizin derinliklerde bu özelliklere sahip olduğunu belirterek aradaki farkın nereden kaynaklandığı üzerine araştırmalar yapıyor. Araştırmacı Szabolcs Kéri, Neuregulin 1 ismindeki genin bir harf farklılığıyla sanatçıları şizofreni veya yaratıcılıkla ilişkilendirebildiğini belirtiyor.
   
• Astronotlar: 1969 yılında Ay’a çıkan astronotlar Neil Armstrong ve Buzz Aldrin’in iniş esnasında az kalan yakıt sebebiyle bir felaketten kıl payı kurtuldukları söyleniyor. Burada Buzz Aldrin’in laflarına kulak asmayan Neil Armstrong’un soğukkanlı kalabilme seviyesi, kendisini yukarıda bahsettiğimiz gruba dahil ediyor. Başarının sırrı, bu kişilerin fiziksel ve hormonal durumlarına bakıldığında ortaya çıkıyor: Söz konusu kişilerin duygulardan arınmış ve soğukkanlı duruşlarıyla kalp atışlarının dahi değişmediği not ediliyor. Burada kalp atışlarının değişmemesiyle kalp atışını yavaşlatanlar arasında da bir ayrıma gidiliyor. Yavaşlatabilenlerin, farkındalığı yüksek kişiler olduğu için iş hayatında daha da başarılı olabileceği not ediliyor. 
   
• Üst düzey yöneticiler: 2005’te yapılan bir araştırmanın sonucunda psikolojik profillendirilme yapılan yöneticilerin cazibe, ikna kabiliyeti, bağımsızlık ve odaklanma özelliklerinde yüksek performans göstererek bu psikopatik özelliklerde suçluları geçtikleri not ediliyor. Bu gruplar arasındaki temel fark sosyalleşme esnasında ortaya çıkıyor.
   
• Avantajlar: Dutton ve meslektaşlarının tanılı kişiler üzerinde yürüttüğü çalışmalar özellikle; korkusuzluk, acımasızlık ve odaklanma yetisi yüksekliğinin duygusal tepkilerle ilişkili amigdalanın bozukluğuna bağlı olduğunu ve sonucunda kişilerin psikopat veya kahraman olabileceğini gösteriyor.