Türkiye, cinsel sağlık eğitiminde yeterli mi?

Gençlerin cinsel sağlık ve ilişkilerle ilgili en sık başvurdukları kaynakları sorduğumuz Rayka Kumru, şu cevabı veriyor: 

"İnternet ve arkadaşlar ilk sırada yer alıyor. 2017 TÜİK raporuna göre Türkiye’de gençlerin neredeyse %90’ının internete erişimi var. Dolayısıyla dijital ortamı birçok konuda olduğu gibi cinsellik hakkında da bilgiye erişim için kullanmaları, büyük bir avantaja dönüştürülebilir. 

Bununla birlikte arkadaş tavsiyesinin negatif etkilerini ve internette ne kadar fazla yanlış ve önü alınamayan bilgi olduğunu düşündüğümüzde de kaygılanmamak elde değil. 

Türkiye Aile Sağlığı ve Planlaması Vakfı’nın bu alanda gençlerin faydalanabileceği eğitim ve farkındalık çalışmaları yaptığını, gençlerin cinsel sağlık konusunda doğru bilgiye erişme adına bu çalışmaları takip edebileceğini özellikle belirtmek isterim. Ayrıca dijital alanda tabukamu.com, özellikle genç yetişkinlerin faydalanabileceği bir websitesi."

"Erken yaşta cinsellik eğitimi önemli"

Türkiye'deki cinsellik eğitiminin durumuna ilişkin ise Kumru "Genelde cinsellik eğitimine hazır olmayan çocuklar değil, yetişkinler. Çünkü çocuklar, özellikle yaşları küçüldükçe, cinselliğe çok daha objektif bir noktadan bakabiliyorlar." ifadelerini kullanıyor. Kumru devamında şunları söylüyor: 

"Onlar için cinsellik, beden ya da üreme sistemi hakkında konuşmak, uzay boşluğunun rengini, gölde yaşayan balık türlerini ya da kelebeğin beneklerini konuşmaktan farklı olmuyor. Cinsellik eğitimi hakkında kaygılı ebeveynin aklında genellikle 'Çocuklarımıza seks anlatacaklar' düşüncesi oluyor. Biz yetişkinler, kendi cinsellik bilgimizle, ön yargılarımız ve inançlarımızla çocukların da bu konuyu dinleyeceklerini varsayıyoruz çoğunlukla. O çocuklar ama, üreme sistemini konuşacağız dediğimizde “amanın seks hakkında konuşacağız” diye düşünmüyor, varoluşu, evreni, gökyüzünü, evinde hamile olan tavşanını falan düşünüyor. Bu, hem Türkiye’de hem Kanada’da verdiğim eğitimlerdeki deneyimim. Bu yüzden de araştırmalar, erken yaşta cinsellik eğitimine başlamanın önemini vurguluyor yıllardır. Ne kadar küçük, o kadar az ön yargı oluyor. Tabii yaşa uygunluk kritik. 

Türkiye’de maalesef cinsellik eğitimi bir haktan çok lüks gibi var olabiliyor çoğunlukla. Özel okullarda, rehberlik bölümünün inisiyatifi ya da ebeveynlerden gelen taleple harekete geçilebiliyor. Bunun birkaç sınırı var. En önemlisi, çoğu çocuk, ebeveyn ve eğitimci cinsellik eğitimine erişemiyor. Erişebilenler de en etkili şekilde erişemiyor. Dolayısıyla, kriz anlarında ya da istenmeyen bir olay yaşandığında aldığım e-postaları ve telefonları düşündükçe, cinsellik eğitimine bakışın biraz da “sorunumuzu başkası çözsün” ile çaresizlik arasında bir yerde kalakaldığını düşünüyorum. Kırk dakikada, tüm yaş gruplarının toplandığı bir amfide cinsellik eğitimi verilmesini bekleyenlerden, sadece kendi öncelikleri doğrultusunda bu eğitimi almak isteyenlere uzanan çok çeşitli durumlar var. Burada maruz kaldıkları hiçbir şeye maruz kalmamalarından iyidir bakış açısıyla yaklaşılması gerekebiliyor. Ama bazen de istenen şey çocuklara zararlı olabilme ihtimali taşıyorsa hızlıca uzaklaşılması gerektiğini düşünüyorum. Cinsellik eğitimi gibi bir konuda hata yapma ya da kaş yapayım derken göz çıkarma lüksümüz yok. 

Bu hâl alternatif öğrenme yöntemleri diyebileceğimiz oluşumlara da alan açıyor bir yandan. Bu alanda mücadele vermeyi romantize edemeyeceğim daha çok, çünkü öyle romantik bir yanı yok. Fakat etik sorumluluğu olanlarca ele alındığında podcastleri, sosyal medya yayınlarını, bizim gibi olan ama belki yan yana duramadığımız insanların deneyimlerini dinleyebilmek de öğrenmenin, beceri kazanmanın bir yolu."

_{Rayka Kumru}

"Uzman eksikliği, eğitimli cahiller ve yanlış alt başlıklar"

Cinsel Sağlık İletişim Uzmanı Rayka Kumru, Türkiye'deki cinsellik eğitiminin önündeki engelleri ise şu şekilde anlatıyor: 

Türkiye’de cinsellik eğitiminin önündeki bariyerleri düşününce aklıma gelenler kimseyi şaşırtmayacaktır: Politikalar, ebeveynlerin ya da okul yönetiminin çekinceleri ve ön yargıları, cinsellik eğitiminin faydalarının bilinmemesi, kaynak eksikliği… Bunlar bizden çok büyük, mega bariyerler gibi gelebiliyor bazen. Türkiye’de cinsellik eğitimi denince çok ciddi bir uzman eksikliği de var. Aslında bu bir kısır döngü. Örneğin, cinsellik eğitimi açılsa, bu insanlar nerede iş bulacak? Okullarda ve diğer kurumlarda çoğunlukla bu konuya yer verilmeyecek. Bununla beraber, ihtiyaç olduğunda da, uzmanlara, eğitim programlarına ancak belli şehirlerde ya da belli zamanlarda ulaşılabiliyor. 

Ayrıca, maalesef cinsellik eğitiminin ve insan cinselliğinin hâlâ sadece psikoloji ya da tıbbın bir alt başlığı olarak algılanması. On yıldır Türkiye’de cinsellik eğitimi alanında çalışıyorum. Hâlâ “psikolog değilsin ki nereden bilebilirsin” diye yorum yapanlar oluyor. Bu konuda da yalnız olmadığımı biliyorum. Mesele zaten ben, o, şu, biz meselesi değil. Mesele, insan cinselliğine ve alakalı mesleklere ve uzmanlıklara dair bakışımızın, en az insan cinselliğine olduğu kadar sınırlı olması. Türkiye’de kaç üniversitede psikoloji ya da tıp okuyan öğrenci insan cinselliği konusunda ilkokul çağındaki çocuklara eğitim verebilecek yetkinlikte mezun oluyor? Sıfır. Öğrencinin kabahati değil ki bu ama, mesleği eğitmenlik olmayan birinden, cinsellik gibi bir konuda hele ki eğitim vermesini beklemek en iyi ihtimalle saflık, en kötü ihtimalle tehlikeli. 

Cinsellik eğitimi ve eğitici içerik üretiminin önünde sadece önyargı kaynaklı değil, lojistik bazı engeller de var...