Türkiye'nin büyüme rakamları ne anlama geliyor?

Türkiye ekonomisi, bu yılın ilk çeyreğinde -toplam 179,8 milyar dolar değer üreterek- bir önceki yılın aynı döneminde göre %7,3 büyüdü. 

• Bir önceki çeyreğe göre, mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış, büyüme ise %1,2 seviyesinde gerçekleşti. 
• Türkiye, böylece, OECD ülkeleri içinde Suudi Arabistan ve İngiltere’nin ardından üçüncü en hızlı büyüyen ülke oldu.

Harcama grupları bazında incelendiğinde bu çeyrekte büyümeye en yüksek katkı, 11,7 puan ile tüketimden geldi. Hanehalklarının tüketim harcamaları, bir önceki yılın aynı çeyreğine göre %19,5 arttı.

• İhracat 3,9 puanla büyümeyi desteklerken yıllık bazda %16,8 yükseldi.
• Ana sektörler incelendiğinde hizmetler %14,9, sanayi %7,4 büyüdü. Tarımdaki büyüme %1’in altında kalırken inşaat %7,2 oranında küçüldü.
• Finans sektöründe, bu yılın ilk çeyreğindeki yıllık büyüme %24,2 oldu.

Büyüme kimin için?

Toplam işgücü ödemeleri, 2022 birinci çeyrekte bir önceki yılın aynı çeyreğine göre %59,7, net işletme artığı da %88,1 artış gösterdi. Ancak aynı dönemde işgücü ödemelerinin gayrisafi katma değerden aldığı pay %35,5'ten %31,5'e gerilerken net işletme artığının payı da %45,6'dan %47,6'ya yükseldi. 

Bu durum, artan enflasyon ile hanehalkları tüketime yönelirken büyümenin emek aleyhine gerçekleştiği yönünde yorumlandı.

Dış talebin katkısı

Ticaret Bakanı Mehmet Muş, konuya ilişkin açıklamasında net ihracatın ilk çeyrekte büyümeye olan 3,46 puanlık katkısını vurgulayarak "Bu güçlü büyümenin yaklaşık yarısı net ihracattan geldi. İhracat yine büyümenin lokomotifi oldu." dedi. 

• Net ihracat, tüketimle birlikte büyümeye en çok katkı sağlayan ilk iki harcama grubu arasında yer alıyor; ancak yapılan hesaplamalar net ihracatın büyümeye olan 3,5 puanlık katkısının, 2021'in ilk çeyreğinden bu yana en düşük seviyedeki katkı olduğunu gösteriyor. 
• Bir diğer taraftan GSYH'deki artış da 2021'in ikinci çeyreğinden bu yana en düşük seviyesinde gerçekleşti.  

Nasıl değerlendiriliyor?

İş dünyası temsilcileri, küresel ekonomideki belirsizliklere rağmen Türkiye’nin büyüme performansını olumlu olarak değerlendirirken enflasyon tehdidini vurguladı. 

• Dış Ekonomik İlişkiler (DEİK) Başkanı Nail Olpak, büyümeye dair değerlendirmesinde "Şubat ayının sonlarına doğru başlayan Rusya-Ukrayna savaşı ve bunun getirdiği yeni olumsuzlukların dünyaya etkilerine rağmen Türkiye'nin yılın ilk çeyreğinde gösterdiği %7,3 büyüme performansı ile 2022 yılına da güçlü bir başlangıç yaptığını görüyoruz." dedi ve bu güçlü büyüme ile %5'lik yıl sonu hedefinin rahatlıkla yakalanabileceğini ifade etti. 
• Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği Başkanı Rifat Hisarcıklıoğlu ise değerlendirmesinde şunları söyledi:

"Maliyetlerdeki artış, tedarik sorunlarına rağmen üretim, yatırım için var gücümüzle çalışıyoruz. Kapsayıcı, sürdürülebilir büyüme için ek önlemlere ve enflasyona odaklanmalıyız. El birliği, akıl birliği ile daha çok çalışma zamanı."

Öte yandan, ekonomistler işgücü ödemelerinin payındaki azalma ile alım gücündeki gerilemeyi vurgulayarak dengeli bir büyüme kompozisyonundan uzak olduğumuzun altını çizdi. 

• Ekonomist Hayri Kozanoğlu, büyüme rakamlarını, "Her ne kadar 2022 ilk çeyrek büyümesi %7,3 açıklansa da dolar bazında GSYH 793,8 milyar dolara geriledi. Kişi başına gelir de 9 bin 374 dolara düştü. Özetle, Türkiye ilk 10 ekonomi arasına girme hedefinden biraz daha uzaklaştı." diye yorumladı.
• Akademisyen Cem Oyvat ise paylaştığı analizinde; 2022'nin ilk çeyreğinde bir önceki yılın aynı dönemine göre TÜİK'in tüketici enflasyonundan arındırılmış reel toplam işgücü ödemelerinin %0,6 oranında azaldığına, brüt işletme artığı gelirinin ise %20,3 arttığına dikkat ekti. Finans piyasasındaki gelişmeleri şu şekilde değerlendirdi:

"Faiz lobisine karşı çıkılan yolda, finans ve sigorta faaliyetleri %24.2 ile açık ara en hızlı büyüyen sektör olmuş."