Türkiye'nin yolsuzlukla mücadele karnesi

Avrupa Konseyi’nin Yolsuzluğa Karşı Devletler Grubu (GRECO) tarafından yayımlanan ara uygunluk raporunda Türkiye'de milletvekilleri ve yargı mensupları için çıkar çatışması doğurabilecek konular başta gelmek üzere, yolsuzlukla mücadele standartlarının iyileştirilmesi çağrısı yapıldı. "Türkiye'de temel yapısal değişikliklerin yargı bağımsızlığını zedelediği" ifade edilirken; yargı süreçlerinin şeffaflaştırılması ve yargı organlarının bağımsızlaştırılması tavsiye edildi.

GRECO'nun eş zamanlı yayımladığı bir diğer belge olan ek uyum raporunda, Türkiye'den siyasi partilerin finansmanının şeffaflaştırılmasına yönelik adım atılması ve milletvekilleri için Etik Davranış Kuralları (code of conduct) hazırlanmasının gerekliliği vurgulandı. Söz konusu raporlar, Avrupa Birliği (AB) tarafından ülkenin yolsuzlukla mücadele kapasitesinin değerlendirilmesinde, özelikle ilerleme raporları bağlamında referans alınmaktadır.

1999 yılında Avrupa Konseyi tarafından kurulmasının ardından, 49 üye ülkenin yolsuzlukla mücadele standartlarına uyumlarını izleyen GRECO’ya Türkiye 2004 yılında dahil oldu. AB uyum sürecinde getirilen yasal düzenlemelerle birlikte 2004–2007 yılları arasında yaşanan ilerleme, bugün geldiğimiz noktada yerini sert bir gerilemeye bırakmış durumda.

GRECO, kural olarak her bir değerlendirme aşaması (evaluation round) ile ilgili ayrı ayrı olmak üzere; öncelikle ülkeleri, değerlendirme anketlerine verilen cevaplar ve ülke ziyaretleri çerçevesinde toplanan bilgiler esas alınarak değerlendirmeye tabi tutmaktadır. İncelenen ülke tarafından karşılanması gerekli görülen tavsiyelerin yer aldığı ülke değerlendirme raporu (evaluation report) GRECO genel kurulunda kabul edilir ve ülkelerden bu tavsiyeleri 18 ay içerisinde yerine getirmesi istenir. GRECO, değerlendirme raporlarında tavsiyelerde bulunmakla yetinmekte, tavsiyelerin yerine getirilme yöntem ve şeklini, ülkenin iç hukuk ve sistemine bırakmaktadır. Değerlendirme raporunun kabulünden 18 ay sonra, ilgili ülke tarafından tavsiyeler doğrultusunda yapılanlara ilişkin bir durum raporu (situation report) sunmaktadır.

2000–2006 yıllarını kapsayan I. ve II. Değerlendirme aşamalarında GRECO, yolsuzluk suçlarının önlenmesi, soruşturulması ve yargılanması hakkında önerilerde bulunmuştur. 2007–2012 arasında gerçekleşen III. Değerlendirme aşamasında, yolsuzluğun suç hâline getirilmesi ile siyasi partilerin finansmanında şeffaflık sağlanması yönünde tavsiyelerde bulunulmuştur. Son olarak, IV. Değerlendirme aşaması 2012–2017 yıllarını kapsamaktadır. Milletvekilleri, hakim ve savcılar nezdinde rüşvetin önlenmesi amacıyla öneriler getirilmiştir. Güncel değerlendirme aşamasının teması 2017'de Avrupa Konseyi toplantısında paylaşılmıştır. Bu aşamanın konusu, "merkezi idarelerde ve kolluk kuvvetlerinde yolsuzluğun önlenmesi" şeklinde belirlenmiştir. Bu aşamada henüz Türkiye hakkında yayınlanmış bir rapor bulunmamaktadır.