Unutulma hakkınız var!

Teknolojinin devinim halinde olması ve globalleşmeyle birlikte internetin her türlü nimet ve külfetleri de hayatımıza etki ediyor. İnternet ortamında her türlü bilgiye çok kısa sürede ve paylaşılan içeriklerin herkes tarafından ulaşılabilmesi bir nimet olmakla birlikte zaman zaman bir külfet olarak da karşımıza çıkabiliyor. Bir kişi yaptığı herhangi paylaşımı silmek istese ve silse bile içerik, kişinin bilgisi olmaksızın pek çok farklı platformlarda çoğaltılarak paylaşılabiliyor ve sanal ortamda varlığını sürdürmeye devam ediyor. Bu durumda doğrudan özel hayatın gizliliği ihlali durumuna yol açmış ve kişisel verilerin ihlalini de kaçınılmaz kılıyor. Bu dönüşüm, beraberinde unutulma hakkı kavramını getirdi. 

Nedir bu unutulma hakkı?

Unutulma hakkı, bireylerin dijital ortamda kişisel verilerinin imha edilmesini isteme ve her türlü kişisel içeriğin talep üzerine bir daha geri getirilemeyecek biçimde ortadan kaldırılması olarak tanımlanabilir. Başka bir anlatımla unutulma hakkı, kişinin dijital ayak izinin silinmesidir de denilebilir. Unutulma hakkının, kişisel verilerin korunması prensipleri ile oldukça bağlantılı olduğunu söyleyebiliriz. Bu hak aslında kişisel verilerimizin korunmasını ve dokunulmazlığını teminat altına alıyor. 

ABAD’ın Costeja González v. Google Inc, Google İspanya kararı ile unutulma hakkı aslında ilk kez somutlaşmış olarak karşımıza çıkıyor. Davaya konu olayda González, kendi adını arama motoruna yazdığında, sosyal güvenlik borçları nedeniyle mülkünü satmak zorunda kalmasına ilişkin La Vanguardia gazetesi tarafından hakkında yapılan haberlerin çıkması nedeniyle, La Vanguardia gazetesi, Google İspanya ve Google Inc. hakkında İspanya Veri Koruma Otoritesi’ne şikâyette bulunuyor. González şikâyetinde, hakkındaki işlemlerin yıllar önce tamamen sonuçlandığı ve bunlara yapılan her türlü atfın yersiz ve ilgisiz olduğu gerekçeleriyle, La Vanguardia gazetesinin söz konusu haberi kaldırmasını veya kendisine ait kişisel verilerin görülemeyeceği bir şekilde yeniden düzenlemesini talep ediyor. Şikâyet hakkında İspanya Veri Koruma Otoritesi, başvurucu hakkındaki ilgili bilginin ulusal mevzuat çerçevesinde ilan edilmesinin zorunlu olduğu ve birçok kişinin bu bilgiye ulaşmasında veri sorumlusunun menfaatinin bulunduğu gerekçesiyle gazete hakkındaki şikâyeti reddetmenin yanında, arama motoru işletmecilerinin veri koruma mevzuatına veri sorumlusu olarak tabi oldukları gerekçesiyle Google tarafından ilgili linklerin kaldırılmasına karar veriyor. İşbu kararın Google tarafından temyiz yoluna götürülmesi üzerine, İspanya Ulusal Yüksek Mahkemesi de davayı ABAD’a taşıyor. ABAD inceleme sonucunda verdiği kararında özetle; arama motorunda listelenen ve “geçersiz, eksik, tamamen ilgisiz veya sonradan ilgisiz hale gelmiş” olmakla internet ortamında bulunma amacını aşan söz konusu kişisel verilerin ve buna ilişkin sonuçların silinmesi gerektiğini belirterek, kişinin özel hayatının gizliliği hakkının, arama motorunun ekonomik çıkarı ile kamunun bilgiye erişim hakkının üzerinde olduğunu değerlendirmesiyle aslında mahkemenin kriterleri somutlaştırdığını görüyoruz. 

Türkiye'de durum ne?

Bu emsal karar sonrası pek çok ülke unutulma hakkı için yasal düzenlemede bulundu. Buna karşın Türk hukukunda doğrudan unutulma hakkı düzenlenmiyor ancak kanuni düzenlemeler, yargı kararları ve rehberler ile dolaylı olarak bu hak uygulama alanı buluyor. 

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 17.06.2015 tarihli kararında, karara konu olayda davacının bir cinsel istismar vakası üzerine şikayetçi olması ile davalıların olaydaki isimleri ve olayın işlenişini açıkça aktarılarak hukuki esere konu olmuştur. Davacı ise kişilik hakkının ihlal edildiği gerekçesi ile tazminat talebinde bulunması üzerine ilk derece mahkemesi, eserde davacının ismine açık bir şekilde yer verilmesinin davacıyı içinde bulunduğu durumu da göz önüne alarak kişilik haklarının ihlal edildiğine karar vermiş ve  tazminat talebinin kısmen kabulüne hükmediyor. Karar temyiz edilerek Yargıtay 4. Hukuk dairesine gitmiş ve bilimsel bilgiyi meydana getirdiği gerekçesiyle eseri bilimsel nitelikli bir çalışma olarak kabul ederek davalıların bilimsel özgürlüğe sahip olması gerektiğini vurgulayarak davalıları sorumlu tutmamış. Bunun üzerine Yargıtay Genel Kurulu ise yayımlanan eserde ismin bir kişisel veri olduğu ve bu verinin bilimsel özgürlükle karşı karşıya geldiğini belirtmiş, unutulma hakkını, “üstün bir kamu yararı olmadığı sürece, dijital hafızada yer alan geçmişte yaşanılan olumsuz olayların  bir  süre  sonra  unutulmasını,  başkalarının  bilmesini  istemediği kişisel  verilerin  silinmesini  ve  yayılmasının  önlenmesi  isteme  hakkı’’olarak  tanımlanmış, hakkın  insan  haklarıyla  ilişkisi  ve  özellikleri düşünüldüğünde, unutulma hakkının herkesin rahatça erişebileceği yerlerdeki kişisel verilere yönelik olarak da uygulanabilmesi gerekliliği ile unutulma hakkını pekiştirdiğini görüyoruz.

Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun 11/1. maddesi ve Kişisel Verilerin Silinmesi, Yok Edilmesi veya Anonim Hale Getirilmesi Hakkında Yönetmelik (“İmha Yönetmeliği”) 12. maddesinin unutulma hakkının uygulanabilmesi bakımından yasal bir dayanak olduğunu söyleyebiliriz. 

KVKK madde 11/1,e uyarınca herkes, veri sorumlusuna başvurarak kişisel verilerin silinmesini veya yok edilmesini isteme hakkında sahipken, bu hakkın kullanılabilmesi için, kişisel verileri işleme şartlarının tamamının ortadan kalkmış olması aranıyor. (KVKK madde 7/1, İmha Yönetmeliği madde 12). 

Kişisel Verileri Koruma Kurulu’nun vermiş olduğu 23.06.2020 tarihli ve 2020/481 sayılı kararıyla da unutulma hakkının uygulanmaya başlandığını söyleyebiliriz. Karar, kişilerin isim ve soyisimleri kullanılarak arama motorları üzerinden yapılan aramaların getirdiği sonuçların arama motorundan çıkarılmasına ilişkin. Kararın verilme aşamasında ilgili kişinin kamusal yaşamda önemli bir rol oynayıp oynamadığı, arama sonucu öznesinin çocuk olup olmadığı, bilginin içeriğinin doğru olup olmadığı, bilgilerin kişinin çalışma hayatıyla ilgili olup olmadığı, onur kırıcı veya iftira niteliği taşıyıp taşımadığı ve özel nitelikli kişisel veri içerip içermediği gibi kriterleri inceleyerek karara varılıyor. Bu kriterlerin önemi ve vurgusu yine KVKK’nın 10/11/2022 tarihli 2022/1201 sayılı kararında karşımıza çıkıyor. Şöyle ki ilgili kişi ismi ile veri sorumlusu arama motoru üzerinden arama yaptığında "https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/*****.pdf" sayfasına ulaşıyor ve ismiyle yapılan arama sonucunda çıkan sayfanın “unutulma hakkı” kapsamında kaldırılmasını istiyor. Bunun üzerine veri sorumlusu ilgili kişinin adının arama sonuçlarından kaldırılmasındaki mahremiyet menfaati ile halkın bilgiye erişim hakkı dahil ifade özgürlüğü arasında denge olduğu gerekçesiyle arama motorunda kalması gerekliliğini, devlet kayıtlarının devletin kamu yararına olduğunu düşündüğü konular hakkında toplumu bilgilendirmekte çok önemli bir rol oynadığı ve devletin bilgilerin arama motorları aracılığıyla halk tarafından erişilebilir olması gerekçesine dayandırıyor. Bunun üzerine Kurul 23/06/2020 tarihli ve 2020/481 sayılı kararında bahsettiğimiz kriterler çerçevesinde inceleyerek ilgili kişinin bir şirketin yönetim kurulu üyesi ve başkanı olduğu, bu kapsamda söz konusu içeriğin ilgili kişinin iş hayatına ilişkin olmadığı kriteri ile, içerikte yer alan verilerin işlenmesindeki amacın ilgili içeriğin kamunun bilgisine sunulması değil ilgili kişiye tebliğinin sağlanması olduğu göz önünde bulundurulduğunda yayınlanmasında kamu yararının bulunmadığı ve arama motorundaki bilgi doğru olsa dahi 20 yıl geçmek suretiyle güncellilik kriterini yitirdiğini Costeja González davasına atıf yaparak değerlendiriyor ve sayfanın kaldırılmasına karar veriyor.

Bu kararlarla birlikte bahsettiğimiz kriterler aslında her somut olaya göre uyarlanıyor olmakla birlikte unutulma hakkı, ülkemiz özelinde de artık somutlaşmış bir biçimde uygulanıyor ve ilerleyen zamanlarda daha çok uygulanacağı şüpheye yer vermeyecek şekilde görünüyor. Unutmayın, herkesin unutulma hakkı vardır. 

Not: KVKK’nın Unutulma Hakkının Arama Motorları Özelinde Değerlendirmesi rehberine göz atmayı unutmayın!