UTTS, 1 Ocak’ta zorunlu oluyor: Hedefte 15 milyar lira vergi var

Malum; devlete gelir lazım. Vergilerle toplanamayan cari açık, yeni vergilerle ve tedbirlerle kapatılmaya çalışılıyor. Bu konuda ilk günah keçisi, her zaman otomotiv sektörü olur. Bilindiği üzere bir vatandaş kendisine otomobil alırsa bir otomobil de devlete alır. Şimdi de sıra akaryakıta geldi. 1 Ocak’ta uygulamaya konulacak Ulusal Taşıt Tanıma Sistemi (UTTS) ile 8 milyon araçtan 15 milyar liralık vergi geliri elde edilmesi bekleniyor. 

Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB), akaryakıt satışlarında kullanılacak UTTS’nin etkin bir şekilde uygulanabilmesi için düğmeye bastı. Bakanlık, 1 Ocak’tan itibaren 2,5 milyon vergi mükellefine ait toplamda 8 milyon aracın akaryakıt tüketimini UTTS ile takip edecek. Kullanılması zorunlu sistemin yılda 15 milyar liralık vergi kaybını önlemesi hedefleniyor. 

GİB, açıklamasında vergi mükelleflerinin işte kullandıkları taşıtlara yapacakları akaryakıt ve LPG alımlarında 1 Ocak 2025 tarihinden itibaren zorunlu olarak UTTS kullanacaklarına işaret etti. Taşıtların depo girişlerine gerekli bilgileri içeren çiplerin takılması gerektiği vurgulanan açıklamada ayrıca, şu ifadelere yer verildi:

“Akaryakıt pompalarının tabancalarına taşıt tanıma okuyucu cihazı takılması, bu cihazın taşıt tanıma birimini okuması sonucunda taşıt plakasının otomatik olarak yeni nesil pompa ödeme kaydedici cihaza (YN Pompa ÖKC) güvenli olarak iletilmesi söz konusu olacaktır. Akaryakıt alımı sırasında, pompalara takılan taşıt tanıma okuyucu cihazı ile depolara takılacak birimlerin elektronik haberleşmesiyle taşıtın plaka bilgisi YN Pompa ÖKC’lere otomatik aktarılacak ve plaka bilgisinin elle girilmesi söz konusu olmayacaktır.”

Yakıtın verilmesinin ardından ÖKC fişinin sistem kapsamında düzenlendiğini gösteren bilgiyi ihtiva edecek şekilde otomatik olarak oluşturulacağına dikkat çeken açıklamada şu ifadeler de kullanıldı: 

“Taşıt tanıma birimi takılma zorunluluğu getirilen taşıtlar için UTTS kapsamında düzenlenmeyen belgeler, vergi kanunları bakımından hiç düzenlenmemiş sayılacağından sistem üzerinden düzenlenmeyen ÖKC fişleri akaryakıt giderlerinin belgelendirilmesinde kullanılamayacak.”

Konuya ilişkin tüm yetkili firma listesi, bilgi ve rehberlerin “www.utts.gov.tr” adresinde yayımlandığını hatırlatan GİB, açıklamaya şu şekilde devam etti:

“Akaryakıt satışlarına ilişkin düzenlenecek ÖKC fişlerinin, plaka bilgisi elle girilmeden otomatik olarak akaryakıtı alan taşıtların plaka bilgilerini ihtiva edecek şekilde düzenlenmesini temin edecek sistemin zamanında ve etkin şekilde uygulanabilmesi için akaryakıt istasyonu, yetkili montaj firmaları, yeni nesil ödeme kaydedici cihaz üreticileri, yetkili taşıt montaj firmaları, bayi denetim sistemi yazılımları ve akaryakıt dağıtım şirketleri ile taşıt sahiplerinin yapmaları gereken işlemleri tam, doğru ve zamanında yerine getirmeleri gerekmektedir.”

UTTS nedir?

UTTS, temelde akaryakıt satış işlemlerinde pompalara bağlı pompa yazar kasa cihazlarına taşıt plaka bilgilerini otomatik olarak aktaran bir sistem. Sistemde yakıt dolum işlemi sırasında plaka bilgisi, TTB’den otomatik olarak pompadaki ödeme kaydedici cihaza iletiliyor. Böylece tüm akaryakıt alım ve satım işlemleri kayıt altına alınıyor. 

Kayıt dışılığın en yüksek olduğu sektörlerden biri de akaryakıt. Şu ana kadar kullanılan taşıt tanıma sistemleri, petrol dağıtım şirketlerinin kendi uygulamaları üzerinden çalışıyor. Bu sistemlerde plaka bilgisi, istasyonlardaki ödeme kayıt cihazlarına pompacılar tarafından manuel olarak giriliyor. Bu durum, bireysel sürücüler fiş almadığı zaman açığa çıkan kullanılmamış fişlere farklı araçlara ait plakalar girilerek aracın bağlı olduğu şirkete yakıt masrafı yazılmasına yol açabiliyordu. Yani bir şirket, açığa çıkan ama kullanılmayan fişleri usulsüz şekilde gider gösterebiliyordu. Sistem, bu gibi usulsüzlüklerin önüne geçmeyi amaçlıyor. 

1 Ocak 2025’ten itibaren satın aldığı akaryakıtı gider göstermek isteyen şirketler, bu sisteme geçerek “Taşıt Tanıma Birimi (TTB)” isimli cihazı taktırmak zorunda olacak. TTB taktırmayan şirketler, satın aldıkları yakıtları gider olarak gösteremeyecek. Bu yüzden uygulama, yaklaşık 8 milyon şirket aracını yakından ilgilendiriyor.

Şahıslar için de geçerli mi? 

Sistem, şahıslar için de geçerli; ancak bu noktada önemli bir ayrıntı mevcut. 21 Ekim 2024 tarihinde Resmî Gazete’de yayımlanan UTTS’de Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ’e göre 1 Temmuz 2025’ten itibaren satın alınacak tüm sıfır kilometre araçlarda TTB cihazı olması zorunlu olacak. Bu tarihten önce satın alınan araçların ise TTB zorunluluğu olmayacak.

Ayrıca ikinci el araç sahipleri için de herhangi bir zorunluluk bulunmayacak. Şahıslar için son başvuru tarihi, 30 Haziran 2025 olacak. 

Bununla birlikte UTTS için 2024 yılı sonuna kadar birim başına 1810 TL + KDV ödeme yapılması gerekecek. Bu tutar, montaj hizmetini de kapsayacak. 2025 yılına ilişkin birim fiyat listesi ise henüz açıklanmış değil. 

Yetkili montaj firmaları, akaryakıt dağıtım şirketleri ve taşıt sahipleri, “www.utts.gov.tr” adresi üzerinden başvuru işlemlerini yapabilecek. Bu kurumların, ilgili sayfadan “UTTS Ana Kullanıcı Hesabı” açmaları gerekecek ve bütün süreç bu sistem üzerinden yürütülecek. 

TTB nereye takılacak? 

Küçük bir küp formundaki TTB, taşıtların yakıt deposu girişlerine takılacak. Aracın plaka bilgisi, yakıt dolum işlemi sırasında TTB üzerindeki sensörlerden diğer UTTS donanımları aracılığıyla otomatik olarak pompadaki ödeme kaydedici cihaza iletilecek.

Diğer yandan TTB’nin takılması için Darphane tarafından yetkilendirilmiş profesyonel taşıt montaj servislerinin tercih edilmesi büyük önem arz ediyor. Şu anda Türkiye’de 78 şirket, 1000 noktada montaj yapmak üzere yetkilendirildi. Bu yetkili şirketlerin bir listesine de yine “www.utts.gov.tr” adresi üzerinden ulaşılabilecek. Sitedeki “Montaj Noktası” bölümüne tıklayan kullanıcılar, başvurusu onaylanan ve TTB montajı yaptırmaya hazır araçlar için en yakın montaj noktalarını görebilecek. 

Türkiye genelinde yaklaşık 12 bin 500 akaryakıt istasyonu bulunuyor. Sistem, ilk etapta 8 milyon adet şirket aracını ilgilendiriyor. Fakat 2026’dan itibaren her yıl ortalama 1 milyon adedin üzerinde aracın UTTS’ye dahil olması ve TTB cihazı ile donatılması bekleniyor. 

UTTS sisteminin maliyeti nedir? 

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, akaryakıt sektöründe yalnızca 2022’de 75 milyar lira değerinde usulsüz fiş ve faturalar sebebiyle en az 15 milyar liralık vergi kaybının oluştuğunu açıklamıştı. UTTS’nin devreye alınmasıyla akaryakıt istasyonlarındaki vergi kaybının önlenmesi için önemli bir adım atılmış olacak ve yılda 15 milyar liradan fazla vergi kaybının önüne geçilecek.

TTB’nin araç başına maliyeti, 1100 TL + KDV olacak. Taşıt sahiplerinin ayrıca, yetkili firmalara 710 TL + KDV montaj bedeli ödemesi gerekecek.

Bunun yanında her istasyonda en az 1 pompa ünitesinde 1 set bulunmak zorunda olacak. İstasyonların “Taşıt Tanıma Okuyucu (TTO)” için 16 bin TL + KDV, “Tabanca İletişim Modülü (TİM)” için ise 60 bin TL + KDV ödemesi gerekecek. Böylece 2 adet TTO ve 1 adet TİM’den oluşan bir setin bedeli, 92 bin TL + KDV olacak.