Venezuela’dan Suriye’ye uzanan yol: ABD operasyonu Türkiye için ne anlama geliyor?

Bütün dünya, ABD’nin Venezuela operasyonunu konuşuyor. Ülkeden bombardıman haberleri geldiğinde, alanın uzmanları bile ilk anda Maduro’nun bu sınavı da atlatabilmesi durumunda gücünü pekiştireceğini, konumunu daha kalıcı hâle getireceğini, aksi takdirde uzun yıllara yayılan bir kaos yaşanacağını düşünüyordu.

• Kimsenin aklında ABD’nin bir yatak odası operasyonuyla Maduro ve eşini kaçıracağı gibi bir senaryo yoktu.

ABD’nin geçmişinde benzer operasyonlar var elbette. Güney Amerika’yı arka bahçesi olarak gören ABD, kanlı tarihi boyunca buradaki ülkeleri diktatörler eliyle yönetmeyi denedi. Hesap tutmadığında devrim liderlerini devirmek için elinden geleni yaptı. Bu ülkelerin kaynaklarını acımasızca sömürebilmek için her yolu izledi. Önce Avrupalı sömürgecilerin sonra da ABD’nin baskısı altındaki bu ülkeler, başlarını bile kaldırmakta zorlandılar. Üzerine bir de az gelişmişlikle, uyuşturucu ticaretinin merkezi olmakla suçlandılar. 

ABD’nin uluslararası hukuka ve bütün etik ilkelere aykırı operasyonunun bir yönünü bu kanlı tarihle açıklamak mümkün. Ancak diğer yönü yeni dünya düzenine yönelik bir hamle… Uzun bir süredir dünyadaki koşulların 2. Dünya Savaşı öncesine benzemeye başladığı, bir kıvılcımın yeni bir dünya savaşının kapılarını açabileceği yorumları yapılıyor.

• Bu yorumlara katılmayanlar, topyekûn bir savaşın olmayacağını, artık bölgesel savaşlar, çatışmalar ve vekalet savaşları döneminin yaşandığını ve yaşanacağını söylüyor.

Her iki tezin de doğruluk payı var. Yeni bir dünya savaşının olmayacağının garantisi yok ve dünyayı bir çatışma merkezi haline getiren vekalet savaşları uzun yıllardır devam ediyor. Meselenin kaynağında giderek talan edilen doğal zenginliklerin paylaşımı ve güç savaşları var elbette.

Yorumların çoğu Çin eksenli

2010’lardan itibaren ABD’nin dikkatini Ortadoğu’dan çekerek Çin’in ekonomik yayılmacı yeni dönem politikalarına karşılık vermek için etkin olduğu bölgelere odaklanacağı yorumları yapılmaya başlandı. Bu nedenle ABD’nin artık Ortadoğu’da farklı stratejiler izleyeceği, aşama aşama buradan asker çekerek, İsrail üzerinden bölgeyi tahkim edeceği iddiaları konuşuldu.

• Gelinen aşama, bu varsayımları doğrular nitelikte…

İsrail, etki alanını Suriye’nin bir bölümünü kontrol altına alacak kadar genişletmiş durumda. Gazze’deki katliamların ardından artık sınırlarını nereye kadar genişleteceği konuşuluyor. ABD onayıyla İran’a yönelik yeni bir savaş başlatabileceği söyleniyor. Savaş başlatamasa bile İran da zaten belki de en karışık ve güçsüz dönemlerinden birini yaşıyor. 

Suriye’deki etkinliğini yitiren İran, bölgesel güç olabilmek çabasını bir yana bırakmak zorunda kalmış durumda. 

• Varsayımlar doğrulanıyor ancak senaryolar bu kadar eksiksiz işlemez elbette. ABD’nin öncelikle Ortadoğu’dan elini eteğini çekebilmesi çok kolay değil. 

Arka bahçesi olarak gördüğü Güney Amerika’nın tarihinin bir bölümü de direniş. Kısa vadede dünyayı şaşırtacak nitelikle operasyonlar yapan ABD, uzun vadede her seferinde tarihe geçen direnişlerle karşılaştı. Yarı kıtadaki birçok ülke direniş tarihine geçebilecek yanıtlar verdi ABD’ye. ABD, bir dönem bu ülkelerde istediği etkinliği sağlasa da orta ve uzun vadede sahadan çekilmek zorunda kaldı. 

Ortadoğu için de benzer senaryoları konuşmak mümkün. 

Türkiye'nin rolü ve etkisi

Bu noktada dönüp çözüm sürecine, Türkiye’nin rolü ve etkisine bakmak gerekiyor. Alandaki gelişmeler, Türkiye’nin demokratik standartları açısından en sıkıntılı zamanlarını geçirdiği bir dönemde çözüm sürecinin nasıl ve neden başlatıldığını artık daha net gösteriyor. Suriye odaklı gelişmeler ve İsrail’in bölgesel planları, sürecin başlatılmasının en önemli nedeni.

Yeni yıla girilmeden önce, Türkiye’den Suriye odaklı çarpıcı açıklamalar yapıldı. Millî Savunma Bakanlığı, mevcut Suriye yönetimi ile SDG arasındaki 10 Mart mutabakatına uyulmaması hâlinde, Suriye ordusu ile “tek ordu” anlayışı ile hareket edileceğini ilan etti.

MHP lideri Bahçeli, SDG’yi sert biçimde uyararak, Türkiye’nin gerekeni yapacağını söyledi. MHP’nin çözüm süreci açısından en önemli aktörlerinden olan Feti Yıldız da artık verilen sürenin dolduğu uyarısında bulundu.

• Suriye’de SDG ile Şam yönetimi arasında, yeni yılın ilk günlerinde yapılan görüşmeleri bu uyarılar etrafında okumak gerekiyor.

SDG’den görüşmelerin süreceği açıklamaları yapıldı ancak bu temasların istenildiği gibi gitmediği ortada. SDG’ye göre Şam yönetimi, Esad yönetimine benzer bir yönetim modeli kurmak istiyor. Şam yönetimine göre ise SDG hiçbir biçimde 10 Mart mutabakatına uygun hareket etmek istemiyor. Sahada da bu görüşlere paralel olarak gerilim artıyor. Birçok noktada askerî güçler tahkim ediliyor, hızla önlense de zaman zaman çatışmalar yaşanıyor.

Ancak tablo da netleşiyor. Suriye yönetiminin, Türkiye’nin de verdiği destekle, SDG’ye yönelik olası bir operasyonu gündeminde tuttuğunu söylemek yanlış olmaz.

Bahçeli’nin yeni yıldaki ilk grup toplantısındaki sözleri de bunu gösteriyor:

"İsrail tarafından Mazlum Abdi'nin PKK'nın kurucu önderliği yerine hazırlanıyor görüntüsü, çözümsüzlüğü ve kaosu sertleştirecektir… SDG ve YPG'nin müzakere edilemez talepleri, akıllara uzlaşmadan kaçmak için mazeret ürettiğini getirmektedir… Ya mutabakatla ya da zorla Suriye'nin üniter yapısı, siyasi ve toprak bütünlüğü kategorik olarak tesis edilmeli, bilhassa Arap aşiretleri Şam yönetiminin ön şartsız yanında durmalıdır.”

Suriye, başta tahmin edildiği gibi çözüm sürecinin odak noktası olma özelliğini koruyor. Başlatılacak olası bir operasyon, olası bir çatışma süreci elbette sürecin devam ettirilmesini neredeyse olanaksız hâle getirebilir. İşlerin ağır gitme nedeni de sabrın tükendiği bu bekleyiş.

• Ancak ABD’nin operasyonları gösteriyor ki bulunduğu bölgede kendi sorunlarını alışılmadık yöntemlerle çözmek hem bölgesel barış hem de çözümü sağlayan ülke açısından büyük önem taşıyor.

Suriye’deki denkleme de bu gözle bakmak gerekir. Olası bir operasyonun maliyet hesabı elbette yapılıyordur ama o maliyet hesabının çok karışık olduğunu görmek güç değil. Sürecin başarısı, Suriye’de çatışma yaşanmadan yeni ve demokratik bir düzenin kurulması bu nedenle hayati önemde görülüyor. Ankara, söylemi sertleştirmiş olsa da sahadaki bu durumu da gözlüyor elbette.

Şimdilik bütün taraflar beklemede. Müzakereler devam edecek. ABD’nin tutumu da bu noktada önemli. İsrail’in tutumu zaten görülüyor. Türkiye de pozisyonu belli ediyor. Savaş yorgunu Suriye, odak nokta…

Kurulmak istenen yeni dünya düzeninde dengeleri bozmanın tek yolu ezberi bozmak… Aksi takdirde başka dengelerin bozulacağına kuşku yok.