S-400 yaptırımlarının ardından

ABD Hazine Bakanlığı, geçtiğimiz hafta yaptığı açıklamada Türkiye'ye Rusya'dan satın aldığı S-400 hava savunma sistemi sebebiyle CAATSA (ABD'nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Etme Yasası) kapsamında yaptırım uyguladığını duyurmuştu. Tasarıda yer alan yaptırımların özellikle Savunma Sanayi Başkanlığı’na yönelik olması Türkiye’nin savunma sanayisinde üretimin ve ihracatın bu durumdan nasıl etkileneceğini düşündürüyor.

• Bir adım geriden: Alınan yaptırım kararına göre Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB), SSB Başkanı İsmail Demir, SSB Başkan Yardımcısı Faruk Yiğit, SSB Hava Savunma ve Uzay Daire Başkanlığı'ndan Mustafa Alper Deniz ve Serhat Gençoğlu yaptırım listesine dâhil edildi. Bu kapsamda listedeki kişilerin ABD'deki mal varlıkları dondurulacak ve ilgili isimlere vize kısıtlamaları getirilecek. Ayrıca Türkiye Savunma Sanayi Başkanlığı ABD'den ihracat lisansı ve ABD merkezli ve uluslararası finans kuruluşlarından kredi alamayacak.
   
• Tepkiler: Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada "ABD'nin Türkiye'ye karşı tek taraflı yaptırımlar içeren kararını kınıyor ve reddediyoruz," ifadelerine yer verilirken ABD, "vahim yanlıştan bir an evvel geri dönmeye" davet edildi. SSB Başkanı Demir, "herhangi bir karar Türk savunma sanayini hiçbir şekilde engellemeyecektir," açıklamasında bulundu. Rusya Dışişleri Bakanı Lavrov yaptırımları "uluslararası hukuka saygısızlık" olarak nitelendirdi.
   
• Etkiler: ABD'den ekipman ve teknoloji ithalatının gerçekleştirilememesi savunma sanayisindeki üretimde olumsuz durumlar yaratabilir. BBC Türkçe'ye konuşan havacılık, uzay ve savunma sistemleri uzmanı Arda Mevlütoğlu, yaptırımların olumsuz etkisinin kısa vadede yoğun olarak görüleceğini ve üretim faaliyetlerinin yanı sıra doğrudan ya da dolaylı olarak ihracat faaliyetlerinin de olumsuz etkilenebileceğini öngörüyor. Mevlütoğlu, Savunma Sanayi Başkanlığı’nın Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) ve güvenlik kurumlarına sistem, araç-gereç ve platform tedarik ettiğini ve bu tedarikler için üreticilerin ihracat lisansları alması gerektiğini de belirtiyor. Reuters'ın haberine göre iki ülke arasındaki anlaşmalardan, yaptırımlardan etkilenecek olanlarının büyüklüğü 1,5 ve 2,3 milyar dolar aralığında. Bu miktar Türkiye ve ABD arasındaki ticaret hacminin %5’ini oluşturuyor.
   
• Savunma sektörü: Türkiye’de savunma ve havacılık sanayisinin 2019 yılı gelirleri, bir önceki yıla göre %24,3 artarak 10 milyar 884 milyon dolara yükselmişti. Savunma ve Havacılık Sanayii İmalatçılar Derneği'nin (SASAD) raporuna göre ihracat ise bir önceki yıla göre %40,21 artarak 3,68 milyar dolara çıktı. 2019'da sektörde gerçekleştirilen ithalat ise 3,88 milyar dolar oldu. ABD Dışişleri Bakanlığı, 2019 yılında Türkiye'ye çoğunluğunu havacılık sektörü ve havacılık ekipmanı ile gaz türbinlerinin oluşturduğu 581,6 milyon dolar değerinde ihracat lisansı izni vermişti.
   
• Gelecek: ABD Savunma Bakanlığı'ndan ihracat lisansı alınamadığı için Türkiye'nin Pakistan'a satmak üzere anlaştığı 30 ATAK helikopterinin motoru satışı henüz gerçekleşmedi. Yaptırımlar var olan anlaşmaları etkilemeye başladığı gibi ileride Türkiye’nin olası ithalat anlaşmalarını da olumsuz etkileyebilir. Mevlütoğlu’na göre ABD ile ilişkisini bozmaktan çekinen ülkeler, Türkiye'nin savunma sanayi sektöründen tedarik etme konusunda isteksiz davranabilirler. Öte yandan Savunma Sanayii Başkanı İsmail Demir yaptığı açıklamada Türkiye'nin ihraç ettiği veya kullandığı ürünlerde ABD menşeli bileşenlere zaten uzun zamandır kısıtlayıcı bir tavır olduğunu belirtti. Demir, F-16 modernizasyonu ve havacılık şirketi Sikorsky'nin Türkiye'deki faaliyetlerinin yaptırımlardan etkileneceğini düşünmediklerini de ekledi.