Ya bir gün hiç kitap basılmazsa?

Türk lirası, 2021’in başından bu yana %50’nin üzerinde değer kaybetti. Kur şokları ithal girdisi fazla olan sektörleri yoğun bir biçimde etkiledi. Bu sektörlerin önde gelenlerinden biri de şüphesiz, yayıncılık. Yayınevleri son dönemde keskin artışlar yaşayan maliyetlerden, okurlar da kitap fiyatlarından şikâyet ediyor.

Heretik Yayıncılık 24 Kasım'da kur artışı, kâğıt maliyetlerindeki artış, üretim süreçlerinin peşin olarak işlemeye başlaması, kapak kâğıdının olmaması gibi gerekçelerle Okuryazarlığın Kullanımları kitabını ve baskısı biten kitapları yayımlamayacaklarını duyurmuştu. Yayınevinin editörü Levent Ünsaldı 30 Kasım'da "Heretik'ten almayı düşündüğünüz bir kitap varsa çok gecikmeyiniz. Çünkü yarın yeni baskısı olmayacak." paylaşımında bulunmuştu.

Yort Kitap 15 Aralık'ta "Başlarken "muhteris yayınevi" demiştik, başına "kifayetsiz" sıfatını da ekleyebiliriz artık." ifadeleriyle yeni baskı yapmayacağını duyurdu. 

Neden? 

Bianet'in konuştuğu Ünsaldı, en büyük meselenin kâğıt krizi olduğunu ifade ediyor. Kâğıt fiyatlarındaki artışın ve matbaaların nakitle çalışmaya başlamasının dayanılmaz hâle geldiğinden, üretim yapmanın anlamını yitirdiğinden söz ediyor.

Notos Kitap'ın yayın yönetmeni Semih Gümüş de 40 yıllık meslek hayatında bugünkü kadar büyük bir kriz görmediğini belirtiyor. Döviz kurlarındaki son artışın maliyetlere %70 artış olarak yansıdığını söyleyen Gümüş; Avrupa'daki kâğıt üreticilerinin üretimi kısmasını, konteynerlerdeki fiyat artışlarını ve Türkiye'ye verilen kâğıt miktarındaki kısıtlama gibi nedenleri de krizin sebepleri arasında sıralıyor. 

Bağımsız yayınevleri nasıl etkileniyor?

Aposto!'nun sorularına yanıt veren Umami'nin kurucu ortağı ve editörü Seçil Epik, hem bağımsız hem de bir alana yönelmeyi hedefleyen bir yayınevi olan Umami'nin bu krizden "belirsizlik"le etkilendiğini söylüyor.

"İlk kitabımızı henüz iki ay önce çıkardık, Yakut Orman ikinci baskıya girmek üzere. İlk baskı tükeniyor ama ikinci baskının maliyetinin iki ay öncekinin neredeyse iki katı olacağını biliyoruz. Bu faaliyet artışını kitabın fiyatına yansıtamayacağımızı da."

Dağıtımcılarla 5-6 ay vadeli çalıştıklarını belirten Epik, internet sitesi üzerinden yaptıkları satışlar dışında henüz ilk kitaptan bir kazanç elde etmediklerini de ekliyor. Bir şeyler düzelir ümidiyle ikinci baskı için ocak ayını beklemeyi planladıklarını söyleyen Epik, muhtemelen bir şeylerin düzelmeyeceğini ve "kendi kâğıdını üretemeyen bir ülkede tamamen buna dayalı bir sektör olan yayıncılığın dolar kurundan en çok etkilenen alanlardan biri olmaya devam edeceğini" öngörüyor.

Başka tam zamanlı işleri olan üç kişilik bir ekip olduklarını ve üzücü olsa da yayın programlarındaki kitapları erteleyebileceklerini belirten Epik; problemin yayınevi sahiplerinin yanı sıra editörlerin, çevirmenlerin de işlerini kaybetme riski doğuracağını düşünüyor.

Asıl krizi yayınevi sahipleriyle birlikte orada çalışan editörler işini kaybetme ihtimaliyle yaşayacaktır. Hayatını çeviri yaparak kazanma gayretindeki çevirmenler içinse işler zorlaşacak. Yurt dışından aldığımız kitapları avro ya da dolar üzerinden alıyoruz. Onlar için aslında makul paralar sayılabilecek 750 dolar, 1.000 dolar gibi meblağların ödenmesi, artık Türkiye'deki yayıncılar için imkânsız hâle geldi.

Umami, şimdiye dek telif haklarını aldıkları dört kitabı 2022'de yayımlamayı planlıyor fakat Epik, yeni bir kitabın yayın haklarını almanın pek mümkün olmayacağını öngörüyor. 

Çözüm var mı? 

Yayıncılar Kooperatifi, kasım ayının sonundan bu yana bazı çözüm önerileri sıralıyor. 

Kooperatif; kur artışlarına sebep olan ekonomi politikalarından geri dönülmesini, kâğıt ithalatının devlet eliyle yapılması dâhil sübvanse kanalları oluşturulmasını, kitap kâğıdında %8 ve Bristol'de %18 KDV uygulamasının sıfırlanmasını, Gümrük Birliği'nden kaynaklanan imtiyazların AB dışındaki ülkelerden yapılan ithalatlarda da uygulanması gerektiğini savunuyor. Ayrıca kooperatif ham maddenin yeniden Türkiye'de üretimi konusunda adımlar atılması çağrısında bulunuyor. 

Kâğıt, mürekkep, tutkal gibi neredeyse tüm girdilerin ithal olduğuna dikkat çeken Yayıncılar Meslek Birliği, altı ay içinde önlem alınmaması durumunda önüne geçilemeyecek bir "kültürel çölleşmeye" adım atılacağını ifade ediyor.