Yapay zeka arenasında çip savaşı kızışıyor

Yapay zekanın yükselişi, dünya genelinde yeni bir çip savaşını doğurdu. AMD, Intel ve NVIDIA gibi işlemci üreticileri, ardı ardına geliştirdikleri yapay zeka çiplerini tanıtmaya başladı. OpenAI ve xAI gibi kendi yapay zeka modellerini geliştiren şirketler ise işlemci üreticilerine olan bağımlılıklarını azaltmak için kendi yapay zeka çiplerini geliştirmeye yönelik girişimlerde bulunarak yarışa katılıyor.

Ayrıntılar: Yapay zeka algoritmaları, kullanıcılara olabilecek en doğru ve en doğal görünümlü yanıtı sunabilmek için milyarlarca parametre üzerinden eğitiliyor. Bu nedenle şirketler, yapay zeka modelleri geliştirirken oldukça yüksek bir bilgi-işlem ve hesaplama gücüne ihtiyaç duyuyor. Yapay zeka çipleri ise temel olarak bu yüksek bilgi-işlem gücü ihtiyacını hızlı bir şekilde karşılamayı hedefliyor. 

• "Yapay zeka hızlandırıcısı" olarak da adlandırılan bu çipler, standart işlemciler gibi komutları sırayla yerine getirmek yerine tıpkı insan beyni gibi aynı anda birden fazla bilgi akışını paralel olarak işleyebiliyor. 

• Geçen yıl 50 milyar doların biraz üzerinde ola küresel yapay zeka çipi pazarının 2028 yılına kadar 132 milyar dolarlık bir pazara dönüşmesi bekleniyor.

Öte yandan: Teknoloji devleri, mevcut koşullarda üretilebilecek en küçük yapay zeka çipini piyasaya sürebilmek adına büyük bir yarışa girmiş durumda. Zira boyut olarak küçülen çipler, daha az ısı üretiyor ve çok daha az güç kullanıyor. Bu da çipi çok daha hızlı, verimli ve yüksek performanslı hâle getiriyor. Daha büyük çipler ise daha yüksek miktarda güç gerektiriyor ve bu çiplerin soğutulması oldukça zor hâle geliyor. Bu koşullar, şirketler için çok daha yüksek üretim maliyeti anlamına geliyor. 

• Küçülen çipler, yapay zeka modellerinin daha küçük ve portatif cihazlarda çalıştırılabilmesini de mümkün hâle getiriyor.

• Bu noktada çiplerin üzerine yerleştirilen transistörlerin arasındaki mesafenin kısalması da büyük önem taşıyor. “Nanometre” cinsinden ifade edilen bu mesafe kısaldıkça, şirketler çipe çok daha fazla sayıda transistör yerleştirebiliyor. Transistör sayısındaki artış ise çipin çok daha yüksek performanslı ve çok daha az güç tüketimiyle çalışmasını mümkün kılıyor.

Şirketler, art arda yeni çiplerini tanıttı

Bir donanım ürününde tüm bu parametrelerin yanına tik atılması, elbette yıllardır tüketici elektroniği pazarına işlemci üretmekte ustalaşmış NVIDIA, AMD ve Intel gibi şirketler için prestij ve kazanç anlamına geliyor. Zira şirketler, yapay zeka ihtiyaçlarına yönelik çipler geliştirerek hem yükselen yapay zeka pazarındaki yerini şimdiden sağlamlaştırmak istiyor hem de geçmişten gelen uzmanlıklarını somut bir üründe sergileyerek prestij kazanmaya çalışıyor. 

NVIDIA: ABD merkezli NVIDIA, yarışta başı çeken isimler arasında yer alıyor. Şirket, bu yılın Mart ayında yapay zekaya yönelik işlemleri mevcut çiplerden 30 kat daha hızlı yaptığını iddia ettiği yeni “Blackwell” çipini tanıtmıştı. Dünyanın en güçlü yapay zeka çipi olarak anılan hızlandırıcı, 208 milyar transistörle geliyordu.

• Şimdiye kadar iki yılda bir yeni bir çip tasarlayan şirket ayrıca, Mayıs ayında artık her yıl yeni bir yapay zeka çipi piyasaya süreceğini açıklamıştı. 

• Bu hafta Tayvan’da düzenlenen "Computex 2024" etkinliği, NVIDIA’nın alana yönelik yeni duyurularına ev sahipliği yaptı. NVIDIA CEO’su Jensen Huang, etkinlikte yeni yapay zeka çip ailesi Rubin’in 2026 yılında piyasaya sürüleceğini duyurdu.

Önemli ayrıntı: Güncel olarak yapay zeka çipi pazarında NVIDIA’nın %80’lik bir pazar payı bulunuyor. Elbette bu pazar hakimiyeti, diğer şirketleri de pazardan pay almak ve NVIDIA’nın liderliğini yıkmak için kışkırtıyor. 

AMD: "Computex 2024", bu nedenle yalnızca NVIDIA’nın değil, ABD merkezli başka bir işlemci üreticisi olan AMD’nin de duyurularına sahne oldu. Şirket CEO’su Lisa Su, etkinlikte şirketin en yeni yapay zeka çipi MI325X’i tanıtarak NVIDIA’ya meydan okudu. Çipin, bu yılın son çeyreğinde kullanıma sunulması bekleniyor. 

• AMD, etkinlikte ayrıca 2025 yılında piyasaya sürmeyi planladığı MI350 çip serisini de duyurdu. Su, yeni çiplerin mevcut MI300 yapay zeka çipi serisine kıyasla 35 kat performans artışı sağlayacağına işaret etti. 

• Bir sonraki nesil MI400 işlemcilerin ise 2026 yılında kullanıma sunulacağı belirtildi. 

• Bununla birlikte, yeni Ryzen AI 300 işlemcilerin yapay zeka destekli sohbet robotu Copilot entegrasyonuna sahip Copilot+ bilgisayarlar için geliştirilen en güçlü işlemci olduğuna dikkat çekildi. 

Bir adım geriden: AMD CEO’su, Nisan ayında yaptığı bir açıklamada 2024 yılı sonuna kadar yaklaşık 4 milyar dolarlık yapay zeka çipi satışı yapacaklarını öngördüğünü dile getirmişti. 

Intel: Teknoloji endüstrisinin önde gelen işlemci üreticilerinden biri olan Intel de bu yılın Nisan ayında yapay zeka çipi yarışına katılmıştı. Şirket, “Intel Vision 2024” etkinliğinde kurumsal üretken yapay zeka ihtiyaçlarına yönelik geliştirilen “Gaudi 3” çipini tanıttı. 

• ABD merkezli üretici, Gaudi 3’ün NVIDIA’nın Blackwell çipine kıyasla yapay zeka dil modellerini %50 daha hızlı eğitebildiğine ve %40 daha fazla güç verimliliği sağladığına işaret etmişti. 

Apple: 2020 yılında cihazları için kendi işlemcilerini üretmeye başlayan Apple da yapay zeka çipi pazarına geçen ay göz kırptı. Mayıs ayı başında düzenlediği “Let Loose” etkinliğinde M4 işlemcisini tanıtan şirket, yeni işlemcinin iPadOS işletim sistemindeki yapay zeka ihtiyaçlarına odaklandığına işaret etti. 

• 3 nanometrelik fabrikasyon sürecinden geçen M4, saniyede 38 trilyon işlem yapabiliyor. Apple, M4’ün yeni "Neural Engine" teknolojisi sayesinde yapay zeka ihtiyaçları için çok güçlü bir çip olacağını söylüyor. 

Qualcomm: Daha çok akıllı telefonlar için geliştirdiği işlemcilerle sektörde isim yapan Qualcomm ise yapay zeka ihtiyaçlarına yönelik yeni Snapdragon X Elite işlemcisini tanıttı. 

• Şirket, "Computex 2024" etkinliğinde yeni işlemcisinin hem dizüstü hem masaüstü bilgisayarlarda kullanılacağını açıkladı. 

Google: ABD merkezli teknoloji devi Google da bu yılki “I/O” etkinliğinde yapay zeka ve makine öğrenimi teknolojileri geliştirmek için veri merkezlerinde kullandığı bilgisayar çiplerinin altıncı neslini tanıttı. 

• Bu yılın sonlarında piyasaya sürülecek olan “Trillium” isimli çipler, beşinci nesle kıyasla 4,7 kat performans artışı sağlayacak. 

Meta: Meta da bu yıl kendi yapay zeka çipini tanıtan teknoloji devleri arasında yer alarak çip yarışına katıldı. Şirket, Tayvan merkezli işlemci üreticisi TSMC tarafından üretilecek olan “Artemis” kod adlı çipin NVIDIA gibi dış tedarikçilere olan bağımlılığını azaltmaya yardımcı olmasını hedefliyor. 

• Meta, 5 nanometrelik fabrikasyon sürecinden geçen çipi hâlihazırda veri merkezlerinde kullanıyor. Çip, özellikle şirketin sosyal medya platformlarındaki makine öğrenimi temelli özelliklere güç veriyor. 

• Artemis ayrıca, Meta’nın erken nesil yapay zeka çiplerinden 3 kat daha yüksek performans sunuyor. 

• Diğer yandan Meta CEO’su Mark Zuckerberg, kısa vadede NVIDIA ile olan iş ilişkisini sonlandırmayı planlamıyor. CEO, NVIDIA’nın Blackwell çiplerinden satın almayı sürdüreceklerini ve 2024 yılında farklı çip tedarikçilerinden toplamda 600,000 yapay zeka çipi satın alacaklarını söylüyor.

Yapay zeka geliştiren şirketler, kendi çipini üretmek istiyor

Gelişmiş yapay zeka modelleri üreten OpenAI gibi şirketler ise yapay zeka arenasında çip savaşları kızışırken dışa bağımlılıkları azaltmak amacıyla kendi çiplerini geliştirmeye yönelik çalışmalar yapıyor. 

Ayrıntılar: Geçen yılın Ekim ayında yayımlanan bir Reuters haberine göre gelişmiş yapay zeka modellerini avucumuzun içindeki telefonlara kadar getirmeyi başaran OpenAI, kendi yapay zeka çipini geliştirmeyi planlıyor. 

• OpenAI, güncel olarak popüler sohbet robotu ChatGPT’ye güç veren dil modellerini geliştirmek için NVIDIA’nın yapay zeka çiplerini kullanıyor. 

• Benzer şekilde, Elon Musk da yapay zeka girişimi xAI için NVIDIA’dan çip tedarik ediyor.

Neden önemli? Güncel olarak yapay zeka modelleri geliştiren şirketler, geliştirdikleri yapay zeka araçlarını başka şirketler tarafından üretilen çiplerle %100 entegrasyon sağlayamayacakları için istedikleri biçimde optimize edemiyor. Bu nedenle çip ve yapay zeka modellerini kendi şirketi içinde geliştirmeyi başaran şirketlerin, yapay zeka alanındaki ilerlemeleri çok daha hızlı bir şekilde hayata geçirebileceği tahmin ediliyor. 

Çip savaşının politik perde arkası

Diğer tüm yarışlarda olduğu gibi elbette yapay zeka çipine yönelik rekabetin de politik bir tarafı bulunuyor. Güncel olarak gelişmiş yapay zeka çiplerinin neredeyse tümü, ABD’li şirketler tarafından üretiliyor. Bununla birlikte ABD, ulusal güvenliğe yönelik endişeleri gerekçe göstererek Çin’den ithal edilen birçok teknoloji ürününde ticari yaptırımlar uyguluyor. 

Perspektif: ABD’de Joe Biden yönetimi, özellikle elektrikli otomobiller, bataryalar ve yarıiletkenlerin ithalatında oldukça yüksek gümrük vergileri uyguluyor. Bununla birlikte hükümet, NVIDIA gibi lider üreticilerin diğer ülkelere ihracatını da kısıtlıyor. Bu dezavantaj, neredeyse tüm ileri teknolojilerin geliştirildiği Silikon Vadisi’ne de ev sahipliği yapan ABD’nin yapay zeka çipi yarışında öne geçmesine yol açıyor. 

• Fakat ABD tarafından kara listeye alınması nedeniyle bir süredir ABD’li şirketlerle çalışamayan ve kendi cihazları için kendi donanım ve yazılımlarını üretmek zorunda kalan Huawei gibi bazı şirketler, pazardaki dengeleri değiştirmeye yönelik atılımlar yapıyor. 

• Huawei’in “910B Ascend” isimli çipleri, Çin’deki yapay zeka geliştiricileri tarafından yaygın olarak kullanılıyor. 

• Huawei’in Ascend biriminin yöneticisi Zhang Dixuan, güncel olarak 40 donanım ve 1.600 yazılım ortakları bulunduğunu söylüyor. Bununla birlikte Ascend ekosistemi, 2.900 yapay zeka uygulaması tarafından aktif olarak kullanılıyor. 

Ek olarak: Cambricon Technologies ve Biren Technology de yapay zeka çipleri üreten Çin merkezli şirketler arasında yer alıyor. Yine de analistler, ABD'deki şirketlerin hızla büyüyen pazar hakimiyeti dolayısıyla Çin merkezli şirketlerin kısa vadede yapay zeka çipi yarışına etkin bir biçimde katılamayacağını öngörüyor.