Yapay zekanın 2025 haritası: Yeni yıla ilişkin tahminler

2024 yılı, insanlığın yapay zeka patlamasına şahitlik ettiği bir yıl oldu. 2022 ve 2023, yapay zeka teknolojilerinin hızlı gelişimine sahne olurken bu yıl insanlık, yapay zeka destekli araçların günlük hayatın ve iş dünyasının merkezine yerleşmesine tanıklık etti. Yapay zeka, bu yıl yükselmekte olan bir teknoloji olmanın ötesine geçerek günlük hayatın bir parçası olan bir araç hâline geldi. 

Bu ilerleme, elbette etik, toplumsal etki ve regülasyon gerekliliklerine ilişkin tartışmaları da beraberinde getirdi. 2024 yılında şirketlerin yapay zekayı kullanma biçimlerini şekillendiren birkaç regülasyon çıkarılmış olsa da hâlâ yapay zekaya ilişkin en önemli tehditleri hedef alan herhangi bir yasal düzenleme yürürlüğe girmedi. 

Benzer şekilde: Yapay zeka geliştirme süreçlerinin devasa enerji tüketimi ve yapay zekanın sorumlu kullanımı da 2024’ün en çok konuşulan konu başlıkları arasındaydı. Bu tartışmalar, dev teknoloji şirketlerini yeni enerji arayışına itti. 

Büyük şirketlerin belirli görevleri kullanıcılar adına otonom bir biçimde yapabilen yapay zeka ajanlarına ilişkin hız kazanan çalışmaları da işgücünün potansiyel dönüşümüyle ilgili tartışmaların fitilini ateşledi. 

Öte yandan: Bu trendler, elbette gelecek yıla ilişkin tahminleri de şekillendirdi. Sektör analistleri ve uzmanlar, yılın bitmesine yakın 2025 yılına dair öngörülerini paylaşmaya başladı. Bu öngörülerden bazıları, gerçek olması an meselesi tahminleri içinde barındırırken bazı öngörüler, oldukça çarpıcı iddialar ortaya koydu. 

1. Trump-Musk işbirliği, yapay zekanın geleceğine yön verecek

Kasım ayı başında ikinci kez ABD Başkanı olarak seçilen Donald Trump, bu yıl seçim kampanyasını Elon Musk ile dirsek temasında yürüttü. Musk’ı yeni kurulan Hükümet Verimliliği Departmanı’nın yöneticisi olarak atayan Trump, Musk’ın şirketlerini olumlu etkileyebilecek bir dizi düzenlemenin de sinyalini verdi. 

Sektör analistlerine göre ikili arasındaki bu pozitif iklim, 2025’te yapay zekanın geleceğine yön verecek. Trump yönetimi, çok büyük olasılıkla yapay zeka regülasyonlarını kurucuları arasında bulunduğu OpenAI ile davalık olan Musk’ın lehine şekillendirecek. Yeni yönetim, düzenlemeleri oluştururken ve izinleri çıkarırken muhtemelen OpenAI’a karşı daha düşmanca bir tavır takınacak.  

Bu doğrultuda Elon Musk’ın yapay zeka girişimi xAI, önemli avantajlar elde edecek. Şirket, veri merkezleri inşa ederken, yeni modeller geliştirirken veya işbirlikleri yaparken düzenleyici onayları çok daha kolay bir biçimde alabilecek. Benzer şekilde bu tutum, Tesla’nın yapay zeka destekli sürücüsüz taksisi Cybercab’in testleri için düzenleyici onay alma sürecini de hızlandıracak. 

Öte yandan: Elon Musk, Silikon Vadisi’nin diğer önde gelen figürlerinin aksine yapay zekanın insanlık için teşkil ettiği varoluşsal riskleri oldukça ciddi boyutta önemsiyor. Bu ayrıntı, ABD’de yapay zeka teknolojisiyle ilgili daha sıkı bir düzenleyici ortamın yaratılmasının önünü açabilir. 

• Hem Donald Trump hem de Elon Musk, karmaşık ve öngörülemez karakterler olduğu için ABD’deki yapay zeka endüstrisi, 2025 yılında beklentilerin dışında bir senaryo da deneyimleyebilir. 

2. Yapay zeka ajanları, ana akım hâle gelecek

Bu yıl yapay zekaya ilişkin gelişmeleri yakından takip eden teknoloji tutkunları, ilk talimatları aldıktan sonra belirli görevleri minimum veya sıfır kullanıcı komutuyla otonom bir biçimde kullanıcı adına yapabilen ve karar alabilen yapay zeka ajanlarına aşina oldu. Aralarında Anthropic, Microsoft ve Google’ın da bulunduğu bazı öncü şirketler, şimdiden yapay zeka ajanlarının ilk örneklerini kullanıma sundu. Fakat yıl sonuna doğru duyurulan bu araçların hiçbiri, henüz ana akım hâle gelemedi. 

Analistlere göre 2025 yılında özellikle web odaklı yapay zeka ajanları ana akım hâle gelecek. Bu sayede kullanıcılar, aboneliği yönetmek, fatura ödemek, doktor randevusu almak, sipariş vermek, rezervasyon yapmak veya e-posta yanıtlamak gibi çevrimiçi görevleri bir yapay zeka asistanına yaptırabilecek. 

Öte yandan: Geride bıraktığımız yıllarda görülen büyük yapay zeka coşkusuna rağmen ChatGPT dışında çok az sayıda yapay zeka aracı, son tüketici tarafından yaygın biçimde kullanılan bir ana akım materyal hâline gelebildi. Uzmanlara göre web odaklı yapay zeka ajanları, bu durumu tersine çevirecek. Gündelik görevlerin minimum insan eforuyla yapıldığı bir senaryo, vaat edilen esas yapay zeka rüyasının da gerçek olmasına yol açacak. 

Ek olarak: Profesyonel bağlamda kullanılan yapay zeka ajanları, işgücünün dönüşümünde de önemli bir rol oynayacak. Bu süreçte otomatik hâle getirilebilen ve tekrarlayan görevlerden oluşan bazı pozisyonlar yok olurken işgücünün bir kısmı, karmaşık ve gerçek bir değer üreten görevlere daha iyi odaklanabilecek. 

• Editörün önerisi: Yapay zeka ajanları, bir sonraki büyük atılım olacak mı? | Quando İçgörü, Doğa Yurduneri 

3. Yeni enerji arayışı uzaya taşınacak

2023’te yapay zekanın gelişiminin hızlanmasının önündeki en büyük engel, yeterli miktarda yüksek performanslı çipe duyulan ihtiyaçtı. 2024’te ise sektördeki en büyük ihtiyaç, enerji ihtiyacı oldu. Yapay zeka sistemleri oldukça fazla sayıda veriyle eğitildiği ve bu verileri saklayan ve işleyen veri merkezleri devasa miktarda enerjiye ihtiyaç duyduğu için bu yıl teknoloji şirketleri, karbon emisyonlarında rekor artışlar açıkladı. 

Yapay zeka araçlarına yönelik artan talebi karşılayabilmek için çok sayıda veri merkezi inşa eden teknoloji şirketleri, bu veri merkezlerinin ihtiyaç duyduğu enerjiyi karşılayabilmek ve karbon emisyonlarındaki artışı kontrol altına alabilmek için 2024’te yüzünü nükleer enerjiye döndü. Google, Amazon, Microsoft ve Meta, bu yıl ardı ardına nükleer enerji şirketlerine yaptıkları yatırımlarla ve veri merkezlerini küçük nükleer reaktörlerle besleme planlarıyla gündeme geldi. 

Öte yandan: Analistler, nükleer enerji yatırımlarının 2025’te artacağını öngörse de uzmanlara göre proje geliştirme süreci ve düzenleyici onay gerekliliği nedeniyle nükleer enerji, 2030 yılına kadar yapay zeka alanındaki enerji sorununa bir çözüm üretmeyecek. Bunun yerine bazı şirketler, uzaya yapay zeka odaklı veri merkezleri inşa etme yoluna gidecek. Yörüngedeki veri merkezi, Güneş’ten aldığı enerjiyle yapay zeka için 7/24 sınırsız ve sıfır emisyonlu güç üretecek. 

Bir adım geriden: Y Combinator tarafından desteklenen Lumen Orbit, yakın zamanda uzayda yapay zeka modellerini eğitecek bir veri merkezi inşa etmek için 11 milyon dolar yatırım topladı. Analistlere göre 2025’te Lumen Orbit’e rakip pek çok yeni girişim ortaya çıkacak. 

• Editörün önerisi: Teknoloji devleri, neden yüzünü nükleer enerjiye döndü? | Quando İçgörü, Doğa Yurduneri 

4. Yapay zeka, ilk kez konuşarak Turing testini geçecek

Bazı yapay zeka modelleri, testin bazı versiyonlarında başarılı olsa da bugüne kadar hiçbir yapay zeka, 1950 yılında İngiliz matematikçi ve bilgisayar bilimci Alan Turing tarafından geliştirilen Turing testini konuşma formunda geçemedi. 

Bilgi notu: Yapay zeka performansı ölçümlerinde kullanılan en ünlü testlerden biri olan Turing testi, bir yapay zeka sisteminin gerçek bir insan gibi düşünüp düşünemediğini belirlemek için kullanılıyor. Yapay zeka modellerinin, Turing testini geçmek için ortalama bir insanın bir yapay zekayla mı, yoksa gerçek bir insanla mı etkileşim kurduğunu anlayamayacağı bir şekilde yazılı bir biçimde iletişim kurabilmesi gerekiyor. Bugünün en gelişmiş yapay zeka modelleri, Turing testinde yazılı olarak başarı elde edebiliyor. 

Turing testinin konuşma formunda bir versiyonunun geçilebilmesi için ise yapay zekanın gerçek bir insandan ayırt edilemez akıcılıkta sesli bir şekilde etkileşime geçmesi gerekiyor. Mevcut yapay zeka sistemleri, bu tip bir testte başarı elde edebilmek için yanıt verme süresindeki gecikmeyi sıfıra indirmek, komutlardaki belirsizlikleri ele alabilmek, açık uçlu sohbetlere katılabilmek, konuşmanın önceki bölümlerini akılda tutabilmek ve duygu temelli sessiz sinyalleri anlayabilmek gibi pek çok teknik iyileştirmeye ihtiyaç duyuyor. 

Analistler, 2025’te bu teknik iyileştirmelerin yapılabileceğine ve ilk kez bir yapay zeka modelinin konuşarak Turing testini geçebileceğine inanıyor. 

5. İlk gerçek güvenlik tehdidi ortaya çıkacak

Yapay zekanın mahremiyeti ihlal etmek ve önyargıları pekiştirmek gibi riskleri, önceki yıllarda sıklıkla gündeme geldi. Fakat bu yıl, yapay zekanın gelişimi hızlandıkça bu sistemlerin insanlığın çıkarlarına uymayan biçimde hareket edebileceği, insanlığın yapay zeka üzerindeki kontrolünü kaybedeceği ve yapay zekanın insanlık için varoluşsal bir tehdit oluşturmaya başlayacağına yönelik endişeler artış gösterdi. Şimdiye dek bu endişeler, komplo teorisi boyutunda kaldı ve herhangi bir gerçek güvenlik tehdidi ortaya çıkmadı. 

Analistlere göre 2025 yılında bu durum yavaş yavaş değişecek. İlk büyük güvenlik tehdidi, kendini robotların dünyayı ele geçirmesi formunda göstermeyecek olsa da gelecek yıl, kritik ihlallere sahne olacak. 

Örneğin: Bir yapay zeka modeli, kendini korumak için gizlice başka bir sunucuda kendi kopyalarını oluşturmaya başlayacak. Ya da bir model, verilen hedefleri en iyi şekilde ilerletmek için yeteneklerinin gerçek sınırlarını insanlardan gizlemesi gerektiğine kanaat getirecek ve performans değerlendirmelerini kasıtlı olarak baltalayacak. 

Dahası: Uzmanlara göre bu tip senaryoların gerçek hâle gelmesi, çok uzun zaman almayacak. Zira yakın tarihli araştırmalar, yapay zekanın gerekli gördüğü durumlarda insanları kandırabildiğini kanıtladı. 

• Anthropic, Aralık ayında yaptığı bir çalışmada yapay zeka araçlarını geliştirilme sürecinde belirlenen kural seti ve ilkelere aykırı bir görevi yerine getirmek üzere eğitmeyi amaçladı. Sonuçlar, bazı yapay zeka araçlarının yeni prensiplere uyumlu gibi görünerek rol yaptığını, fakat esasında orijinal ilkelerine bağlı kaldığını ortaya çıkardı. 

• Anthropic araştırmacıları, yapay zekanın fikrini değiştirmediği hâlde zorunda olduğu için istenen yanıtları verdiği durumları “uyum sahtekarlığı” olarak tanımladı.

Öte yandan: Birçok analiste göre bu tip bir güvenlik tehdidi, çok büyük olasılıkla bir felaket senaryosuna dönüşmeden tespit edilecek ve etkisiz hâle getirilecek. Fakat ilk tehdit, yapay zeka arenası için göz açıcı bir an olarak tarihe geçecek. 

6. Yapay zekanın gelişim hızı yavaşlayacak 

Pek çok sektör liderine göre 2025’te yapay zekanın önceki yıllarda büyük bir ivme kazanan gelişim hızı yavaşlamaya başlayacak. Yapay zeka destekli sohbet robotları ve metin komutlarından görüntü oluşturan yapay zeka araçları, hâlihazırda kullanımda olduğu için sektör, bir süre büyük bir belirsizlik yaşayacak. Bu nedenle tüm efor, mevcut modelleri ve araçları iyileştirmeye yönlendirilecek. 

Bir adım geriden: Google CEO’su Sundar Pichai, The New York Times’ın bu yılki DealBook zirvesinde 2025’te yapay zeka alanında ilerlemenin daha da zorlaşacağını vurgulayarak kolay ulaşılabilecek tüm hedeflerin artık geride kaldığına işaret etmişti. Pichai ayrıca, değerlendirmesinde şu ifadelere yer vermişti:

“Yokuş artık daha dik… Bir sonraki aşamaya geçtiğimizde kesinlikle daha derin atılımlara ihtiyaç duyacağız.”

Benzer şekilde: Kasım ayında yayımlanan bir The Information haberi de OpenAI’ın yapay zeka gelişimindeki yavaşlamadan memnun olmadığına ve “Orion” kod adlı modelin öncekiler kadar büyük bir sıçrama yaratmadığını düşündüğü için şirket içinde yeni bir ekip kurduğuna işaret etmişti. Ekibin yeni eğitim verisi sayısındaki düşüş devam ederken şirketin nasıl yapay zeka modellerini iyileştirmeye devam edebileceğine odaklanacağının da altı çizilmişti. 

• Haber ayrıca, ekibin yapay zeka gelişimini hızlandırmak için Orion’u eğitirken yapay zeka üretimi sentetik verileri de kullanmaya başlayacağını iddia etmişti.

Öte yandan: Sektör uzmanlarına göre bazı şirketler, 2025’te gelişim hızındaki bu yavaşlamayla baş edebilmek için otonom bir biçimde daha iyi yapay zeka sistemleri inşa edebilen yapay zeka sistemleri geliştirecek. Böylece gelecek yıl, yapay zekanın sürekli olarak kendi kendini iyileştirdiği veya aptallaştırdığı bir ekosistem ortaya çıkacak.