Yazı tasarımında kadınların rolüne ilişkin araştırmalarda artış var.

2019 yılında AIGA’nın (The American Institute of Graphic Arts) Dünya Kadınlar Günü onuruna tamamı kadın yazı tasarımcıları tarafından tasarlanmış on yazıyüzünü öne çıkarması; ardından Jan Tschichold ile yazı tasarımı, László Moholy-Nagy ve Herbert Bayer ile tasarım üzerine çalışan Bauhaus’un bilinen tek kadın tasarımcısı Söre Popitz (Irmgard Sörensen-Popitz) hakkında yayımladığı yazısı gibi gelişmeleri okurlarımıza duyurmuştuk. 

Daha sonra 2020 yılında Yulia Popova’nın “Kaç tane kadın yazı tasarımcısı tanıyorsunuz? (How many female type designers do you know?)” adlı kitabının yayımlanması somut bir gelişme olarak öne çıkmıştı. Yazı tasarımı alanında toplumsal cinsiyet konusu üzerine yapılan araştırmalara ilişkin genel bir bakış sunan kitapta, on dokuzuncu ve yirminci yüzyılın başlarında çalışan kadın yazı tasarımcıların biyografilerinin yanı sıra Veronika Burian, Louise Fili, Zuzana Licko ve Fiona Ross gibi öne çıkan birçok kadın yazı tasarımcılarıyla yapılan röportajlar yer aldı. Aynı yıl, İsveç’ten Carolina Laudon, ATypI’nin (Association Typographique Internationale) ilk kadın başkanı oldu.

2021 yılındaki gelişmeler, yazı sektöründe kadınların rolüne ilişkin daha kapsamlı araştırmalardan elde edilen bulguların açıklanmasıyla hız kazandı. Önce Prof. Fiona Ross koordinatörlüğünde, Dr. Alice Savoie ve Dr. Helena Lekka tarafından yürütülen Women in Type (Yazıdaki Kadınlar) araştırma projesinin ağ sayfasının açıldığı duyuruldu. Reading Üniversitesi Tipografi ve Grafik İletişim Bölümünde 2018–2021 yılları arasında yürütülen üç yıllık bir araştırmanın ürünü olan proje, 1910 ila 1990 yılları arasında Monotype Corporation ve Linotype Limited gibi iki büyük İngiliz firmasında çalışan kadınların yazı tasarımı ile üretimindeki rollerini ve sorumluluklarını inceledi. Daha sonra Bethany Qualls, San Francisco’daki Letterform Archive’ı kullanarak taşınabilir yazı döneminde kadın yazı tasarımcılarının geçmişlerini daha erişilebilir kılmak için yaptığı çalışmaları sundu. Qualls, proje kapsamında Letterform’un kataloğu için 688’den fazla ciltlenmiş yazı numunesini listeleyerek bu erken yazıları tasarlayan kadınlar hakkında bulabildiği tüm materyali incelemiş. İngilizce kaynaklarda tartışılmayan Rus kadın yazı tasarımcıları hakkında materyallerin ortaya çıkması, projenin ilgi çeken sonuçlarından birisi.

İlerleyen günlerde kadınların rolüne ilişkin çalışmaların artacağını ve yeni yayınların ortaya çıkacağını düşünüyoruz. Prof. Elizabeth Resnick editörlüğünde grafik tasarımda kadınların rolüne ilişkin makalelerin yer alacağı ve kurucu üyemiz Ömer Durmaz’ın da bir makalesinin olacağı kitap, bunun işaretlerinden birisi. Türkçe Tipografi Topluluğu olarak bizler de, Sevimli Ay dergisinin dokuzuncu sayısında yer alan Mehmed Said’in yazdığı kadın hattatlarımız ile ilgili bölümün Türkçeye transkripsiyonu önümüzdeki günlerde yayımlayacağız.