Politika mı deney mi?

Dün TL'nin değer kaybı %20'ye yaklaştı; Dolar/TL 13,50 seviyesini aşarken Avro/TL 15,20'ye kadar çıktı. Geçtiğimiz günlerde Cumhurbaşkanı Erdoğan TCMB'nin politika faizini düşürmesini olumlu karşıladığını belirterek yeni ekonomi politikası hakkında şu ifadeleri kullanmıştı: 

"Yüksek faiz-düşük kur kısır döngüsü yerine yatırım, üretim, istihdam, ihracat odaklı ekonomi politikamızla ülkemiz için en doğru olanı yapmakta kararlıyız. Kurdaki yükselişe bağlı fiyat artışı yatırım, üretim ve istihdamı doğrudan etkilemez. Kurdaki rekabet gücü yatırım, üretim ve istihdamda artışa yol açar. Ülkemizi bunca tuzaktan, badireden nasıl çıkardıysak Allah'ın yardımı ve milletimizin desteğiyle bu ekonomik Kurtuluş Savaşı'ndan da zaferle çıkartacağız."

Dolar neden bu kadar hızlı yükseliyor? 

TL'nin hızlı düşüşü ve doların ani yükselişinde ana etken olarak Erdoğan’ın yatırım ortamı için TCMB'yi faiz indirimine "zorlaması" görülüyor. Bir yandan dünyada enflasyon kaynaklı faiz artırımları yapılırken Türkiye'de sürekli faiz indirimine gidilmesi de TL'yi en fazla değer kaybeden para birimlerinin zirvesine yerleştiriyor. Ayrıca resmî rakamlara göre %20 olan enflasyona karşılık faizin %15'e düşürülmüş olması da nedenlerden biri. 

Erdoğan ne düşünüyor? 

Erdoğan ve hükümet yetkilileri son dönemde ekonomi politikasında bir nevi değişikliğe giderek faiz indirimiyle kur artışını destekleyip ülkeye yapılacak yatırımları ve ihracatı artırmayı böylece cari açığı düşürmeyi ve enflasyonu azaltmayı hedefliyor. Ekonomist Mahfi Eğilmez yetkililerin senaryosunu şöyle anlatıyor: 

"Bu uygulama sonucunda cari açığın düşeceğini, kurun yüksekliğinin bir çeşit ithal ikamesi yaratarak yerli üretimi artıracağını savunuyorlar. Kurgulanan bu gelişme gerçekleşirse enflasyon üzerindeki kur baskısı azalacak, sonuçta enflasyon düşecek."

• Bir adım geriden: Eylül ayından bu yana TCMB faiz indirimini %19'dan %15'e kadar düşürdü. Bu süreçte enflasyonda beklenen düşüşün sağlanamamasının ardından TCMB Başkanı Kavcıoğlu çekirdek enflasyona "ağırlık vereceklerini" açıkladı; ancak çekirdek enflasyonda da beklenen düşüş gerçekleşmedi. Bu gelişmelerin üzerine Kavcıoğlu geçtiğimiz ay "faizi düşürerek kurun yükselmesine izin vereceklerini bunun cari açığı gerileteceğini ve bu yolla enflasyonda düşüş gerçekleşmesini beklediklerini" ifade etti. 

Kamuoyunun hükümetin yeni ekonomi politikasını ilk kez bu açıklamayla öğrendiğini vurgulayan Eğilmez, Kavcıoğlu'nun bu açıklamasının daha sonra hükümet tarafından da dile getirilmeye başladığını belirterek "Ne var ki herhangi bir ekonomi politikası metninde yer almadığı için bu söylenenlerin gerçekten bilerek izlenen bir politika mı yoksa ortaya çıkan sonuçlara göre uyumlandırılmış bir söylem mi olduğu konusu aydınlanmadı." diyor. 

Nasıl yorumlanıyor? 

Hükümetin "yeni ekonomi politikası" ekonomistler tarafından genel olarak eleştiriliyor ve tepki topluyor. Eleştirilerin temel nedenini Erdoğan'ın "faiz inerse enflasyon da iner" bakış açısı oluşturuyor. Birçok alan uzmanı, bu görüşü "sıra dışı" olarak yorumluyor. Ayrıca "kur artışıyla yatırımın artacağı" beklentisi de eleştirilen bir diğer önerme olarak karşımıza çıkıyor. Yatırımların yalnızca kur artışına bağlı olmadığı özellikle siyasi istikrar, piyasa güveni ve risk unsuru gibi faktörlerin de bu konuda önemli ana etkenler olduğu hatırlatılıyor. 

• Deney: Ekonomist Timothy Ash yaşananları "Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın büyük ve başarısız ekonomi politikası deneyi" olarak tanımlıyor.

Medya Günlüğü yazarı İsmail Boy, "Dolarda ne oluyor?" başlıklı yazısında hükümetin Merkez Bankası'na "piyasalara sakın müdahale etme" talimatı vermiş gibi göründüğünü, bu şekilde dövizi tamamen serbest bırakarak yükselebildiği kadar yükselmesine göz yumup ihracatta artış, ithalatta azalış yaratılacağının düşünüldüğünü ifade ediyor. Bu şekilde "cari açığın kapatılacağının" değerlendirildiğini belirten Boy, bunun ne kadar gerçekleşebilir olduğunu soruyor ve "kur artışı ile ihracat artışı arasında direkt bir ilişki olmadığını" kanıtlayarak sorunun cevabını veriyor. 

Eğilmez yazısının sonundaki değerlendirmede "Faiz ve kur üzerine ekonomi politikası kurulmaz. Ekonomi politikasının amacı nedenleri düzeltmek ve sonuca gitmek olmalıdır. Faiz sonuçtur. Eğer faizi belirli bir noktaya indirmek istiyorsanız politikanızı riskleri düşürmek üzerine kurmanız gerekir." diyor. 

Ekonomist Özgür Demirtaş, "Size Yalvarıyorum artık hata yapmayın. Faiz düşünce enflasyon patlar. Faiz kendiliğinden değil de emirle düşünce: Dolar, euro, altın, emlak, arsa, her türlü mal fiyatı fırlar. Öyle olunca bunları elinde tutan zenginler daha zengin, malı mülkü olmayan fakirler daha fakir olur." ifadelerini kullanıyor.

İktisatçı Yalçın Karatepe, "Kriz aşamasından çöküşe geçiş çok hızlı oluyor" derken eski TCMB Başekonomisti Hakan Kara, "Dalgalı kur rejiminde ikinci kez serbest düşüş yaşamayı başaran ülke olarak tarih geçiyoruz. Sadece ve sadece temelsiz bir ısrar uğruna. Yanıldığınızı kabul etmek de bir erdemdir. Çok geç olmadan lütfen bu ısrardan dönün." diye tepki gösteriyor.