Finans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.

Finans dünyasındaki en önemli gelişmeler.

EXANTE

ABD’den Türkiye’ye, fiyatların gelirlerden hızlı arttığı bir dönemde tüketici harcamaktan vazgeçmek yerine alışveriş biçimini değiştiriyor. Daha küçük sepetler, market markaları, daha sık alışveriş ve kredi kartına yayılan ödemeler hane bütçesindeki baskının giderek daha görünür hâle gelen sonuçları. Tüketim verileri canlılığını korurken, bu canlılığın arkasında gelir dağılımı, borçlanma ve sürekli sonraya bırakılan harcamalar var.

Tüketicinin sepeti küçülürken, fişi nasıl büyüyor?

Gelirlerin fiyatlara yetişemediği bir yerde enflasyon verisinin gündelik hayattaki yansıması bir karşılanabilirlik sorununa dönüşüyor. Enerjiden gübreye, tarladan rafa uzanan maliyet zinciri gıdanın hane bütçesindeki yükünü artırırken TÜİK’in 2025 verilerine göre Türkiye’de fertlerin %35,1’i iki günde bir et, tavuk ya da balık içeren bir yemeğin masrafını karşılayamıyor. Yani mesele aslında "karşılanabilirlik".

Enflasyonun ötesindeki soru: Gelirimiz temel ihtiyaçları karşılamaya yetiyor mu?

Hanehalkı fertleri ile evden uzakta bir haftalık tatilin masraflarını karşılayabilecek durumda mısınız?Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yapılan Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması'nda yöneltilen bu soruya iki kişiden biri hayır yanıtını vermiş. Diğer bir ifadeyle, 2025 yılında yayımlanan bulgulara göre tatil masraflarını ekonomik olarak karşılayamadığını beyan edenlerin oranı %50,5.Elbette veri, bulunduğu düzlemde anlam kazanır. Avrupa İstatistik Ofisi (Eurostat) istatistikleri incelendiğinde Avrupa Birliği'nde (AB) nüfusun %27,5'i evinden uzakta bir haftalık tatilin masrafını karşılayamadığını söylüyor. Fransa'da bu oran %23,2, İspanya'da %32,2, İtalya'da %35,7. Yunanistan ise %46,6 ile Türkiye'nin yaklaşık 4 puan altında.TÜİK tarafından yayımlanan istatistiklere göre 2025 yılında Türkiye 63,9 milyon ziyaretçi ağırladı. Hatta Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) tarafından sunulan, günübirlik ziyaretçileri dışarıda tutan uluslararası turist varışları göstergesine göre Fransa, İspanya ve Amerika Birleşik Devletleri'nin (ABD) ardından dördüncü sırada yer alıyor.Ancak Türkiye'de yaşayan her iki kişiden biri, bir haftalık yıllık tatilin masraflarını karşılayamadığını belirtiyor.Aynı oteller, aynı sahiller, aynı fiyat listesi. Farklı olan şeylerden biri, gelirinizi hangi para biriminden sağladığınız.Türkiye'de turizm gelirinin büyük kısmını yurt dışından gelen ziyaretçiler oluşturuyor. Dışarısı sakin olduğu sürece turizm sektörü iyi gidiyor. Ancak 2026'da dışarısı pek sakin değil.Birleşmiş Milletler Turizm Örgütü (UN Tourism) istatistiklerine göre 2026 yılının ilk iki ayında dünya genelinde uluslararası turist varışları, bir önceki yılın aynı dönemine göre %2,5 arttı. Ancak mart ayında bu artış %0,4'e geriledi. Peki ne oldu da küresel turizmdeki artış hızı bir anda yavaşladı?28 Şubat 2026'da ABD ve İsrail, İran'a saldırdı. Kapanan hava sahaları, iptal edilen uçuşlar, durdurulan seferler ve ülkelerin vatandaşlarına bölge için yaptığı seyahat uyarılarıyla bölge turizmi sert fren yaptı. Ve kısa sürmesi beklenen savaş uzadı.Tatil genellikle anlık alınan bir karar olmadığından haftalar, belki de aylar öncesinde rezervasyonlar yapılmakta. Artan jeopolitik risk nedeniyle özellikle Ortadoğu için rezervasyon iptalleri başladı.Ancak Ortadoğu'da yaşanan gelişmelerin İran ile sınırlı kalmayıp çatışmaların bölge ülkelerine yayılması ve petrol fiyatının hızla yükselmesiyle tatil bütçesi için evdeki hesap çarşıya uymamaya başladı.Petrol ve jet yakıtı fiyatları yükselip uçak biletleri pahalılaşırken enflasyon beklentileri ve güvenlik kaygıları da seyahat kararlarını etkiledi. Böylece “en iyi tatil eve en yakın tatil” düşüncesi güçlendi ve turistler daha yakın destinasyonlara yönelmeye başladı.Rota değişirken turistlerin yolu Türkiye'ye düştü mü?TÜİK tarafından yayımlanan Nisan-Haziran 2026 dönemine ilişkin turizm istatistikleri incelendiğinde, bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla ziyaretçi sayısı %5,1 azalarak yaklaşık 15,6 milyon kişi oldu. Aynı dönemde turizm geliri de %2,6 azaldı. Halbuki 2026 yılının ilk çeyreğinde bir önceki yılın aynı dönemine göre ziyaretçi sayısı %1,5 ve turizm geliri %4,2 artmıştı. Dolayısıyla Nisan-Haziran 2026 döneminde yaşanan bu gerileme, savaşın küresel turizm üzerindeki etkilerinin belirginleştiği döneme denk geliyor. Bu da Türkiye turizminin savaştan etkilenmiş olabileceğini düşündürüyor.Bu tabloyu okurken ziyaretçi sayısına yurt dışında ikamet eden vatandaşların da dahil olduğunu gözden kaçırmamak lazım. Nitekim bu grup, 2026'nın ikinci çeyreğinde ziyaretçilerin %16,2'sini oluşturuyor. Üstelik turizm istatistiklerinde yurt dışında ikamet eden vatandaşların sayısı önceki yılların aynı dönemine yakın seyrediyor. Dolayısıyla toplam ziyaretçi sayısındaki düşüşün ağırlıklı olarak yurt dışında ikamet eden vatandaşların dışındaki ziyaretçilerden kaynaklandığı görülüyor. Başka bir ifadeyle, turistlerin daha yakın destinasyonlara yöneldiği bir dönemde Türkiye'nin bu eğilimden belirgin bir kazanım elde edemediği söylenebilir. Bunun olası nedenlerinden biri, Türkiye'nin savaş bölgesine yakın bir destinasyon olarak algılanması olabilir.<h2 data-end="4502" data-start="4476" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Sorun sadece savaş mı?</h2>Kısa vadede savaşın yarattığı belirsizlik kuşkusuz önemli faktörlerden biri. Ancak tabloyu yalnızca jeopolitik riskle açıklamak yeterli olmayabilir. Örneğin küresel iklim değişikliği bağlamında aşırı hava olayları da destinasyon tercihlerini, sezonları ve sektörün dayanıklılığını etkiliyor.Dikkat çeken bir diğer unsur da fiyat rekabeti. Bu bağlamda TÜİK tarafından yayımlanan “Satınalma Gücü Paritesi (Hanehalkı Nihai Tüketim Harcaması), 2025” başlıklı haber bültenine bakmakta fayda var. Çünkü bir ülkedeki mal ve hizmetlerin genel fiyat düzeyinin başka bir ülkeye veya ülke grubuna kıyasla ne ölçüde yüksek ya da düşük olduğunu gösteren fiyat düzeyi endeksi, Türkiye'nin ziyaretçiler açısından ne ölçüde ucuz bir destinasyon olduğuna ilişkin fikir veriyor.2025 yılında Türkiye'nin tüketim mal ve hizmetleri fiyat düzeyi endeksi 59,6 olarak hesaplandı. AB ortalamasının 100 olarak kabul edildiği bu endeks, AB ülkelerinde 100 euroya satın alınabilen aynı mal ve hizmet sepetinin Türkiye'de yaklaşık 60 euro karşılığı Türk lirasıyla satın alınabildiği anlamına geliyor. Başka bir ifadeyle, Türkiye'deki genel fiyat düzeyi AB ortalamasının yaklaşık %40 altında.Ancak diğer bir harcama grubu olan lokanta ve oteller için hesaplanan endeks değerine bakıldığında ise 78,3 olduğu görülüyor. Endeks değeri Portekiz'de 73,6, İspanya'da 85,4 ve Yunanistan'da ise 86,1. Dolayısıyla Türkiye'nin tüketim mal ve hizmetlerinde sahip olduğu belirgin fiyat avantajının, turizmle daha yakından ilişkili olan lokanta ve oteller grubunda önemli ölçüde daraldığı görülüyor.Üstelik 2026'da bu avantajın bir miktar daha aşınmış olması da mümkün. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından yayımlanan Tüketici Fiyat Endeksi bazlı Reel Efektif Döviz Kuru Endeksi (2025=100), Ocak 2026'dan bu yana 100 seviyesinin üzerinde seyretti ve Temmuz 2026'da 105,96 oldu. Endeksteki bu seyir, TL'nin reel olarak değer kazandığına ve dolayısıyla Türkiye'nin göreli fiyat rekabetçiliğinin bir miktar aşınmış olabileceğine işaret ediyor.2026 yılının ilk altı ayında, bir önceki yılın aynı dönemine göre turist sayısı İspanya'da %4,6 artarken Türkiye'de ziyaretçi sayısı %2,7 geriledi. Tanımlar birebir aynı olmamakla birlikte yön ayrışması dikkat çekici.Elbette jeopolitik riskler, artan enerji maliyetleri ve değişen seyahat tercihlerinin turizm istatistikleri üzerindeki etkisi yadsınamaz. Ancak dış koşullar bozulduğunda, yani dışarısı sakin değilse hem ziyaretçi sayısı hem turizm geliri açısından Türkiye'de turizm sektörünün görece kırılgan bir görünüm sergilediği söylenebilir.Bu kırılganlığın nedenlerinden biri, turizm talebinin yapısı olabilir. OECD'nin Tourism Trends and Policies 2026 başlıklı raporuna göre OECD üyesi ülkelerde turizm harcamalarının ortalama %78,3'ü ülkede ikamet edenler tarafından yapılıyor. Yani iç turizmin toplam turizm harcamaları içindeki payı %78,3.Türkiye'de ise bu oran sadece %27. Bu durum ise turizmi dış şoklara karşı daha kırılgan hale getiriyor. Diğer bir ifadeyle, dışarıdan gelen talep zayıfladığında kaybı iç taleple telafi etmek zorlaşıyor.Turizm sektörünün Türkiye ekonomisi içindeki konumuna bakıldığında dış şoklara karşı dayanıklılığı daha da önem kazanıyor. TÜİK tarafından yayımlanan “Turizm Uydu Hesabı, 2024” başlıklı haber bülteninde turizm sektöründeki istihdamın toplam istihdam içindeki payının %3,7 ve doğrudan turizm amaçlı gayrisafi katma değerin toplam gayrisafi katma değer içindeki payının %5,1 olduğu görülüyor.Dolayısıyla turizm sektöründe işletmelerin faaliyetlerini sürdürebilmesi, istihdamın korunması ve turizmle bağlantılı sektörlerde ekonomik aktivitenin canlı kalabilmesi açısından yurt içi turizm harcamalarının artması, sektörün dış şoklara karşı dayanıklılığını artırabilecek unsurlardan biri olarak düşünülebilir.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Yurt içi turizm ne durumda?</h2>TÜİK tarafından yayımlanan “Hanehalkı Yurt İçi Turizm, Ocak-Mart 2026” haber bültenine göre 2026 yılının ilk çeyreğinde yurt içinde ikamet eden 11 milyon 520 bin kişi seyahate çıktı. Bu sayı, geçen yılın aynı dönemine göre %7,2 arttı. Bunun yanı sıra toplam seyahat sayısı da bir önceki yılın aynı dönemine göre %12 yükseldi. Buna karşılık ortalama geceleme sayısı 6,7'den 5,2'ye geriledi. Yani daha çok kişi seyahate çıktı ama daha kısa konakladı.Üstelik bu dönemde yapılan seyahatlerin %68,1'i yakınları ziyaret amacı taşıyor ve toplam gecelemelerin yaklaşık %80'i ise arkadaş veya akraba evlerinde yapılıyor. Başka bir ifadeyle, yurt içinde seyahat ediyoruz ama yılın ilk çeyreğindeki yurt içi seyahat hareketliliğinin ağırlığını gezi, eğlence ve tatil amaçlı konaklamadan çok yakın ziyaretleri oluşturdu.Şimdi yazının başına dönelim ve bu sefer “Hanehalkı fertleri ile evden uzakta bir haftalık tatilin masraflarını karşılayabilecek durumda mısınız?” sorusuna bir kişinin hayatının iki farklı dönemindeki halini karşılaştırarak bakalım.TÜİK tarafından yayımlanan “Dezavantajların Kuşaklararası Aktarımı, 2023” başlıklı haber bülteninde sunulan istatistikler, 25-59 yaş grubundaki bireylerin bugünkü yaşam koşulları ile yaklaşık 14 yaşındayken içinde yaşadıkları hanenin koşullarını karşılaştırmaya imkân veriyor. Diğer bir ifadeyle, kişinin hayatının iki dönemindeki gelir ve yaşam koşullarına ilişkin göstergelerdeki değişim ortaya konuluyor.Fertler 14 yaş civarındayken tüm ailesiyle evden uzakta bir haftalık tatil masrafını karşılayabilen hanelerde yaşayanların %40,4'ü şu anki hanesi ile bir haftalık tatil masrafını karşılayamadığını ifade ediyor. Başka bir ifadeyle, çocukluk döneminde hanesi açısından maddi olarak karşılanabilir olan bir haftalık tatil, bugün bu grubun her 10 kişiden yaklaşık 4'ü için karşılanabilir değil.Türkiye, dünyanın önde gelen turizm destinasyonlarından biri ve turizm ülke ekonomisi açısından önemli bir sektör. Dolayısıyla sektörün görünümünü değerlendirirken ülkeye gelen ziyaretçi sayısı ve elde edilen turizm gelirinin yanı sıra yurt içinde yaşayanların seyahat imkânlarına, konaklama sürelerine ve tatile erişebilirliğine de bakmak, tabloyu bütüncül değerlendirmeye yardımcı olabilir.

İş dünyasından içgörü, sektör analizleri ve gelecek öngörüleri her pazartesi ve perşembe e-posta kutunuzda.

İş dünyasındaki en önemli gelişmeler.

Pareto

Hanehalkı fertleri ile evden uzakta bir haftalık tatilin masraflarını karşılayabilecek durumda mısınız? Türkiye, dünyanın en fazla turist ağırlayan ülkelerinden biri olmasına rağmen ülkede yaşayan her iki kişiden biri bir haftalık tatilin masraflarını karşılayamıyor. 2026’da savaş, artan enerji maliyetleri ve değişen seyahat tercihleri dış turizmdeki kırılganlığı daha görünür hale getirirken, Türkiye’nin fiyat avantajı da daralıyor. İç turizmde ise daha fazla kişi seyahate çıksa da konaklama süreleri kısalıyor ve seyahatlerin büyük bölümü yakınları ziyaret amacıyla yapılıyor.

Hakan Bektaş

Tüketicinin sepeti küçülürken, fişi nasıl büyüyor?