Bu konuyla ilgili yazarken bir yandan içim sıkılıyor, bir yandan hakkında yazabildiğim için şanslı hissediyorum. Kalbim kuş gibi atıyor. Evre de kuşları çok severdi, diye düşünüyorum. Hastalığının son döneminde dahi penceresinin önüne onları besleyip seyretmek için bir düzenek hazırlamıştı. Güç bulduğunda çiziyordu da pembeli, mavili kuşlar. Ressamdı. Mimar Sinan Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Moda Tasarımı mezunuydu ama yanlış bölümde okuduğunu düşünüyordu. Sonradan anlamıştı ki esas çağrısı hep resimdeydi.&nbsp;Henüz 40 yaşında hayatını kaybeden Evre'yi ben de sosyal medyadan tanıyanlardanım. Yaklaşık yedi sene önce Londra'ya taşınmış ve zor zamanlardan geçmiş; ruhunu bir yerlere sığdırmakta zorlandığını, hayalleri için emek harcamayı göze aldığını, kırılganlığına rağmen tuhaf biçimde güçlü de olduğunu düşündüğüm biriydi.&nbsp;Tam da verdiği emeğin ödülünü alacağı, eşi ve oğlu ile neşeyle yaşayacağı dönemde kansere yakalandı. Koyulan teşhisin ardından, 2023'te GoFundMe üzerinden "Evre'nin Savaşı: Oscar Bebeğin Geleceği"&nbsp;adlı bir bağış kampanyası başlattı. Bu süreçte ihtiyaçları olacak kalemleri sıraladı. Hâliyle kendi önceliklerine göre düzenlenmişti. Süreçte toplam 6.700 kişi bağışta bulundu, yaklaşık 230 bin pound toplandı. Ne olduysa Evre, savaşı kaybettiğini, kendisine üç-dört haftalık ömür biçildiğini duyurduğunda oldu. Bağış üst limitini neden yükselttiği, neden hâlâ para topladığı sorusu dolaşıma sokuldu. Oysa Evre, kalan tutarın oğlunun geleceğine ayrılacağını daha en baştan söylemişti.İşte bu noktadan sonra ona yaşatılan zorbalığın şiddeti, hepimizde infial yarattı. Nefret ve öfkenin kontrolü en zor, ancak etrafında örgütlenmesi en kolay duygular olduğunu yine gördük. İyiler dağınık hâlde acı çekerken nereden geldiği anlaşılmayan bu öfke ortalığın tozunu dumanına kattı. Ardında kırgın bir Evre ve yorgun bir aile bıraktı. İnternet kapandığı anda yok olacak bu kişiler, Evre'nin alanına doluştu. Malum platformlarda hakkındaki sayfa sayısı 300'lere ulaştı. "Dolandırıcısın", "Son dönem kanser hastası böyle görünmez" gibi söylemler, Evre'nin seneler önce attığı, Türklere dair bazı talihsiz tweetler ile birleştirildi.&nbsp;Birkaç gece içinde Evre, "Türk düşmanı, soykırım yanlısı, dilenci, vatan haini" oluverdi. Duygu sömürüsü yapan bir manipülatöre dönüştürüldü. Oysa senelerdir tüm gönderilerinde dümdüz bir dil kullandığını biliyordum. Ondan hiç kafiyeler aradığı, insanları gözyaşlarına sürüklemeye çalıştığı bir metin okumamıştım. Bir anda Evre'ye dijital bir meydan dayağı atılmaya başlandı. Konu artık bağlamından kopmuştu. Vuranlar da kime, niye vurduğunu bilmiyordu. Vurma eylemi her şeyin önüne geçmişti. Bu son zamanların en ağır linç hareketinde, olayın öznesinin artık aramızda olmaması dahi kitleleri durduramadı.Oysa bağış maddeleri hep açıkça yazılmış; doktor görüşmeleri günü gününe paylaşılmıştı. Bağışın esası olan gönüllülük ilkesine göre, bu içeriğe kafası yatanlar bağış yaptı, ikna olmayanlar yapmadı. Tedavi sürecini maddiyatı dert etmeden geçirebilmesi ve İngiliz vatandaşı olan, yani sosyal bir devlette büyüyecek de olsa oğluna yaşamını kolaylaştıracak bir tutar bırakmak istemesi, kimimiz için geçerli bir nedendi, kimimiz için değildi. GoFundMe ve benzeri sayfalar zaten ekonomik nedenlerle hayallerini gerçekleştiremeyenlere ya da zor durumdakilere dayanışma usulü destek prensibine dayandığı için, buna ters düşen bir durum da yoktu.&nbsp;Ancak Evre, İngiltere'de yaşadığı, eşi de İngiliz olduğu için bir peri masalının içinde olduğunu sananlar tarafından şımarıkça para toplamak ile itham edildi. Orada bu paralara ihtiyaç yoktu, gelsin Türkiye'de tedavi olsundu, hem Türklere kızgın olan birinin onlardan bağış istemeye ne hakkı vardı? Konu, kuyuya atılan bir taş misali büyüdü, kitlesel bir histeriye dönüştü. Evre, en halsiz olduğu günlerde uzun açıklamalar yapmaya mecbur bırakıldı. Zamanında X'te Türkler konusunda "soykırım" gibi maksadını çok aşan ifadeler kullandığını, bunun ofansif mizaha dahi sığmayacağını kabul etti, samimice özür de diledi.&nbsp;Bunlar Türk olmaya değil de yozlaşmış Yeni Türkiye'ye katlanamama hâlini anlatan ifadeler gibiydi daha çok. Yanlıştı, çok yanlıştı, ama hepsi gerçekten bu kadardı.&nbsp;“2019’da, belli ki pek de düşünmeden yaptığım saçma ve zevksiz bir şakayı, yaklaşık 40 bin tweetim arasından bulup, hakkımda çıkarabildikleri en kötü şey olarak insanların önüne atmışlar. Bugünkü konuyla ise alakası bile yok"&nbsp;dedi ama bu bir şeyi değiştirmedi. Bu kişiler kapalı bir devrede, kendileri gibi düşünenlerle etkileştikleri yankı odalarında argümanlarını çoğalttı.Tanrılar kurban, sosyal medya ise ya azize ya da şeytan istiyordu. Bir insanın hataları ve iyiliği ile bir bütün olabileceği, acısına saygı duymak için kusursuz olmasının gerekmediği düşüncesi, akla dahi yanaştırılmadı. İlle de iki ayrı uç olmalıydı ki aradaki çatlağın iki kenarında iki zıt düşünceden insanlar toplaşsın. İki yaka arasında bir savaş başlasın. Sonu mu? Önemi yok. Sonra? Yeni bir gündem olur, yoksa da yaratılır. Bu böyle sürer gider.&nbsp;Birini severken onu önceleyip kendini unutmak gibi, bu öfke ayinleri&nbsp;de kişilerin kendi yaşamlarına dair eksikleri, öze yönelen öfkeyi, kişisel açmazları kısa süreliğine de olsa görmezden gelmenin bir yolu çünkü. Bu adalet aramak, konuyu sorgulamak falan değil; olsa olsa dijital bir öfke dışavurum histerisi olabilir. Toplum içinde sıkışıp kalmış, bir kısmı yaşça küçük, bir kısmı kendi doğrularına çok sıkı bağlı, açıklamaları dinlemekten imtina eden bu kitleye tam da bu nedenle ulaşmak çok zor.&nbsp;Evre olayı tekrar gösterdi ki ülkede muazzam bir kavram karmaşası&nbsp;yaşanıyor. Eleştiri ile linç, tepki göstermek ile birini sözle dövmek karıştırılıyor. Mesela bağışa dair bazı noktaları eleştirmek son derece insani. Derinden çürüyen, herkese ve kurumlara güvenini yitirmiş bizim gibi ülkelerde bunların sorgulanmasından doğal bir refleks de olamaz. Ayrıca dünyada çok alışılmış bir yöntem olan bağış sitelerinin bizdeki algısı hâlâ "dilencilik" minvalinde. Doğası gereği hassas bir konu olan bağış, bizde hepten kırılgan bir mevzu. Yani bu konuda içlerine sinmeyen bazı noktalar olan kişiler de kendilerince haklı.&nbsp;Kendi adıma, Evre'nin bağış içeriğinin bana da yakın geldiğini söyleyemem. GoFundMe gibi platformlara da mesafeliyim. İşte kırılma noktası tam da burada: Birine saygıyla yaklaşmamız için onunla her konuda hemfikir olmamız mı gerekiyor? Biz olsak öyle yapmazdık diye o kişi bütünüyle yanlış hâle mi geliyor? Neyse ki bu konuya duyarlı ve dengeli yaklaşarak düşüncesini dile getiren pek çok metin de okuduk. Sağduyu yine her şeyin anahtarı oldu. Zaten zannetmiyorum ki başta Evre olmak üzere kimsenin kırgınlığı onlara olsun.En düşündürücü nokta ise şuydu aslında: Evre'nin Türk düşmanı bir soykırımcı olduğu yaftası, son dönemdeki ifadelerine istinaden yapıştırılmadı. Birileri, on binlerce gönderiyi tarayıp X'te seneler öncesine giderek Evre'yi vurmak için bir açık aradı. Avını sabırla kovalayan avcı edasıyla tweet tarayanlar&nbsp;sonunda bazı açıklar buldu tabii. Düşünün: Hepimiz yazdıklarımız, söylediklerimiz üzerine çok mu düşünüyoruz? Yanlış arkadaşlarımız, gençlik hatalarımız, haddini aşan laflarımız, öfkelerimiz olmuyor mu? İddia edebiliriz ki titizlikle aranırsa konudan bağımsız olarak herkesten bir linç malzemesi çıkartılabilir. Bir avcı gibi gözleri parlayarak internette gezinip "Hah, yakaladım seni" der gibi linç malzemesi kovalamak, yanlışın ilk kıvılcımlandığı yer. Bu zorbalığa maruz kalma ihtimali hepimiz için birkaç saatlik "kafayı takma" mesaisinde, konuları bağlamlarından çıkarıp ilişkilendirme deliliğinde... Bunun mutlaka ürkütücü bir yanı var.Bu, aynı zamanda neoliberalizmin en sert yüzlerinden biri: "Hep ben, hep ben" diyen bireyselci, empati ve şefkatten uzak yığınlar. Bilgim olmasa da fikrim olabilir ve bunu istediğim kadar bağırabilirim diyen, benden sonra tufan diyerek yoluna çıkan ne varsa yıkıp devirmeyi var olmak zannedenler.&nbsp;Biz, bu dünyaya maruz kalan insanlar, bir tek konuda eşitiz. Artık dünyaya dair hiçbir şeyin, ne denizlerin, ne çocukların, ne de yıldızların kişiyi ilgilendirdiği, pizza yiyip köpekleri okşayamayacağımız bir hiçliğin içine düşmekten korkmak çok ortak bir duygu. Bu sanki başımıza hiç gelmeyecekmiş gibi davranmak gerçeği değiştirmiyor. Birlikte yaşamayı zorlaştırıyor sadece. Evre üzerinden hepimizin tekrar hissettiği gibi.&nbsp;Bu sanal öfkeden payına çok yük düştüğü için kalpten üzgünüz Evre. Bizden yana, sana daima sevgiyle.&nbsp;

Her cumartesi iklimden sağlığa, modadan psikolojiye yeni dünyanın anksiyete yaratan konularına serinkanlı bir mesafeyle çözümler sunuyoruz.

Her cumartesi 12.00’de, çevre ve iklim gelişmelerini türler arası eşitlik ilkesini benimseyerek aktarıyoruz. 

Angst

Evre Başak Clarke'ın başına gelen, kitlesel histeriye benzeyen linç hareketi gösterdi ki şefkat ve nezaket ile aramız epey açılmış. Ne yaşandı böyle sahiden? Evre'ye neler yaşatıldı?

Evre'nin ardından: Şefkatin unutulduğu bir yer

Anna Wintour, Vogue Amerika'da 37 senedir sahip olduğu genel yayın yönetmenliği koltuğundan çekildi. Wintour, yaklaşık üç milyar dolarlık dev bir endüstri olan moda başta olmak üzere kültürel dünyaya en çok etki eden genel yayın yönetmeni. 2017'de Kraliçe Elizabeth'in mesleğe olan hizmetleri için "dame" unvanına layık gördüğü bir otorite.&nbsp;Korku ve mesafe üzerine kurduğu güç imparatorluğunda geçirdiği 37 senede moda gazeteciliğinde ve endüstrisinde derin izler bırakan, muhtemelen yakın aile üyeleri dışında kimsenin gerçekten kim olduğunu bilmediği, gizemli, istikrarlı (bunu 14 yaşından beri aynı Bob saç kesimini kullanmasından anlayabiliriz), öngörülü ve bol tartışmalı bir figür olan Wintour'u tek bir yazıda anlatmak sahiden pek kolay değil. Sevmeyeni çok olsa da ona saygı duymayan olmadığı için Anna'nın zamanla kendini aşan bir sembole, bir kültürel koda dönüşmesinin kökleri ise çok daha derinlerde.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Wintour'u özellikle takip etmeseniz bile The Devil Wears Prada&nbsp;filmini izlemiş ya da en azından orada Meryl Streep'in canlandırdığı karakterin Wintour'un ta kendisi olduğunu duymuşsunuzdur. Eski asistanlarından birinin yazdığı kitaptan uyarlanan filmdeki portresini kendisi de inkar etmedi zaten.&nbsp;</li></ul>Her sene New York'taki Metropolitan Müzesi'nde düzenlenen MET Gala'nın temalarına ve ünlülerin giydiği sıra dışı tasarımlara en azından gözünüz aşinadır. MET Gala hep böyle değildi. En büyük sanat müzelerinden birinden bir 'şov ve bağış gecesi' yaratmak, onun vizyonuydu.&nbsp;Ve&nbsp;"September Issue" efsanesi... Medya sektöründe olanlar Eylül sayılarının herhangi bir sayı olmadığını, simgelediği ağırlığı mutlaka bilir. 2004 yılında 832 sayfalık bir dergi çıkararak o günden sonraki tüm Eylül sayılarını neredeyse kutsiyet mertebesine taşıyan da Wintour. Bu öyle önemli bir dönemeç hâlini aldı ki 2009'da aynı adı taşıyan bir belgesel bile yapıldı.<img src="https://images.aposto.com/2025/6/6/1751695625574.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.78" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Wintour'un güncel yaşamdaki izlerinden devam edecek olursak... Bugün okurlar dergi kapaklarında moda sektöründen olmayan isimleri veya daha az tanınan modelleri görmeye alışkın ise nedeni Anna. Önemli sporcuları moda çekimlerine ve popüler kültürün merkezine çeken o olmuştu. Rafael Nadal, Roger Federer, Serena Williams ile sporun da şık ve yüksek moda kapsamında olabileceğini göstermek üzere çıktığı yol, bugün çok doğal karşıladığımız bir durum.&nbsp;Wintour, aynı zamanda, 90'larda Madonna ve Grace Jones gibi müzik ikonlarını, ünü tüm dünyaya bu denli yayılmamışken sinema sektöründen Nicole Kidman'ı, yakın geçmişte bir televizyon efsanesi olarak Oprah Winfrey ve siyaset dünyasından Michelle Obama gibi isimleri Vogue kapağına taşıyarak modayı, sanat, sinema, müzik, spor ve popüler kültürün doğal bir uzantısı hâline getiren yayıncı.&nbsp;Kişilerin karizma, yetenek ve potansiyelini önden sezen süper gücü ile Galliano, Gaultier, Alexander McQueen ve Marc Jacobs gibi dönemin genç tasarımcılarının yolunu açan, Naomi Campbell ve Gisele Bünchen'in podyumdaki muazzam hakimiyetlerini fark edip onları öne çıkaran da ta kendisi.<img src="https://images.aposto.com/2025/6/4/1751567407826.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.76" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">İşlerin kökten değişeceği sinyalini 1988'de Vogue'un başına geçtikten sonra çıkardığı ilk sayının kapağında aslında bariz olarak vermişti. O güne dek bir tablo titizliği ve nizamında seyreden elitist dergi kapağı tarzı, yerini adı bilinmeyen bir modelin gözü yarı kapalı, saçları savruk, hayatın sıradan bir anını donduran, aynı anda hem bohem hem de lüks durabilen imajına bırakmıştı.&nbsp;Yüksek moda segmentindeki Christian Lacroix tasarımları ile orta sınıf sayılabilecek Guess denim pantolonu kombinleyerek Vogue'un kapağına ilk kez kot kumaşı koymasının yanında tüm stil algısını, neyin doğru neyin yanlış olabileceğini de alaşağı ettiği bu kapakla hikaye bazlı moda fotoğrafçılığının önü de açılmış oldu. Steven Meisel, Peter Lindbergh, Ellen von Unwerth, Annie Leibovitz gibi fotoğraf sanatına derin&nbsp;izler bırakan yaratıcı isimler böylece modern kültürle iç içe geçti.Wintour, şöyle de ilginç biri: Çiçek desenli elbiseleri, kısa, kalın çizgilerdeki kolyeleri, hep aynı saç kesimi, siyah Chanel güneş gözlükleri, açık tonlarda seyreden renk paleti ile onunla özdeşleşmiş stilini bir gün bile değiştirmedi. Trendleri ilk elden belirledi ama kendisi bunlara hiç kulak asmadı. O hep aynı kaldı ama A'dan Z'ye modernize etti. Başından beri elitist bir tavrı vardı, öyle yaşadı ve davrandı, ama modayı ayrıcalıklı bir sınıfın erişebildiği bir alan olmaktan çıkarıp sokağa indirerek lüks moda ile sıradan olanı yan yana getiren&nbsp;stil editörlüğünü ilk o akıl etti. Kemikleşmiş sanılan pek çok algıyı teker teker kırarken kendi dünyasına bunların hiçbirini almadı.O sokağa inmedi, anaakım olmadı, hep yükseklerden bir yerden dünyaya baktı ama modayı oraya çekmedi. Kendine hiç de dünyevi görünmeyen bir persona yarattı ama dünyaya dair tüm gerçekleri net bir tavırla kabul etti; yeri geldi, o gerçekleri bizzat yarattı.<img src="https://images.aposto.com/2025/6/4/1751568875466.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.37" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Son genel yayın yönetmeni</h2>Wintour'un özdeşleştiği bu koltuktan kalkması haklı olarak büyük bir gündem olsa da bu tam anlamıyla bir ayrılık değil, emeklilik hiç değil.&nbsp;Olan şu: Ondan sonra genel yayın yönetmenliği titri Vogue'dan tamamen kalktı. Yerini "editöryal içerik yönetmeni" tanımı aldı ve yerine gelecek kişinin, derginin global editöryal direktör ve Condé Nast Grubu baş içerik müdürü olarak yine Anna'ya rapor verip ondan onay alacağı bir sistem kuruldu.&nbsp;Yani Wintour, 2020'den beri yürüttüğü üç dev pozisyonun sadece birinden "vazgeçmiş" oldu. Ama aslında oyun kurucu yine o olacak.&nbsp;Bu karar için,"Yeni nesil editörlerin kendi fikirleri ile ortalığı kasıp kavurmasına yardımcı olmak benim için büyük bir onur olacak" dese de bunun ne kadar mümkün olabileceğini zamanla anlayacağız. Şunu da düşünmüyor değilim: Her adımı planlı ve titizlikle tasarlanmış bir ikonun şu anda bu kararı alması da aynı performansın bir uzantısı olabilir mi? Kontrolü yine elinde tutan Anna olduğuna göre, bu da bir ihtimal.Wintour, dile kolay, 37 sene yürüttüğü görevinde MTV'nin global kültürü belirlediği, yazılı basının hegamonyası ile geçen 80'lerden 2010'ların sosyal medya dönemine, oradan da 2020'lerin Tiktok düzenine uzanan tünellerin içinden geçti.&nbsp;Bu çılgın yolculukta Vogue'u şimdi olduğu yerde tutmayı başardıysa nedeni yalnızca iyi bir yönetici olması değil; iyi bir gazeteci de olması. İngiltere'nin köklü ailelerinden birinde, babası ve ağabeyi başta olmak üzere gazetecilik ekolünün baskın olduğu bir ortamda büyüdüğü için "moda gazeteciliği" tabirini ilk icat edenlerden biri olması çok anlaşılır. Yarım bıraktığı eğitimini, 16 yaşından itibaren alaylı olarak sayısız dergi ve yayında edindiği tecrübe ile kapatan Wintour'a göre konu, o zaman da çok netmiş, şimdi de öyle:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Modadan ya anlıyor ya da anlamıyorsunuzdur. Bu kadar."&nbsp;</blockquote><img src="https://images.aposto.com/2025/6/6/1751696696904.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.75" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">PERK PR + Creative'in kurucularından Trevor Perkins'in, Wintour için "Algoritma diye bir şey bilinmezken organik bir algoritma olarak yaşayan, algoritmalardan önceki algoritma"&nbsp;olarak yaptığı tanım, yazının başında sözünü ettiğim Anna'nın trend ve yetenekleri çok keskin bir dürtüyle sezmesini çok net ifade ediyor. Moda akımları neye evrilecek, ünlülük algısı nereye gidecek, hangi yaşam stilleri gözden düşerken neler değer kazanacak, yaratıcılık en çok nerelerden maddi kazanç getirecek, yeni pazarlama teknikleri neler olacak gibi türlü türlü konuyu kafasında çoktan çözmüş ya da kuralları bizzat belirlemiş biri olarak Wintour, sezgisel bir deha olduğu kadar bir ticari zeka örneği de aynı zamanda.Örneğin New York'un en prestijli müzesi Metropolitan, senelerdir tüm içerik zenginliği ile oradaydı ama bundan gerçek bir fayda elde etmeyi akıl eden o oldu. 1995'te organizasyonun yönetimine giren Wintour, ünlü isimleri gecenin olmazsa olmazı hâline getirerek MET Gala fenomenini&nbsp;yarattı. Sadece görsel bir geçit değil, kültürel bir buluşma olarak da konumlandırdığı gecede 2024 yılında 26 milyon dolar, 2025'te ise 31 milyon dolar bağış toplandı; gelirler müzenin Kostüm Enstitüsü bölümüne aktarıldı. 2003'te Amerikan Moda Tasarımcıları Konseyi (CFDA) işbirliği ile Vogue Moda Fonu'nu kurarak yetişmekte olan yeni tasarımcılara milyonlarca dolar desteğin akmasını sağladı.Anna'nın Vogue Amerika’daki koltuğundan kalkması, biraz da toksik iş ortamlarının, zorbalıkların, korku üzerine kurulan iletişimlerin günümüzde kabul görmemesi ile ilgili olabilir. Zira Wintour'un sert ve aşırı dominant yönetim biçimini bilmeyen yok. Çünkü kimin "içeride" kimin "dışarıda" olduğuna karar veren&nbsp;o eski düzen artık hiçbir yapıda işlemiyor. Gücün tek elde toplanmasının değil, pek çok ele dağılmasının kabul gördüğü bu dönemde Anna'nın sembolik de olsa titrini geride bırakması tesadüf değil sanki.&nbsp;Çünkü dünyanın kendisi kadar moda da kişisel ifade biçimleri, samimiyet ve kapsayıcılık gibi kavramlarla yeniden şekilleniyor. Nasıl ki bundan yıllar önce Wintour, mevcut oyunun kurallarını bozarak yeni bir düzen yarattı; sektör yeniden, bu kez dijital bir dünyada benzer bir sarsıntıya ihtiyaç duyuyor. Eninde sonunda mutlaka yeni Annalar doğacak. Bu kaçınılmaz ama Vogue özelinde düşünürsek uzunca bir süre bu, Wintour'un müsade ettiği kadar olacak gibi. Çünkü o, perdenin arkasında, siyah gözlüklerinin ardından olup biteni sessizce izlemeye devam devam edecek. Moda haftalarında defilelere tam zamanında gelip en önce ayrılan yine o olacak. Ve diğer herkes, defilenin bittiğini yine Anna'dan öğrenecek.

Anna Wintour, Vogue Amerika'da 37 senedir oturduğu genel yayın yönetmenliği koltuğundan çekildi. Peki bu bir veda mı yoksa perde değişimi mi? Söz konusu olan demirden iradesi ve siyah güneş gözlüklü enigmatik personası ile sektörü kendi etrafında döndüren bir medya figürü olunca gelişmeler daha ilginç hâle geliyor.

Anna Wintour'un vedası: Sarsılmaz sanılan bir imparatorluğun sonu

Uzun uzun yollar hatırlıyorum. Bitmeyen yollar. Sıcak araba içleri. Tolga Karaçelik'in müthiş filmi Kelebekler'de üç kardeşin biraraya gelerek çıktığı araba yolculuğunda "Bir Yaz Daha Bitiyor" parçasının onlara eşlik etmesi gibi, çocukluğumdaki bir yere gidişlerin arka fonunda hep Gündoğarken var. Yani sakin, hüzünlü ama hep pozitif bir yerden hayata bakmayı becermiş İlhan Şeşen'in sesi.26 Mayıs Pazartesi günü hayata veda eden Şeşen ve tam merkezinde durduğu Grup Gündoğarken hakkında bir şeyler söylemek, aynı zamanda yollara, yıllara, kaybolan duygulara ve daha pek çok şeye bakmak demek. Bu yüzden çok değerli ama bir o kadar da zor. Denemeler'in neden en sevdiği kitap olduğunu "Her okuduğumda yazarı Montaigne'in hayatı basite indirgeyiş biçimine hayran kalıyorum. Bunu o kadar sade ve doğru bir biçimde yapıyor ki kabul etmek zorunda kalıyorsunuz" cümlesiyle anlatıyor ya, işte bu tam da Şeşen'i sevme nedenimiz.&nbsp;Karşılıklı konuşur gibi dupduru anlattığı mevzular, derin konuları çocuksu ama bilge bir değerlendirmeyle aktarışı... Lafı uzatmadan, çarpıtmadan, sakınmadan. Neşeli bir hüzün mü desem, nasıl desem bilemiyorum Şeşen'e özgü bir hâl.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ankara'dan gelen o abiye çok teşekkürler</h2>Şüphesiz ki Şeşen, bir ozan; bir hikaye anlatıcısı. Hayata baktığında aşkı, aşka baktığında hayatı gören ama bunların genel geçerliğini de bilen nev'i şahsına münhasır bir kişilik. Çocuksu şaşkınlığını 75 yaşında dahi koruyabilenlerden...&nbsp;Ortaya koyduğu müzikaliteye ve imzası hâline gelen stiline baktığımızda, tamamen ona özgü bir âlem bulmamız bu yüzden. Ve onu her dinleyişimizde bu âlemin zenginliğine şaşırmamız da... Oysa hukuk okuyan ve bu mesleği 10 seneden fazla yapan Şeşen, o efsane parçasında da anlattığı "Ankara'dan gelen o abisi" olmasa aslında müzisyen olmayacakmış. Ne zaman ki abisi "Ya bankadaki avukatlık işini bırakıp müzik yaparsın ya da beni unut" dediği o telefonu açmış Şeşen'in hayatının seyri değişmiş.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Şeşen o zamana kadar amatör olarak müzikle ilgilenmiş olsa da o sırada Bursa'da kurulu düzeni, iyi bir işi, iki çocuğu varmış. Ama abisinin bu müdahalesine hayır da diyememiş ve aldığı riskli karar bize onu vermiş, ona da müziği.&nbsp;</li></ul>1983'te yeğenleri Burhan ve Gökhan Şeşen ile Grup Gündoğarken'i kurma serüvenleri böylece başlamış. Böyle bir ruhun adliye koridorlarında ezilip gideceğini, bu eserlerin hiç doğmadan, içinden geçen dağınık kelimeler olarak boşluğa karışacağını, bu hissedişlerin bir anlamı olmayacağı bir hayatın içinde Şeşen'i düşünmek ne kadar zor, değil mi? Ankara'dan gelen o abiye hepimizin bir teşekkür borcu var gibidir şimdi.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ve Gündoğarken hayatımıza giriyor</h2>Hayatın olağan akışına kendini bırakan Şeşen, o günden itibaren durdurulamaz bir yaratıcılıkla yazıp söylemeye başlıyor. 1986'daki ilk albümleri Bir Yaz Daha Bitiyor'da "Bir yıldız gökte kayıp giderken, ıslak bir yolda yalnız yürürken, bambaşka bir şeyi düşünürken aklımdasın" diyerek hepimizi şaşkına çeviren olağanüstü eseri "Sen Benim Şarkılarımsın" ile tanışıyoruz. Albüme adını veren "Bir Yaz Daha Bitiyor" ve grubun aynı zamanda ismini aldığı "Gündoğarken"&nbsp;adlı parçalarıyla bize evimizde, arabada, hayatın ortasında eşlik etmeye başlıyorlar. Anılarımıza sızıyor, duygularımızı deşiyor, ağlatırken güldürüyor, elimizden tutuyorlar. 1988'deki Yaz Bulutları albümünde "Resimler Resimler"&nbsp;ve üzüntülü anlarımızda en yakın arkadaşımız olacak "Sevinçle Uyan"ı katıyorlar hayatımıza.Sonraki&nbsp;Bir Günlük Aşk, Ankara'dan Abim Geldi, Gündoğarken 1999 gibi albümlerine yayılan "Gibi Gibiyim", "Aşka Doğru", "Sarmaş Dolaş", "Beni Aldatma", "Âşık Oluyorum Eyvah", "Her Şey Bir Süre", "Yol Aldım Sevdalardan", "Ne Güzel Olurdu", "Bahar Oldum", "Güneş Buluta Girdi", "Hayallerimi Bırak" gibi hitleri yan yana düşününce Şeşen'in kendine has evreni bir tablo gibi kendiliğinden ortaya çıkıveriyor. Başka kimselere benzemeyen, içeriye habis duyguların ve öfkenin alınmadığı o naif evren işte... Keşke hep orada kalabilsek dediğimiz türde bir yer.&nbsp;İlhan Şeşen, oranın başkentinde yaşıyorsa o başkentin sembolü de gitarı oluyor. "Gitarı elime almadığım bir gün çok enderdir. Yatak odasında bir tane, salonda bir tane vardır. Uyanır uyanmaz önce onların tellerine bi' dokunurum. Turnelerde bile kimsenin gitarımı taşımama yardım etmesine izin vermem. Çok hoşuma gidiyor sırtımda olması, bir organım gibi geliyor. Ev gezmelerinde birkaç saat gitarsız kalınca bile rahatsız oluyorum, o an çalmayacak olsam bile koltuğun üstünde dursun, yeter ki etrafımda olsun"&nbsp;diye anlattığı duygunun adı; evet, tutku. 50 yılı aşan sanat yaşamında sunuculuk, yapımcılık, oyun yazarlığı ve oyunculuk da yapmış olsa da—ki buradaki üstatları yakın arkadaşları Levent Kırca ve Ferhan Şensoy oluyor—Şeşen'in en büyük tutkusu gitarı ve kelimeleri oluyor hep. Yani, şarkıları.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Güne selam söyleyen bulutlar, dinlenen dalgalar&nbsp;</h2>Bu şarkıları yaratırken önce kendi içine, sonra da doğaya bakıyor. Günlerin kendiliğinden akışına. Bu yüzden çok yürüyor, yürüdükçe bir şeyler görüyor çünkü. Kendisi öyle anlatıyor. Pencerenin perdesini havalandıran rüzgar, ellerdeki çiçekler, denizdeki dalgaların ucu, güneşsiz günler, ıslak ekmek atılan kuşlar, güne selam söyleyen yaz bulutları, koparmadan koklanan çiçekler, uçsuz bucaksız düz maviler, iki bulut arasında çırpınan yıldızlar, duman duman dağılan bir ömür, aldatan bahar dalları, sevmesek olmayacak deli rüzgarlar, buluta giren güneş, hâlâ mavi olan gökyüzü, sakin bir rüzgarda dinlenen dalgalar...&nbsp;Buradaki ipuçlarından Şeşen'in en ünlü parçalarını yakalayabiliyoruz. Hikayelerini, şarkı sözlerinde kullandığı sinematografik unsurlar&nbsp;üzerinden öyle canlı anlatıyor ki nasıl ki iyi bir roman okurken sahneler gözümüzde canlanır, Şeşen'in şarkılarında da bir ortamın, bir anın içine giriyoruz. Resmin ortasına dalıyoruz. Sonra da bu resmin duygusunu da olabilecek en duru kelimelerle anlatmaya koyuluyor. İlhan Şeşen imzası, işte böyle oluşuyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Gündoğarken evreni nasıl bir yer?</h2>Gündoğarken'in ve Şeşen'in evreninde resmiyetten uzak ama mesafeyi de doğru ayarlayan bir samimiyet var. Ağlaklığa düşmeyen bir duygusallık, ajitasyona yanaşmayan bir iç dökme hâli, depresif olmayan bir kendi hâlindelik...&nbsp;Bu evrende sanki insanlar dövüşmüyor mesela, seslerini yükseltmiyor, birbirine saygısızlık etmiyor, açık sözlü olacağım derken kalp kırmıyor. Sanki orada kimse yere çöp atmıyor, birbirinin hakkını yemiyor, kuralları çiğnemiyor, hiçbir canlıya zarar vermiyor. Hayalimizdeki dünyaya benzeyen bir duygusu var. Güvendeyiz orada. Mevsim de bahar mesela, ne kış kadar yorucu ne yaz kadar bunaltıcı.&nbsp;Orada sevmek var, hem de çok büyük sevmek. Ama duygularının sorumluluğunu da almak var. Sevmek, kişinin kendisiyle ilgili bir eylemdir çünkü. Bunu biliyor Gündoğarken evrenindekiler. Onların gözü tok, dünya mallarıyla pek ilgilenmiyorlar bence. Hep anlatıcı değiller, çünkü dinleyerek daha fazla şey öğrenildiğini biliyorlar. Bu evrenin kendine ait bir felsefesi ve yaşamı sorgulayış biçimi var. Öfke ve suçlama içermeyen, melankoliyi dramaya çevirmeyen nefis bir ip üzerinde sessizce yürüyüp geçiyor oradakiler. Lafı dolandırmıyor, kimseyi kırmıyorlar. Kırılacaksa kendileri kırılıyor. Gündoğarken böyle bir yer.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Şeşen gitse bile o evren hep bizimle</h2>İlhan Şeşen, daha sonra yola yalnız devam etse de bu evren hep yerli yerinde duruyor. "Sarılınca Sana", "Aşk Layık Olanda Kalmalı", "Ellerimde Çiçekler", "Neler Oluyor Bize" gibi hitleri ile tekrar zirvenin en tepesine çıksa da oraları pek sevmiyor. "Zirve sivri bir yer, rahat oturamıyorsun. Şimdi ondan biraz aşağıda bir oyukta duruyorum" diye anlatıyor sonra.&nbsp;Böyle dünyevi taraklarda bezi yok. O sadece duyguları araştırmayı ve hayata daha yakından bakmayı istiyor. Bu naif evrenin kurucusu olarak Şeşen'in gidişi, oradan çok büyük bir parça koparmış olsa da içimize yerleştirdiği o ekol, hiçbir yere gidecek gibi değil. Gündoğarken, belki de bir dünya görüşü. Yaşamı kavrayış biçimi. Bir nevi omurgamız. İnsanın omurgası öyle kolay kolay kaybolur mu hiç?Şunu biliyoruz: Böyle parçaları ondan sonra yazan olmayacak çünkü her büyük isim gibi boşluğunu kendisinden başka kimsenin dolduramayacağı biri o. Ama zaten genel olarak naiflik öldü. Artık kimse duygularla eskisi gibi ilgilenmiyor, bu duru hisler küçümseniyor hatta. Böyle parçalar yapılmıyor artık çünkü hissedişler devri bitti. Bunların toplumda bir karşılığı yok. Her şey bir devirdi. Bu da öyle...&nbsp;Nasıl hissettiğimize bile karışan bir dünyada naif olmak—oksimoron olacak ama—en azılı kavgalardan biri hâline geldi. Ve pek az kişi bu kavgayı veriyor. Şeşen, işte bu varoluş biçiminin sembollerinden biriydi. Gidişinin cephemizden güç eksiltmesi bu yüzden.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bu demek değil ayrılık, bu demek değil her şey bitti&nbsp;</h2>Bazen diyoruz ya, dünya hassas kalpler için bir cehennemdir diye. Mutlaka Şeşen de yer yer öyle hissetmiştir. Ama bunu kırıp dökmeden, süslü cümlelere ve mertebelere gerek duymadan, kaynağından doğup kendi kendine akan bir dere gibi sade ve sessizce anlatmak... İşte o zaman İlhan Şeşen oluyorsunuz. Bir de bakmışsınız ki "Sen Benim Şarkılarımsın"ı yazmışsınız.&nbsp;Üstüne daha iyisinin yazılmasının epey zor olduğu bir yerde kendi sınırlarınızı zorlayarak aynı derecede iyi daha nice fotoğraf çekmişsiniz. İlhan Şeşen, söz ve besteler üzerinden aslında bir duygu durum fotoğrafçısı ve bu, insanın anlam arayışının en güzel hâllerinden biri.&nbsp;"Her şey bir süre"&nbsp;demişti. O süre onun için dünya zamanında dolmuş olsa da Gündoğarken evreninin içinde gezip dolaşma ve orayı koruma işi bundan sonra bizde. Umarım ki gittiği yerde düz maviler vardır uçsuz bucaksız. Ayrıca biliyorum ki—çünkü bunu da o söylemişti—bu demek değil ayrılık, bu demek değil her şey bitti. Her şey eskisi gibi ancak onsuz sürecek. Ve yine dediği gibi, sevgiler tükenmeyecek.

Her hafta müzik, sinema, eğlence ve sanat dünyasından söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları e-posta kutunda.

Sinema ve müzik evreninden söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları.

Duende

İlhan Şeşen, Grup Gündoğarken ile bize bir evren verdi. Seslerin usul, insanların sakin, duyguların naif olduğu güvenli bir yer... Yüzüne rüzgar değdi, söz yazdı. Dalgaları sevdi, besteye dönüştürdü. O hayata katıldı, hayat da onu hep besledi. Parçaları kendi kaplarından taşıp zamanla bir dünya görüşüne dönüştü. İşte Şeşen bu yüzden hep, "Geçmiş değil, bugün gibi" yaşanacak buralarda.

Geçmiş değil, bugün gibi: İlhan Şeşen'in ardından

Henüz 31 yaşındaki Letonyalı yönetmen Gints Zilbalodis’in bütçesi düşük ama etkisi büyük animasyon filmi Flow, sözlerin olmadığı bir yerde derdini sade ve derin bir yerden anlatan bir film. Öyle ki 2 Mart'ta verilecek Oscar ödüllerinde aday olduğu En İyi Animasyon veya En İyi Yabancı Film kategorilerinde favoriler arasına girdi bile. Ayrıca 2024 Cannes Film Festivali’ndeki ilk gösteriminin ardından kazandığı ödüller arasında Altın Küre'deki En İyi Animasyon unvanını da yazdırdı.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Flow, bize neyin, neden olduğunu anlatmıyor. Öyle bir derdi yok. Tek bildiğimiz, kedimizin yaşadığı dünyanın sular altında kaldığı, büyük fırtınaların koptuğu, geyik sürülerinin felaketin tekinsiz bir alameti olarak bir yöne doğru koşup gittiği...</li></ul><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Önce ve sonra yok, zaten biz de yokuz</h2>Dünyanın sonunda mıyız? Bu kaos bir tek orada mı yoksa her yerde mi yaşanıyor? Biz insanlar bunun neresindeyiz? Var mıyız hatta? İklim krizinin bir sonucu mu yoksa düpedüz kıyametin kopuşu mu bu? Dünyadan geriye sadece kedimiz ve suların üstünde öylesine ilerleyeduran tekneye kendini güç bela attığında onu karşılayan kapibara, yol üzerinde takıma dahil olan tatlı labrador; takıp takıştırmayı, eşyaları istiflemeyi pek seven lemur ve kanatları pahasına kedimizi koruyan katip kuşu mu kalacak? Bilmiyoruz.&nbsp;Parçaları birleştirmek ya da dağınık bırakmak bize kalıyor. Öncemiz, sonramız yok. Çünkü Flow ile kelimenin gerçek karşılığı ile akışta, yani andayız.<img src="https://images.aposto.com/2025/1/5/1740720850264.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.79" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Flow | Kaynak: Başka Sinema<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Belki de sandığımız kadar farklı değilizdir</h2>Sahne tamamen onların; bu birbirine benzemez beş canlı, şaşkın bir çabayla sulara dalarak, sağa sola çarparak birbirlerine sahip çıkıyorlar. Kedi, normal şartlarda tek başınalığı seven bir canlı olsa da olağanüstü hâl nedeniyle diğer hayvanlarla müthiş bir dayanışma ve sevgi bağı kuruyor; zar zor avladığı balıklarını arkadaşlarıyla paylaşıyor. İşbirliğini, birbirlerini korumayı içgüdüsel olarak öğrenirken farklılıklarını unutup birlikte ortak bir bilinç geliştiriyorlar. Kendiliğinden. Uyumla.&nbsp;Bu esnada, gerçek hayattan kaydedilen orijinal seslerle mırıldanarak, tıslayarak, türlerine özgü sesler çıkararak ve mimiklerini kullanarak bilmediğimiz bir dilde kendi aralarında şahane anlaşıyorlar. Ve nasıl oluyorsa biz seyirciler de onlarla harika bir iletişim içindeyiz. Hiç konuşmadan anlaşıyor; sözleri susarak aşıyoruz.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Az daha kediyle birlikte boğulacaktık&nbsp;</h2>Flow’dan neyi ne kadar anladığımız, tamamen bizimle ilgili. Film, bizi boşlukları doldurmaya ve en kıymetlisi de bu harika canlılarla empati yapmaya davet ediyor. Daveti kabul edenler de bu deneyimin bir parçası oluyor. Çünkü tekne, mutlak bir sessizliğin içinde salına salına giderken aslında biz de artık onlarla&nbsp;aynı gemideyiz.&nbsp;Kamera açısı, kedimizin göreceği kadar uzayıp kısalıyor, daralıp genişliyor. Kediyle kedi, labradorla labrador olurken biz de suyun altına girip çıkıyor, dibi boylarken onlarla birlikte nefesimizi tutuyoruz. Hatta bir defasında dev balina bizimkini sırtına almasaydı az daha kara kedimizle birlikte boğulup gidecektik. Geriliyor, gülümsüyor, seviyor ve onlar kadar korkuyoruz bazen. Zorlukları atlatınca hep birlikte rahatlıyoruz.<img src="https://images.aposto.com/2025/1/5/1740720884448.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="2.01" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Flow | Kaynak: Başka Sinema<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Akışa kapılanları bekleyen derin mevzular</h2>Yönetmen, zaten amacının tam da bu olduğunu söylüyor: “Bizim çocukların duruma ve birbirlerine dair korkularının üstesinden gelerek bir topluluk oluşturabilmesi.” İzlenimci tablolarının renklerini anımsatan olağanüstü bir arka planın önünde çok yalın ve gerçek bir anlatımla, neredeyse bir tür transın içinde gibiyiz.&nbsp;Flow ile birlikte akabilirseniz dış dünya çok dışarıda bir yerde kalıyor.&nbsp;Kendinizi, suların altında kıyametlerin koptuğu, üstünde ise hayatta kalma mücadelesinin olduğu bambaşka bir gerçeklikte buluyorsunuz. Derin felsefi anlamlar barındıran, basit gibi görünen bir örnek üzerinden yaşamı yaşamaya değer yapan unsurları düşündüren ve tam da bu yüzden kişiyi dönüştürme gücü olan bir film bu.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Düşündüğümüzden daha çok ortak yanımız var&nbsp;</h2>Zilbalodis, empati, merhamet, dostluk, dayanışma, paylaşım, zor zamanlarda türler ve tarzlar arasındaki farkların önemini yitirmesi gibi birçok konuyu, ajitasyona ve klişeye düşmeden 90 dakikaya sığdırıyor. Dünyanın insanlara ait olmadığını da cam gibi görüyoruz.&nbsp;Bakın işte, meydan onlara kalmış ve biz yokuz. Bir kez daha hatırlıyoruz ki hayvanlar da bizim kadar buraların sahibi. Onlar da korkuyu hisseden, panikleyen, anlık kararlar veren, seven, hatalar yapan, yaşamlarını korumak isteyen, çözüm üretmeye çalışan canlılar. Bir şeyleri başardıkça cesaretleri artan, çevreleri tarafından kabul görmek isteyen, naif, duygusal varlıklar. Bize düşündüğümüzden daha çok benziyorlar. Nâzım Hikmet’in dediği gibi, “Hayvanların&nbsp;çoğu insan gibidir. Hem de iyi insan gibi.” Gerçekten de öyle.&nbsp;Mesela tatlı kara kedimiz, aralarında en çok korkan ama en çok gelişen karakter. Çünkü hiç vazgeçmiyor. Dirençli. Kapibara, her gruba lazım olan o sağlam, sakin ve güvenilir karakter. Katip kuşu, kanatlarından vazgeçecek kadar cesur, vicdanlı ve ketum. Lemur, grubun delisi. Hareketli, açgözlü ve alıngan. Labrador ise dünyanın en neşeli, sevecen ve uyumlu varlığı. Flow, hikayesini onlar üzerinden anlatıyor ama bu karakterler, pekala insan da olabilirdi. Başta da demiştik: Bu filmden ne anlayacağı, tamamen kişinin empati yeteneği ve hayal gücü ile ilgili.<img src="https://images.aposto.com/2025/1/5/1740720897051.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.79" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Flow | Kaynak: Başka Sinema<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Filmin başrol oyuncusu aslında kim?</h2>Günün sonunda,&nbsp;Flow’a uzaktan baktığımızda başrolde bu tatlı hayvanlar olsa da aslında filmin en baskın oyuncusu, her yeri sarmış olan su, yani, akış. Başka bir deyişle belki de hayat. Kontrol etmekte zorlandığımız, çoğu şeyin elimizde olmadığı o yer işte.&nbsp;Bize diyor ki çoğu zaman akışla birlikte akmaktan ve birbirimizi sevmekten başka çaremiz yok. Elimizden geleni yapıp, akıntıyla birlikte gitmek zorundayız. Bakın, onca badireden sonra akış, bizim çocukların yolunu yine birbirine çıkardı. Çünkü ne kadar kızıp küssek ve hatta korksak da birbirimize çok ihtiyacımız var. Takıldığı daldan düşmek üzere olan tekneden arkadaşımızı çekip alabilmek veya dibi boyladığımızda dev bir balinanın bizi sırtına alıp yüzeye çıkarması için.&nbsp;Dünya, kocaman bir tuzağa dönüştüğünde&nbsp;korkuları bir kenara koyup farklılıklarımıza rağmen ve onlarla birlikte hayata katılmak ve akışa teslim olmak zorundayız. Hayatta kalmanın hakkını verebilmek için. Sözcüklere gerek yok. Birbirimizden başka kimsemiz yok. Ama Flow’un evreninde bu yeterli.

Flow (Akış) filmi ile bir kara kedinin peşine takılıp onun hayatta kalma mücadelesinin parçası oluyoruz. Diyalogsuz, insansız, sadece doğa ve hayvanların olduğu bir âlemde akışa kapılıp gidiyoruz. Anlıyoruz ki dünya kocaman bir tuzağa dönüştüğünde birbirimizden başka kimsemiz olmayacak. 

Flow: İçinde bizim olmadığımız bir akış

Bugün, sınıfın en güzel ama en antipatik bulunan kişisi gibi bir gün. Sevenin de sevmeyenin de haklı nedenleri var. Beğeneni, çekemeyeni, sorgulayanı var. "Aşkı kutlamayı takvimlerinize kaydedin" minvalinde bir cümle fısıldadığı için, 14 Şubat, benzer günlerde yaşanmayan bir rahatsızlık yaratıyor, zaten açık ara "en çok ticari amaç güdülen" özel gün olarak adının çıktığını kendisi de biliyor.&nbsp;Ama her sene geliyor, sevenleri daha çok sevmeye, yalnızları belki kendilerine üzülmeye, arada derede ilişki sürdürenleri ise bir karar vermeye zorluyor. Kimini güldürürken kimini vurup vurup duvara atıyor. Hatta çoğumuzu, üstüne gidilince inadına tersini yapmak gibi bir direnç hâline sürüklüyor.&nbsp;Çünkü henüz Ocak ortasında başlıyor hediye fikirleri listeleri, romantik hafta sonu kaçamağı e-mailleri, "Sevgilin var mı?" soruları. Varsa "Ne alacaksın peki?" diye devam eden daral diyalogları. Kutlayan kadar kutlamayanın da üstüne bu kadar gittiği için herkesi canından bezdiren bir yanı var. Çünkü 14 Şubat, bir performans arenasına dönüşüyor. Diğer özel günlerde yaşanmayan bir rekabeti aşılıyor gibi duruyor.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Dünyanın en güçlü duygusunu tek güne sığdırmak</h2>Belirtmeliyim: Bu bir anti-aşk yazısı değil. Neticede herkes, sevmek ve sevilmeyi arıyor. İnkar edilecek yanı yok. Ama, sevgi ve aşk, kimsenin akışını, yoğunlaşıp seyrelişini tam olarak çözemediği, uğruna sanat eserleri yapılan, varlığıyla da yokluğuyla da aynı yeri kaplayan yegane duygular olduğu için, bu muğlak hâli tek bir güne sabitleme fikri&nbsp;sanırım çoğumuzun içine sinmiyor.&nbsp;Sayamayacağımız kadar çok özel gün var. İlk akla gelenler, Anneler Günü ve Babalar Günü. Mesela onlarda da hediye alınıyor ama üstlerine bu "saçmalık, çok ticari bir gün" etiketi 14 Şubat gibi basılmadı hiç. Çünkü yer ve gök, tüm restoranlar ve barlar, konserler ve sokaklar bu iki gün için şekillenmiyor. Sevgililer Günü’nde ise her yerde gözümüze giren kırmızı gül, kalpli çikolata, simli far, restoran özel programları, otel paketleri derken meydanı tamamen ona bırakmamızı talep eden bir istila ile karşılaşıyoruz. Görmezden gelmek mümkün olamıyor.&nbsp;Şekilcilik ile suçlayanlara haksız demek zor. Çünkü çiçek almak, yemek rezervasyonları yaptırmak kolayken uzun süreli bir ilişki içinde kalmak için kendimiz üzerinde çalışmak, sevilen kişiyi desteklerken kendimizi geliştirmek gibi mevzuları çok daha nadir görüyoruz. Herkes yaralı bereli. Situationship’ler, ghosting’ler havalarda uçuşuyor. Hâl böyleyken, yani zor olanı yapan bu kadar az insan varken kolay olan şov kısmının bu denli övülüp öne çıkarılması belki de kolektif bilincimize artık inandırıcı gelmiyor.&nbsp;Düşünün: Sevgililer Günü sadece 2022’de, İngiltere’de kendine 1 milyar poundluk bir ticari alan açmış. Bu, inanılmaz bir rakam. Diğer özel günlerin ekonomide yarattığı hareket, 14 Şubat’ın yanından bile geçemiyor. &nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Geleneksel romantizm çoktan öldü</h2>Bir de şu var: Her şey zamana direnecek kadar güçlü olmayabilir. 2025’te, Sevgililer Günü’nü demode bulan çok insan da var. Çünkü çok şükür ki sevginin kapsamı&nbsp;nihayet genişledi. Valentine, "sevgili" anlamına gelse de sevgisi ile hayatımızı yumuşatıp yaşanılır hâle getiren herkesin bir kutlamayı hak ettiği sonunda anlaşıldı. En başta da kendimizle sulh olup, kendimizi onurlandırabileceğimiz gerçeği… En az son on senedir kafamıza işlenen "özsevgi" kavramı böylece somut bir karşılık bulmuş oldu. &nbsp;Z ve Milenyum kuşakları, tam da bu çizgiyi kavrayıp 14 Şubat’tan aslında anlamamız gerekenleri güncelledi. Zamana direnebilecekse 14 Şubat, işte bu sayede olacak. İstanbul da dahil, pek çok metropolde bu gece bekarlar için partiler düzenlenmesi, arkadaşların biraraya gelerek birbirlerine sevgilerini kutladıkları davetler hazırlaması bu yüzden. Çünkü o payetler, pullar, seksi iç çamaşırları, erotik erkek parfümleri, mum ışığında yemekler, ille de sevgili ile katılım isteyen etkinlikler, çoğumuzda eskisi gibi çalışmıyor. Kutlanmasına yine kutlanıyor. Ama&nbsp;artık perspektif çok daha geniş.&nbsp;Bekar kalmanın bir tercih de olabileceği anlaşıldığından beri işler çok daha akla yatkın bir hâl almış gibi görünüyor. Ayrıca artık aşkı bambaşka yerlerde bulabilen ve bunu ifade edebilen bir kalabalık da var. Monogamiden yana olan-olmayanlar, uzak mesafe ilişkisi yaşayanlar, birini unutmak için yaşanan pansuman ilişkiler, evliliği sıkışmış olanlar, birbirlerine iletişimde olumsuz şartlanmış ve ağzıyla kuş tutsa gıcık olacak çiftler, ayrılamayanlar, henüz ayrılmış olanlar, kutlasam bir türlü kutlamasam öbür türlü hâlindekiler... Yani o mumlar ve güller günümüzün ilişki tarifelerinde artık çalışmıyor.&nbsp;"Stabil, sabit ve sağlıklı bir ilişki kaçımız için mümkün de bir de üstüne kutlaması kalıyor?" sorusu, çok geçerli bir yerden soruluyor.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kıskananlar çatlıyor mu?&nbsp;</h2>Bugünden haz etmeyen çoğu kişinin, hemen yalnız olduğu var sayılıyor. Bugünü çok sevenler, sevmeyenlerin 14 Şubat’a tepeden baktığını düşünüyor. Mutlaka bunun da geçerli olduğu durumlar vardır. Ancak sırf özel günlerde yalnız olmamak için içine sinmeyen ilişkiler içinde olmaktansa tek başına olmayı seçen çok sayıda insan olduğu da aşikar. Bir sevgilisi/eşi olsa dahi, 14 Şubat’tan rahatsız olanların varlığı kadar...Son olarak, 14 Şubat’a duyulan antipatinin erkekler ayağını da ekleyeyim: Bugün erkekler tarafından kadınlara özel ve kadınların kutlandığı bir gün olarak görülüyor. Kadın özeniyor da, adam ona uyum sağlıyor gibi bir algı var. Oysa sevgililik, iki taraflı değil miydi? Onlar da diyor ki:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"O zaman, bizim alet-edavat sevdamız, bisiklet tutkumuz, araba merakımız, mesela golf veya motosiklet severliğimiz de aynı derecede reklama ve indirime uygun görülsün."&nbsp;</blockquote>Düşününce yanlış değil. Gerçekten de Sevgililer Günü, hep kadınların sevme ihtimali olan hediyelere ve duygusal ihtiyaçlara yöneliyor. Şahsen, hiç erkek hobisine dair bir indirim görmedim. Parfüm gördüm, gömlek gördüm, ama erkek hobilerine dair pek az cazibeli reklama rastladım. Oysa makyaj, iç çamaşırı, tırnak bakımı gibi konularda nice listeye maruz kaldım. Erkekler de haklı. 14 Şubat’ın kadınların hoş edildiği bir gün gibi görünmesi çok düşündürücü. Çünkü günün sonunda, sevgi karşılıklı. Ya da öyle olmalı.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Sadece sevmek mi gerek?&nbsp;</h2>Sonuç olarak kadın/erkek, genç/yaşlı, bağlanan/bağımsız, hemen herkes için bugün bir partner ile aynı denklik içinde olmak çok zor. Sevgililiğin temelinde olması gereken "karşılıklılık" kavramı, ne 14 Şubat kutlamalarında görülüyor ne de ilişkilerde. Alma-verme dengesinin, pek az ilişkide sağlıklı bir dengede olduğu gerçeğini konuşuyoruz aslında.&nbsp;14 Şubat’a denk gelen ilişkilerin bitme oranının da tam bu tarihlerde yükselmesi rastlantı değil. Çünkü bir şeyleri kanıtlama gayretine girmek de bir şeylerin kanıtlanması beklentisine girmek huzursuz edici. "Kaş yapayım derken göz çıkarmak" atasözü tam da buraya düşüyor.Belki şunda birleşebiliriz: Bırakın sevgiyi, herhangi bir duyguyu, doğru yerden ve en derinden hissedebilmenin mucize sayıldığı bu çağda, içimizden geçen en güzel duygu her ne ise ona sarılalım, onun yanına sığınalım. Ve mümkün olduğunca sevelim, her şeye rağmen. Bunun için bir tarih beklemeden.&nbsp;

Her sabah 06.30'da 5 dakikalık gündem özeti e-posta kutunda. Piyasalar, ekonomi, iş dünyası, politika, teknoloji ve hafta sonu ekleri; kısa, yalın, öz bir şekilde.

5 dakikada gündeme hakim ol.

Aposto Gündem

14 Şubat demode mi, hiç olmadığı kadar doğru yerde mi? Aşk, illa ki kırmızı güllere ve fiyonklu kutulara mı benzemeli? Farları simli, ruju kırmızı mıdır? Aşk, şu kapıdan içeri girse elinde, yüzünde bunlar mı olurdu? Aşk, takvime alınır mı? Alınırsa bu aşk sayılır mı?

Işık Cansu Canayak

Evre'nin ardından: Şefkatin unutulduğu bir yer